Langs het IJsselmeer (4)

Ik heb geen kaart bestudeerd. Nu merk ik dat ik dit stukje Noord-Holland nog niet op mijn duimpje ken. Want waarom heb ik vanuit Volendam tegenwind?

Na een drie kilometer maakt de weg een scherpe bocht en krijg in de wind in de rug. Aan de overkant van het water zie ik Monnickendam liggen en in de verte achter mij Marken. Dit is de Gouwzee.

Even later fiets ik door Katwoude. Tot 1991 was dit een zelfstandige gemeente die samen met Schiermonnikoog altijd in de race was om als eerste de stemmen bij de verkiezingen geteld te hebben. Bovendien is het hele dorp een keer uit logeren geweest in een hotel op Schiphol. Dat was een publiciteitsstunt van dat hotel.

Monnickendam SpeeltorenNa Katwoude fiets ik Monnickendam binnen. Hier heb ik vroeger ook nog af en toe gewerkt. Tijdens mijn pedagogisch zwervend bestaan kwam ik er zelfs zo’n beetje iedere week. Een prachtig langgerekt historisch stadje met deftige straten, een haven en alwéér een speeltoren. De stad was vooral in de 17e eeuw welvarend en dat is nog steeds goed te zien. Monnickendam is alleen wat minder monumentaal dan Edam, er zijn hier slechts 75 rijksmonumenten.

Ik heb het ondertussen ‘pittig koud’ gekregen. Dat blijkt geen wonder. Er staat een frisse oostenwind, maar het blijkt ook maar 4 graden te zijn. Ik moet me maar even kunstmatig gaan verwarmen in de plaatselijke snackbar. Ik neem plaats aan een tafeltje tegen de verwarming aan, trakteer mezelf op twee warme producten en lees twee kranten.

Dan ben ik weer voldoende opgewarmd voor de volgende etappe. Ik fiets verder door het oude centrum en passeer de grootse Sint Nicolaaskerk (aan de rand van de stad). Het urinoir heeft ook een naam: de Plastorie. Aan de overkant van de weg ligt de nieuwbouw van Monnickendam, met o.a. huizen van een type dat de naam ‘boerderette’ heeft gekregen.

De volgende etappe buitengaats is weinig aangenaam. Wel heb ik de wind in de rug en de wind die de vele auto’s meevoeren geeft me ook nog eens een extra duwtje in de goede richting. Ik heb nu een fiets met windgedreven trapondersteuning. Vier kilometer verderop fiets ik Broek in Waterland binnen.

Broek in Waterland heeft een historisch en beschermd dorpsgezicht. Tegen het oude dorp aan en aan de overkant van de grote weg bevindt zich de nieuwbouw. Daar woon je net zo als in Leiderdorp, Spijkenisse of Lelystad. Maar dat oude centrum met zijn houten huizen: dat heeft wel wat. Ook qua prijs. Voor bijna alle huizen betaal je rond of méér dan een miljoen….

Ooit heb ik hier trouwens zó hard mijn hoofd gestoten tegen een balk op de zolder dat de gevolgen een paar weken lang zichtbaar bleven. Het was Broeks Hardhout. 

Langs het IJsselmeer (3)

Oosthuizen SeevanckswegNa het huisbezoek stap ik weer op de Batavus.

De zon is inmiddels onder gegaan. Maar de luchten zijn nog altijd weids en prachtig. De mooiste momenten van de dag zijn een uur voor zonsopkomst tot zonsopkomst en vanaf de zonsondergang tot een uur na zonsondergang.

Er staat een straffe zuidoostenwind. Ik besluit om eerst tegen de wind in richting IJsselmeer te fietsen. Daar vandaan kan ik in de luwte van de dijk richting Amsterdam fietsen om op de trein te stappen. Ik kan niet zeilen, maar ook op de fiets kun je laveren.

Middelie DorpskerkHet dorp Middelie biedt mij enige beschutting tegen de frisse wind. Het is een lintdorp met boerderijen en aan de zuidrand wat nieuwbouw. De kerk in het dorp is een sobere Doopsgezinde Vermaning uit 1899. Omdat het aantal kerkgangers af nam is de kerk overgegaan naar een stichting met een cultureel doel. Wel werd toegezegd dat het Doopsgezinde karakter van het gebouw gerespecteerd zou worden.

Edam brugLangs de ringvaart van de Purmer fiets ik verder naar Edam. Deze historische plaats is eigenlijk een soort openluchtmuseum. De binnenstad telt maar liefst 176 rijksmonumenten. De welvaart van de stad ontstond na 1230 toen hier het water werd afgedamd en de lading van schepen moest worden overgeladen. In 1537 kreeg de plaats stadsrechten. Er werden twee havens aangelegd.

