Costa Pacifica

Vrijdagmiddag had ik een afspraak in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Rond 1900 werd deze buurt de Koperen Knopenbuurt genoemd omdat er veel ‘lagere ambtenaren’ woonden (tramconducteurs, postbodes enz.). Wij hebben er ook gewoond, maar dat was van 1973 tot 1975. Toen was de wijk erg aan het verpauperen en waren veel huizen gekraakt.

amsterdam-ptaDeze inleiding heeft eigenlijk niets met het vervolg te maken. Omdat Tineke ook in Amsterdam was besloten we onze bezigheden voor de rest van de middag te koppelen. En zo fietsten we naar de ponten over het IJ. We namen de eerste de beste pont naar Noord en kwamen daar oog in oog te staan met twee cruiseschepen: de Costa Pacifica costa-pacificaen de Splendida.

De Costa Pacifica stond op het punt om te vertrekken en zoiets is altijd spectaculair om te zien. Maar het was nogal ingewikkeld om de boot heelhuids de haven uit te krijgen. Het kostte de bemanning ongeveer een uur om koers naar zee te kunnen zetten. Op de tweede foto vaart het schip de verkeerde kant uit: het gaat richting het IJsselmeer. Gezien eerdere ervaringen met een ander Costa-schip (de Costa Concordia) leek het mij dat geen strak plan. Er zijn geen rotsen in het IJsselmeer, maar vastlopen in het zand of klem komen te zitten in een sluis is ook geen reclame.

costa-pacifica-draaiDe reden voor deze omweg was dat het schip ergens een draai moest maken. De neus moest de goede kant uit. Dat lukte pas verderop, in de omgeving van de vroegere oostelijke Handelskade.  

De Costa Pacifica is één van de cruiseschepen van een Italiaanse reder uit Genua. Een aantal van deze schepen is qua bouw vrijwel identiek. De Costa Pacifica is acht jaar oud. Het schip heeft ruimte voor 3700 passagiers (1504 hutten) en 1100 bemanningsleden.

costa-pacifica-zeewaartsIk ben nooit op zo’n schip geweest, maar ik heb begrepen dat het een soort Las Vegas in het klein is. Je kunt je iedere dag vermaken met films, toneel, muziek, disco, gokken, fitness en allerlei andere bezigheden. Er zijn vijf restaurants en vier zwembaden.

zeereusOp de laatste foto zie je hoe de Costa Pacifica achter de bocht bij het Centraal Station verdwijnt. In feite is zo’n schip een varend flatgebouw, dat kun je op die foto goed zien. Op de cruisetracker zag ik dat het schip naar Kiel was gevaren en inmiddels bezig is aan een reis over de Oostzee. 

 

Fietsen langs de Elbe

Voor de vijfde keer achter elkaar hebben we een fietsvakantie aan de Elbe gepland.

Bastei 2We fietsten twee keer een week langs de bovenloop van de Elbe, het grensgebied tussen Tsjechië en Duitsland. Met spectaculaire rotsformaties en stevige heuvels en bijna-bergen in de omgeving. Als we geen zin hadden in hellingen, dan bleven we gewoon in het dal fietsen of fietsten we langs een zijrivier.

Elbedijk bij BielenbergSleeswijk-Holstein, even ten noorden van Hamburg. De rivier is hier net zo breed als de Westerschelde. Vaak schitterende uitzichten op het brede water en een rustiek vlak land met heuse polders aan beide zijden van het water.

Zonsopkomst vanuit ons vakantieadres in RogätzVorig jaar waren we met vakantie in het middengedeelte van de Elbe, in de omgeving van Magdeburg. Zachtglooiend land met wat verderop af en toe wat meer hellingen, bijna altijd befietsbaar en soms moesten we even lopen. Een zeer dunbevolkt gebied met een bijzonder rijke geschiedenis. Op de grens van de baksteenarchitectuur van het noorden en de vakwerkhuizen van o.a. de Harz. Een streek die nog de wonden likt van de politieke situatie in de DDR en de economische malaise na die periode.

