Fietsdag langs de Elbe (2)

Tsja, dat is me wat: kaartloos fietsen. In Nederland doe ik niet anders. Maar in Duitsland heb ik minder een beeld van de afstanden en hoe de wegen lopen. We willen naar Dömitz, maar dat staat niet op de borden. Wel een paar mij onbekende plaatsen. Dan maar gewoon het richtinggevoel inzetten: Dömitz ligt ten westen van Grabow.

Maar we zitten op de fiets en fietsen door een ruim en afwisselend landschap. Stukjes bos, af en toe een weiland met koeien van divers pluimage en vooral veel graanvelden, omzoomd door korenbloemen en klaprozen.

In de velden zien we vogels van divers pluimage. Dit is een gebied met een zeer laag geboortecijfer en niettemin de hoogste ooievaarsdichtheid van Europa. Dat zet de veronderstelling dat de baby’s door de ooievaars worden gebracht wel wat op losse schroeven. Maar Tineke ziet vogels die net zo groot zijn als ooievaars en die het volgens haar toch wel zijn. Volgens haar zijn het kraanvogels (het verschil is maar één letter: een kraanvogel of een kraamvogel). Ik beweer met grote stelligheid dat het mannetjes-ooievaars zijn (…).

De Duitse overheid heeft de afgelopen jaren enorm geïnvesteerd in fietspaden en de weg waar wij langs fietsen heeft is smetteloos vlak geasfalteerd. De enige hobbels zijn de vele dennenappels die onder de banden wegspringen.

Na drie kwartier fietsen zijn we in Eldena, aan de rivier de Elde. Die stroomt ook door Grabow en zo lang we de stroomrichting maar volgen moeten we in de buurt van de Elbe uitkomen. We fietsen pal tegen de wind in, maar dankzij het vele geboomte hebben we daar niet zoveel last van.

Na Eldena wordt het land meer glooiend. In het dorp Malliß staan allerlei herinneringen aan de vroegere mijnbouw in dit gebied. Er was hier zowel een kalimijn als een bruinkoolmijn gevestigd.

In Neu Kaliß komen we in de buurt van de Elbe. Het land is weer helemaal vlak – het zou net zo goed een Nederlandse polder kunnen zijn – en er liggen beschaapte dijken.

Een rechte autoweg (met fietspad) leidt ons naar de nieuwe brug over de Elbe. Borden geven aan dat hier in 1991 Duitsland herenigd werd. Voor die tijd lag hier de zwaarbewaakte grens: wij fietsen nog steeds door de voormalige DDR, aan de overkant ligt de deelstaat Nedersaksen, dat bij West-Duitsland hoorde. Na 1991 werd de brug gebouwd ten behoeve van een snelle verbinding in dit gebied.

We gaan de brug niet over, maar nemen de onlangs sterk verhoogde dijk over de Elbe – een deel van de Elberadweg – naar de Festung Dömitz. 

De teller wijst 35 kilometer aan vanaf Grabow.

Vakantie aan de Elbe

Wordt het niet wat saai?

Voor de vijfde keer zijn we met vakantie aan de oevers van de Elbe. En voor de vierde keer hebben we direct aan het water een kamer geboekt.

We raken niet uitgekeken op het stroomgebied van deze rivier. Als rivier stelt de Elbe niet zoveel voor (de Maas is meer indrukwekkend), maar de omringende natuur, de rust en de vele historische plaatsen in de omgeving  maken dat de streek ons nog steeds niet verveelt.

Na Sachsen, Sleeswijk-Holstein en Sachsen Anhalt zijn we nu vakantie aan het vieren in de deelstaat Brandenburg (foto van internet gepukt). Over ruim twee weken hopen we terug te treinen naar huis.

Ringo heeft ondertussen twee poezenliefhebbers als poespas in huis.

Costa Pacifica

Vrijdagmiddag had ik een afspraak in de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Rond 1900 werd deze buurt de Koperen Knopenbuurt genoemd omdat er veel ‘lagere ambtenaren’ woonden (tramconducteurs, postbodes enz.). Wij hebben er ook gewoond, maar dat was van 1973 tot 1975. Toen was de wijk erg aan het verpauperen en waren veel huizen gekraakt.

amsterdam-ptaDeze inleiding heeft eigenlijk niets met het vervolg te maken. Omdat Tineke ook in Amsterdam was besloten we onze bezigheden voor de rest van de middag te koppelen. En zo fietsten we naar de ponten over het IJ. We namen de eerste de beste pont naar Noord en kwamen daar oog in oog te staan met twee cruiseschepen: de Costa Pacifica costa-pacificaen de Splendida.