Bernburg Talstadt en MarktplatzBinnenkort fietsen we weer door deze streek, maar dan iets meer stroomopwaarts: het land van Luther en Bach, met o.a. Lutherstadt Wittenberg. Opnieuw zachtglooiend land, maar volgens de kaart (ik heb het nog niet met eigen ogen gezien) wat meer heuvels in de omgeving. En met opnieuw onderdak direct aan de Elbe.

Behalve de rust en de ruimte van deze streek – met meestal goede fietspaden of rustige fietswegen – vinden we nog een ander voordeel: het goede openbaar vervoer, waarbij in de deelstaat Sachsen Anhalt veel ruimte is voor fietsen in de trein én ze mogen bovendien nog gratis mee ook.

En voor de treinreis er naar toe hoef je het ook niet te laten: we betaalden 39 euro (per persoon, maar met fiets) voor de reis van/naar deze streek, op zo’n 150 km. ten zuiden van Berlijn.  

Loopt Sachsen-Anhalt leeg?

Zo langzamerhand is het voor de meeste lezers wel bekend: wij waren met vakantie in de deelstaat Sachsen-Anhalt. Het is het globaal genomen het gebied ten zuidwesten van Berlijn tegen de voormalige Muur aan. Als je vanuit Hannover naar Berlijn rijdt kom je door het Noorden van deze deelstaat.

Landschap bij Nienburg

Landschap

Het gebied is vrij vlak, met zachtglooiend land, voornamelijk akkerbouw. In het zuiden vind je de Harz, met de Brocken als top boven de 1000 meter. De Elbe doorkruist de deelstaat, min of meer van zuidoost naar noordwest. De hoofdstad is Magdeburg, een stad met zo’n 250.000 inwoners (iets kleiner dan de stad Utrecht).

Algemene gegevens

De deelstaat is ongeveer 20.500 km groot, te vergelijken Landschap aan de noordrand van de Harzmet de oppervlakte van Nederland min de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel. Als je de kop van Nederland er af haalt heb je deze deelstaat. Er wonen 2,29 miljoen mensen. Dan weet je ook dat het een betrekkelijk dunbevolkt gebied is met ruim 100 inwoners per vierkante kilometer.

Achteruitgang

Wat de ontwikkeling van de voormalige DDR betreft bestaat er zeer sombere prognoses. Eén van de schattingen voor de hele DDR meldt dat de bevolking van de voormalige DDR in 2040 zal zijn gehalveerd vergeleken met 1990 (van 18 miljoen naar 9 miljoen inwoners). In die prognose ziet de toekomst van het platteland er helemaal ‘leeg’ uit. Er is zelfs een plan om een deel van Brandenburg op te kopen, alle mensen te laten verhuizen en het hele gebied aan de natuur over te laten… Er lopen nu al wolvenfamilies, dus dat past wel bij deze ontwikkeling.

Een minder sombere prognose noemt met betrekking tot Sachsen Anhalt dat de bevolking daar in 20 jaar tijds met 20% zal dalen.

Magdeburg omgeving Brandenburgerstrasse 5De enige uitzondering is de stad Magdeburg, waar het aantal inwoners gelijk blijft. Er is dus geen enkele groeigemeente. Een Vinex-locatie is in deze streek ondenkbaar.

Op het platteland daalt het aantal inwoners volgens deze prognose met tegen de 30%. Die sterke achteruitgang plaatst de deelstaat voor grote problemen.

Neem alleen al het openbaar vervoer, de scholen, de winkels en de gezondheidszorg: al die voorzieningen zijn kwetsbaar geworden. Inmiddels werd één derde van de ziekenhuizen gesloten. Spoorlijnen zijn opgeheven. In sommige dorpen is de rijdende supermarkt inmiddels het enige contact voor de ouderen: ze kunnen niet meer met de bus naar de winkels in een andere plaats.

Vergrijzing

Een ander probleem wordt gevormd door de vergrijzing van de deelstaat. Binnenkort is de helft van de  bevolking boven de 50 jaar. Er wordt zelfs genoemd dat er straks te weinig mensen zullen zijn om de ouderen in deze regio’s te verzorgen. Het aantal geboren kinderen daalt ondertussen in de landelijke gebieden met 35% tot 40%. Wil je hier een baan hebben, dan moet je niet in het onderwijs gaan werken, maar in de ouderenzorg.

De terugloop van de bevolking heeft voor 1/3 te maken met het vertrek van de inwoners, voor 2/3 met een lage geboortecijfer. Wat de vertrekkende mensen betreft: dat zijn bijna allemaal mensen met een hogere opleiding.

Kentering

Is er dan ook niet een andere ontwikkeling in de voormalige DDR? Ja, die is er in de grote steden Berlijn, Dresden en Leipzig. Na de terugloop van de eerste periode na die Wende stijgt daar het aantal inwoners.

BölsdorfEr komen nu ook weer mensen uit het westen terug naar het oosten. Maar die mensen zijn wel 20 jaar ouder geworden… Ze voelden zich vaak in het westen als tweederangs-burger, als Ossie, behandeld. Bovendien kun je in het oosten goedkoop een huis kopen.

Maar in de deelstaten zonder grote steden (met name Mecklenburg Voorpommern, Brandenburg en Sachsen Anhalt) is de terugloop van het aantal inwoners dramatisch. Er wordt ook nog geen verandering verwacht.

Een voorbeeld elders in de voormalige DDR is de stad Hoyerswerda, waar de bevolking terug is gelopen van ruim 65.000 inwoners naar onder de 34.000 inwoners. Verwacht wordt dat het aantal inwoners onder de 30.000 zal komen. En dan hebben wij het in Nederland over problemen in Delfzijl en Den Helder…

Werkloosheid

En de werkloosheid dan? Die is inmiddels aan het teruglopen. De oude bedrijven bestaan nauwelijks meer, maar er komen nieuwe vestigingen. Gemiddeld zit ruim 10% van de beroepsbevolking zonder werk. Maar dit cijfer wordt wel weer gecamoufleerd, door de bevolkingsopbouw is er ook minder ‘werkend potentieel’.

Vakantiegebied

Het zijn sombere cijfers. Maar was dat ook wat ons op is gevallen in onze vakantie? Ons viel juist op hoe hard er wordt gewerkt om het land toonbaar te houden. De voor de DDR kenmerkende Plattenbau wordt óf afgebroken of veel aantrekkelijker gemaakt. De historische gebouwen worden of zijn vaak goed gerestaureerd zonder er teveel ‘gelikte’ monumenten van te maken. De wegen zijn soms slecht, maar Angern Rogätz Bahnhofmeestal redelijk onderhouden. De treinen rijden frequent en voordelig. En Sachsen Anhalt heeft ook nog eens de hoogste Unesco-werelderfgoederen-dichtheid van de wereld.

Het is een streek die geen spectaculaire natuur biedt, maar wel veel rust, veel natuur en erg veel geschiedenis. En toeristen zijn er erg welkom!

 

Avondzon

Uitzicht De LeugenaarWe waren een lang weekend naar Vlissingen.

En we troffen het ontzettend met het weer. Er werd natuurlijk gefietst. Twee maal staken we de Westerschelde over en eenmaal fietsten we een rondje Walcheren.

Maar ik heb me ook in zee gewaagd, dat was alweer jaren geleden. Met het strand voor de deur ontkwam ik niet meer aan deze uitdaging.

Dit was het uitzicht vanuit onze hotelkamer aan de Boulevard Bankert in Vlissingen.