De Costa Pacifica stond op het punt om te vertrekken en zoiets is altijd spectaculair om te zien. Maar het was nogal ingewikkeld om de boot heelhuids de haven uit te krijgen. Het kostte de bemanning ongeveer een uur om koers naar zee te kunnen zetten. Op de tweede foto vaart het schip de verkeerde kant uit: het gaat richting het IJsselmeer. Gezien eerdere ervaringen met een ander Costa-schip (de Costa Concordia) leek het mij dat geen strak plan. Er zijn geen rotsen in het IJsselmeer, maar vastlopen in het zand of klem komen te zitten in een sluis is ook geen reclame.

costa-pacifica-draaiDe reden voor deze omweg was dat het schip ergens een draai moest maken. De neus moest de goede kant uit. Dat lukte pas verderop, in de omgeving van de vroegere oostelijke Handelskade.  

De Costa Pacifica is één van de cruiseschepen van een Italiaanse reder uit Genua. Een aantal van deze schepen is qua bouw vrijwel identiek. De Costa Pacifica is acht jaar oud. Het schip heeft ruimte voor 3700 passagiers (1504 hutten) en 1100 bemanningsleden.

costa-pacifica-zeewaartsIk ben nooit op zo’n schip geweest, maar ik heb begrepen dat het een soort Las Vegas in het klein is. Je kunt je iedere dag vermaken met films, toneel, muziek, disco, gokken, fitness en allerlei andere bezigheden. Er zijn vijf restaurants en vier zwembaden.

zeereusOp de laatste foto zie je hoe de Costa Pacifica achter de bocht bij het Centraal Station verdwijnt. In feite is zo’n schip een varend flatgebouw, dat kun je op die foto goed zien. Op de cruisetracker zag ik dat het schip naar Kiel was gevaren en inmiddels bezig is aan een reis over de Oostzee. 

 

Fietsen langs de Elbe

Voor de vijfde keer achter elkaar hebben we een fietsvakantie aan de Elbe gepland.

Bastei 2We fietsten twee keer een week langs de bovenloop van de Elbe, het grensgebied tussen Tsjechië en Duitsland. Met spectaculaire rotsformaties en stevige heuvels en bijna-bergen in de omgeving. Als we geen zin hadden in hellingen, dan bleven we gewoon in het dal fietsen of fietsten we langs een zijrivier.

Elbedijk bij BielenbergSleeswijk-Holstein, even ten noorden van Hamburg. De rivier is hier net zo breed als de Westerschelde. Vaak schitterende uitzichten op het brede water en een rustiek vlak land met heuse polders aan beide zijden van het water.

Zonsopkomst vanuit ons vakantieadres in RogätzVorig jaar waren we met vakantie in het middengedeelte van de Elbe, in de omgeving van Magdeburg. Zachtglooiend land met wat verderop af en toe wat meer hellingen, bijna altijd befietsbaar en soms moesten we even lopen. Een zeer dunbevolkt gebied met een bijzonder rijke geschiedenis. Op de grens van de baksteenarchitectuur van het noorden en de vakwerkhuizen van o.a. de Harz. Een streek die nog de wonden likt van de politieke situatie in de DDR en de economische malaise na die periode.

Bernburg Talstadt en MarktplatzBinnenkort fietsen we weer door deze streek, maar dan iets meer stroomopwaarts: het land van Luther en Bach, met o.a. Lutherstadt Wittenberg. Opnieuw zachtglooiend land, maar volgens de kaart (ik heb het nog niet met eigen ogen gezien) wat meer heuvels in de omgeving. En met opnieuw onderdak direct aan de Elbe.

Behalve de rust en de ruimte van deze streek – met meestal goede fietspaden of rustige fietswegen – vinden we nog een ander voordeel: het goede openbaar vervoer, waarbij in de deelstaat Sachsen Anhalt veel ruimte is voor fietsen in de trein én ze mogen bovendien nog gratis mee ook.

En voor de treinreis er naar toe hoef je het ook niet te laten: we betaalden 39 euro (per persoon, maar met fiets) voor de reis van/naar deze streek, op zo’n 150 km. ten zuiden van Berlijn.  

Loopt Sachsen-Anhalt leeg?

Zo langzamerhand is het voor de meeste lezers wel bekend: wij waren met vakantie in de deelstaat Sachsen-Anhalt. Het is het globaal genomen het gebied ten zuidwesten van Berlijn tegen de voormalige Muur aan. Als je vanuit Hannover naar Berlijn rijdt kom je door het Noorden van deze deelstaat.