Burg (bei Magdeburg)

Burg vervallen pandenOok de stad Burg (25 km. ten noordoosten van Magdeburg) kampt met een aanzienlijke terugloop van het aantal inwoners. In 1990 had de stad bijna 30.000 inwoners, 25 jaar later zijn dat er 22.000. Ze laten een trend zien die voor bijna de gehele voormalige DDR geldt. Er is sprake van een extreem laag geboortecijfer (het daalde van 1,56 in 1989 tot 0,8 in 2010). Daarnaast trekken veel jongeren naar het westen. Alleen omdat de mensen nu aanzienlijk ouder worden dan in de voormalige DDR (gemiddeld vijf jaar ouder) daalt het inwonertal niet nóg sterker.

Burg vervallen huizenBurg was voor ons de dichtstbijzijnde stad. Een kwestie van met de veerpont voor ons huis de Elbe oversteken en dan 8 km. fietsen. De stad wordt wel die Stadt der Türme genoemd. Al van verre zie je de torens van de twee grootste kerken (beide kerken hebben twee torens) en van andere gebouwen, zoals de watertoren. Bovendien heeft Burg ook nog twee stadspoorten (en een deel van de stadsmuur).

Burg wordt ten onrechte niet zoveel en niet uitgebreid besproken in de meeste toeristengidsen. Er valt veel te zien. We dwaalden meerdere malen rond in de stad. Er valt van alles te zien, veel monumentaals, maar ook honderden in vrij authentieke staat verkerende oude woonhuizen. Er zijn nog betrekkelijk veel straten waar de huizen in slechte toestand verkeren, op instorten staan of zijn afgebroken. Dat is iets Burg hersteld deel van de stadwat eigenlijk nooit vermeld wordt in toeristengidsen.

Daarnaast zijn er gedeelten die prachtig gerestaureerd zijn, bijna te mooi soms. Dat is bijvoorbeeld het geval rond de Obere Kirche en het stadhuis (de derde foto). Aan de andere kant van de stad ligt de Untere Kirche. Het zijn beiden grootse kerkgebouwen die (anders dan bijvoorbeeld in Zuid-Duitsland) een sober karakter uitstralen.

De stad Burg is de oorlog grotendeels ongeschonden doorgekomen. Ooit was het één van de drie grootste en rijkste steden van Sachsen Anhalt, maar de economische ontwikkeling was in de eerste helft van de 19e eeuw zeer beperkt. Daardoor ontkwam de stad grotendeels aan bombardementen. Aan het slot van de oorlog zorgden verzetsstrijders ervoor dat de stad niet door geweld van oprukkende legers verwoest werd.

Burg Johannesstrasse met watertorenOp het Marktplein werd nog in de jaren ’80 een monument voor kameraad Joseph Stalin opgericht. Dat monument hebben wij niet gezien. Deze ijzeren Stalin was maar een zeer kort leven beschoren.

In Burg kun je lekker ijs eten op diverse ijzige terrassen. Daarnaast staat er de Erste Deutsche Knäckebrödfabrik. Die ruik je op aanzienlijke afstand.

 

Dornburg

Dornburg 2We fietsen vanuit het plaatje Barby (30 km. stroomopwaarts vanuit Magdeburg) via een gierpont verder aan de oostzijde (rechteroever) van de Elbe. Het is een gebied met uiterwaarden en bospercelen. Vanwege het onvoorspelbare karakter van de Elbe staat het gebied soms helemaal onder water. Maar wij beleven een droge periode, eigenlijk is het land té droog.

Dan naderen we het dorp Dornburg. De naam doet vermoeden dat hier een kasteel moet zijn (geweest). Het is een onbekend plaatsje, dat nauwelijks ergens in de boeken te vinden is. We fietsen het dorp binnen en stuiten op een enorm paleis met bijgebouwen. Zó groot dat de Nederlandse paleizen er stuk voor stuk gemakkelijk inpassen.