Landschap bij Nienburg

Landschap

Het gebied is vrij vlak, met zachtglooiend land, voornamelijk akkerbouw. In het zuiden vind je de Harz, met de Brocken als top boven de 1000 meter. De Elbe doorkruist de deelstaat, min of meer van zuidoost naar noordwest. De hoofdstad is Magdeburg, een stad met zo’n 250.000 inwoners (iets kleiner dan de stad Utrecht).

Algemene gegevens

De deelstaat is ongeveer 20.500 km groot, te vergelijken Landschap aan de noordrand van de Harzmet de oppervlakte van Nederland min de provincies Groningen, Friesland, Drenthe en Overijssel. Als je de kop van Nederland er af haalt heb je deze deelstaat. Er wonen 2,29 miljoen mensen. Dan weet je ook dat het een betrekkelijk dunbevolkt gebied is met ruim 100 inwoners per vierkante kilometer.

Achteruitgang

Wat de ontwikkeling van de voormalige DDR betreft bestaat er zeer sombere prognoses. Eén van de schattingen voor de hele DDR meldt dat de bevolking van de voormalige DDR in 2040 zal zijn gehalveerd vergeleken met 1990 (van 18 miljoen naar 9 miljoen inwoners). In die prognose ziet de toekomst van het platteland er helemaal ‘leeg’ uit. Er is zelfs een plan om een deel van Brandenburg op te kopen, alle mensen te laten verhuizen en het hele gebied aan de natuur over te laten… Er lopen nu al wolvenfamilies, dus dat past wel bij deze ontwikkeling.

Een minder sombere prognose noemt met betrekking tot Sachsen Anhalt dat de bevolking daar in 20 jaar tijds met 20% zal dalen.

Magdeburg omgeving Brandenburgerstrasse 5De enige uitzondering is de stad Magdeburg, waar het aantal inwoners gelijk blijft. Er is dus geen enkele groeigemeente. Een Vinex-locatie is in deze streek ondenkbaar.

Op het platteland daalt het aantal inwoners volgens deze prognose met tegen de 30%. Die sterke achteruitgang plaatst de deelstaat voor grote problemen.

Neem alleen al het openbaar vervoer, de scholen, de winkels en de gezondheidszorg: al die voorzieningen zijn kwetsbaar geworden. Inmiddels werd één derde van de ziekenhuizen gesloten. Spoorlijnen zijn opgeheven. In sommige dorpen is de rijdende supermarkt inmiddels het enige contact voor de ouderen: ze kunnen niet meer met de bus naar de winkels in een andere plaats.

Vergrijzing

Een ander probleem wordt gevormd door de vergrijzing van de deelstaat. Binnenkort is de helft van de  bevolking boven de 50 jaar. Er wordt zelfs genoemd dat er straks te weinig mensen zullen zijn om de ouderen in deze regio’s te verzorgen. Het aantal geboren kinderen daalt ondertussen in de landelijke gebieden met 35% tot 40%. Wil je hier een baan hebben, dan moet je niet in het onderwijs gaan werken, maar in de ouderenzorg.

De terugloop van de bevolking heeft voor 1/3 te maken met het vertrek van de inwoners, voor 2/3 met een lage geboortecijfer. Wat de vertrekkende mensen betreft: dat zijn bijna allemaal mensen met een hogere opleiding.

Kentering

Is er dan ook niet een andere ontwikkeling in de voormalige DDR? Ja, die is er in de grote steden Berlijn, Dresden en Leipzig. Na de terugloop van de eerste periode na die Wende stijgt daar het aantal inwoners.

BölsdorfEr komen nu ook weer mensen uit het westen terug naar het oosten. Maar die mensen zijn wel 20 jaar ouder geworden… Ze voelden zich vaak in het westen als tweederangs-burger, als Ossie, behandeld. Bovendien kun je in het oosten goedkoop een huis kopen.

Maar in de deelstaten zonder grote steden (met name Mecklenburg Voorpommern, Brandenburg en Sachsen Anhalt) is de terugloop van het aantal inwoners dramatisch. Er wordt ook nog geen verandering verwacht.

Een voorbeeld elders in de voormalige DDR is de stad Hoyerswerda, waar de bevolking terug is gelopen van ruim 65.000 inwoners naar onder de 34.000 inwoners. Verwacht wordt dat het aantal inwoners onder de 30.000 zal komen. En dan hebben wij het in Nederland over problemen in Delfzijl en Den Helder…

Werkloosheid

En de werkloosheid dan? Die is inmiddels aan het teruglopen. De oude bedrijven bestaan nauwelijks meer, maar er komen nieuwe vestigingen. Gemiddeld zit ruim 10% van de beroepsbevolking zonder werk. Maar dit cijfer wordt wel weer gecamoufleerd, door de bevolkingsopbouw is er ook minder ‘werkend potentieel’.