Dornburg 1Het paleis blijkt te zijn gebouwd in opdracht van Johanna Elisabeth von Anhalt-Zerbst, de moeder van tsarin Katharina II. Mevrouw Johanna was weduwe, dit paleis wordt een Witwensitz genoemd: het paleis voor de vrouw van de voormalige vorst. Ze had er in ieder geval de ruimte, met alleen al in het paleis meer dan honderd kamers. En dan te bedenken dat het paleis nooit voltooid is. Het is een voorbeeld van Middelduitse barok. Maar het is weinig bekend, het staat wat verscholen achter de bomen en er is geen enkele toerist te vinden. Ook de eigenaar van ons hotel heeft er nog nooit van gehoord.

Dornburg bijgebouwDe bijgebouwen zijn ook nauwelijks bewoond. Op één van de etages woont een stel met kat. Althans, dat vermoed ik als ik door de gang loop: er staan kattenbrokjes. De kamers staan bijna allemaal leeg, er zitten gaten in de plafonds, elektriciteitskabels hangen uit de muren. Er valt hier nog heel wat te verbouwen…

Dit is nu typisch de deelstaat Sachsen-Anhalt. Er valt in cultuurhistorisch opzicht zóveel te zien dat ieder dorp een mogelijke verrassing in petto heeft…

Tangermünde

In Tangermünde vielen we bijna van onze fietsen.

Dat lag niet zozeer aan het wegdek, maar meer aan onze verbazing over deze stad. Het is één groot openluchtmuseum.

Tangermünde Hühnerdorfer Tor en toren Sankt StephanDe bloeitijd van Tangermünde lag rond 1450. Dat was de tijd van de baksteengothiek. Daar hebben we ons in eerdere vakanties al over verbaasd in steden als Wismar en Stralsund en in mindere mate in Lübeck. Ook Tangermünde is een vroegere Hanzestad. Er liggen in deze omgeving trouwens nog een heel rijtje historische en goed bewaarde  Hanzesteden.

In 1617 brandde de stad voor een groot deel af. Het voordeel van baksteen is dat het minder goed brandt. Daardoor bleven de muren van een aantal oude gebouwen toch nog staan. Op de open plekken werden tientallen vakwerkhuizen gebouwd. Deze  mengeling van de robuuste baksteengothiek en de meer frivole vakwerkhuizen zie je terug in de straten van Tangermünde.

Tangermünde RaadhuisDe stad was te klein om gebombardeerd te worden. Daardoor hebben de meeste huizen en gebouwen de Tweede Wereldoorlog overleefd. Slechts een klein aantal huizen raakte beschadigd als gevolg van beschietingen tussen het Amerikaanse en het Duitse leger.

In de DDR-tijd raakte de stad niettemin geleidelijk in verval. Aan de grote historische monumenten werd wel onderhoud gepleegd, maar voor de woonhuizen was nauwelijks geld beschikbaar. Na die Wende is er hard aan gewerkt om de vervallen huizen weer te herstellen. Momenteel is zo’n 80% van de honderden historische panden weer in goede staat.

Veel plaatsen in de voormalige DDR hebben te maken met een sterke daling van het aantal inwoners (tot zo’n 30% sinds 1990). Alleen rond Berlijn is sprake van groei en dan met name in Potsdam. Een stad als Dresden weet het aantal inwoners te behouden. In Tangermünde is de terugloop inmiddels tot staan gebracht. Dat heeft waarschijnlijk mede te maken met het historische erfgoed van de plaats. Daarnaast stopt de nieuwe hogesnelheidslijn vanuit Berlijn op enkele kilometers afstand (in Stendal).

Tangermünde Hühnerdorfer TorWe hebben veel mooie plaatsen gezien in de omgeving van Magdeburg, maar bij deze steden springt Tangermünde er toch wel uit. Je kunt er uren rondlopen en je blijven verbazen over al deze geschiedenis in hout en steen. Helaas hadden we maar twee uur over, want we moesten nog zo’n 50 km. terugfietsen naar ons vakantieverblijf.