Vakantiegebied

Het zijn sombere cijfers. Maar was dat ook wat ons op is gevallen in onze vakantie? Ons viel juist op hoe hard er wordt gewerkt om het land toonbaar te houden. De voor de DDR kenmerkende Plattenbau wordt óf afgebroken of veel aantrekkelijker gemaakt. De historische gebouwen worden of zijn vaak goed gerestaureerd zonder er teveel ‘gelikte’ monumenten van te maken. De wegen zijn soms slecht, maar Angern Rogätz Bahnhofmeestal redelijk onderhouden. De treinen rijden frequent en voordelig. En Sachsen Anhalt heeft ook nog eens de hoogste Unesco-werelderfgoederen-dichtheid van de wereld.

Het is een streek die geen spectaculaire natuur biedt, maar wel veel rust, veel natuur en erg veel geschiedenis. En toeristen zijn er erg welkom!

 

Avondzon

Uitzicht De LeugenaarWe waren een lang weekend naar Vlissingen.

En we troffen het ontzettend met het weer. Er werd natuurlijk gefietst. Twee maal staken we de Westerschelde over en eenmaal fietsten we een rondje Walcheren.

Maar ik heb me ook in zee gewaagd, dat was alweer jaren geleden. Met het strand voor de deur ontkwam ik niet meer aan deze uitdaging.

Dit was het uitzicht vanuit onze hotelkamer aan de Boulevard Bankert in Vlissingen.

Burg (bei Magdeburg)

Burg vervallen pandenOok de stad Burg (25 km. ten noordoosten van Magdeburg) kampt met een aanzienlijke terugloop van het aantal inwoners. In 1990 had de stad bijna 30.000 inwoners, 25 jaar later zijn dat er 22.000. Ze laten een trend zien die voor bijna de gehele voormalige DDR geldt. Er is sprake van een extreem laag geboortecijfer (het daalde van 1,56 in 1989 tot 0,8 in 2010). Daarnaast trekken veel jongeren naar het westen. Alleen omdat de mensen nu aanzienlijk ouder worden dan in de voormalige DDR (gemiddeld vijf jaar ouder) daalt het inwonertal niet nóg sterker.

Burg vervallen huizenBurg was voor ons de dichtstbijzijnde stad. Een kwestie van met de veerpont voor ons huis de Elbe oversteken en dan 8 km. fietsen. De stad wordt wel die Stadt der Türme genoemd. Al van verre zie je de torens van de twee grootste kerken (beide kerken hebben twee torens) en van andere gebouwen, zoals de watertoren. Bovendien heeft Burg ook nog twee stadspoorten (en een deel van de stadsmuur).

Burg wordt ten onrechte niet zoveel en niet uitgebreid besproken in de meeste toeristengidsen. Er valt veel te zien. We dwaalden meerdere malen rond in de stad. Er valt van alles te zien, veel monumentaals, maar ook honderden in vrij authentieke staat verkerende oude woonhuizen. Er zijn nog betrekkelijk veel straten waar de huizen in slechte toestand verkeren, op instorten staan of zijn afgebroken. Dat is iets Burg hersteld deel van de stadwat eigenlijk nooit vermeld wordt in toeristengidsen.

Daarnaast zijn er gedeelten die prachtig gerestaureerd zijn, bijna te mooi soms. Dat is bijvoorbeeld het geval rond de Obere Kirche en het stadhuis (de derde foto). Aan de andere kant van de stad ligt de Untere Kirche. Het zijn beiden grootse kerkgebouwen die (anders dan bijvoorbeeld in Zuid-Duitsland) een sober karakter uitstralen.

De stad Burg is de oorlog grotendeels ongeschonden doorgekomen. Ooit was het één van de drie grootste en rijkste steden van Sachsen Anhalt, maar de economische ontwikkeling was in de eerste helft van de 19e eeuw zeer beperkt. Daardoor ontkwam de stad grotendeels aan bombardementen. Aan het slot van de oorlog zorgden verzetsstrijders ervoor dat de stad niet door geweld van oprukkende legers verwoest werd.

Burg Johannesstrasse met watertorenOp het Marktplein werd nog in de jaren ’80 een monument voor kameraad Joseph Stalin opgericht. Dat monument hebben wij niet gezien. Deze ijzeren Stalin was maar een zeer kort leven beschoren.

In Burg kun je lekker ijs eten op diverse ijzige terrassen. Daarnaast staat er de Erste Deutsche Knäckebrödfabrik. Die ruik je op aanzienlijke afstand.