De belangrijkste markt was in die tijd de kaasmarkt. Edam SpeeltorenEn kaas speelt nog altijd een belangrijke rol in Edam: de Edammer kaas is over de hele wereld bekend. Zo ook bij mijn zwager, die hier in een monumentaal pand een kaashandel runt. Daar ga ik dus nog even langs en mag ondertussen een paar kazen proeven.

Na dit bezoek ga ik nog even in het donker op fotosafari. Dat valt nog niet mee, want waarom staan er niet overal paaltjes waar je je fototoestel op kunt zetten. Nu moet ik mijn handen wel érg stil houden om een foto te kunnen maken.

Na Edam fiets ik vanzelf Volendam binnen. Het stadse Edam en het vissersdorp Volendam hebben altijd een gespannen verhouding gehad, toch vormen beide plaatsen samen één gemeente met bijna 30.000 inwoners. Edam grachtVolendam heeft een geheel eigen cultuur en als ik Volendammers tegen elkaar hoor praten versta ik er eigenlijk niets van. Af en toe word ik door iemand gegroet, dat begrijp ik nog wel. Ik fiets door eindeloze woonwijken met zeer ruime en zo te zien luxe ingerichte eengezinswoningen en raak daarbij verstrikt in de kenmerkende doolhoven van de woningbouw uit het einde van de 20e eeuw. Pas na lang zoeken kom ik bij de dijk langs het IJsselmeer uit.

Foto’s: (1) Polder de Zeevang bij Oosthuizen, (2) Middelie met vaag zichtbaar (rechts) de Doopsgezinde Vermaning, (3) De Trambrug over de Purmerringvaart in Edam, (4) De speeltoren van Edam, (5) Gracht in Edam met links de kaashandel van mijn zwager.

Bijlmer

Vroeger kwam ik wekelijks in Amsterdam Zuidoost vanwege mijn werk. Nu nog maar af en toe.

In het land staat Amsterdam Zuidoost doorgaans bekend als de Bijlmer, en die wijk wordt dan geassocieerd met enorm lange ‘honingraatflats’ van 13 hoog, veel groen en veel criminaliteit. Maar de Bijlmer is veel meer dan dat stereotype beeld. De wijk heeft de afgelopen jaren een enorme gedaanteverwisseling ondergaan en is vooral een veelkleurige wijk, met ook veel laagbouw.

gooioordEen groot deel van de flatgebouwen is afgebroken. Er staan er nog wel een paar, zoals Gooioord (op de foto rechts), waar mijn zwager en schoonzus een halve eeuw geleden woonden. We hadden allerlei vrienden in de Bijlmer, die allemaal met veel plezier in de ruime flats woonden.

kraaienestBijlmer Centrum wordt door de gemeente Amsterdam wel als een wijkdeel gezien waar naar verhouding veel problemen zijn. Het is qua achtergrond de meest diverse wijk van Amsterdam. Ruim 80% van de bevolking heeft een migratie-achtergrond, meer dan één derde van de jongeren groeit op in een gezin met een minimum-inkomen. De grootste groep zijn mensen die afkomstig zijn uit Suriname (33%), maar er wonen in dit deel van de wijk ook veel Ghanezen (bron: Gebiedsanalyse 2016 Gemeente Amsterdam, Bijlmer Centrum). 

laagbouw-en-hoge-oudbouwRond Bijlmer Centrum bevinden zich ruim opgezette nieuwbouwwijken met veel laagbouw. De ruime groenvoorzieningen zijn deels bebouwd (‘inbreiding’), zonder dat dit het groene karakter van de wijk echt heeft aangetast.

kraaienest-2De foto’s maakte ik in de buurt van Kraaienest. Dit gedeelte van de zogenaamde K-buurt stond als niet gunstig bekend: de buurt verpauperde en in het winkelcentrum was veel leegstand. Momenteel wordt er hard gewerkt aan de vernieuwing van dit deel van de wijk. Ook het metrostation werd helemaal opgeknapt.

Naast het metrostation Kraaienest staat de moskee Taibah, één van de grootste moskeeën van Nederland (twee minaretten zijn op de achtergrond zichtbaar). Daarnaast vind je in een vervallen religie-in-de-bijlmerparkeergarage een zeer actieve Pinkstergemeente, (bord rechts op de foto) waar iedere dag van de week volop activiteiten zijn.

Ook in religieus opzicht is Amsterdam Zuidoost een veelkleurig stadsdeel.

Ik fiets weer terug naar nelson-mandela-parkstation Amsterdam Bijlmer Arena om mijn OV-fiets in te leveren. Daarbij fiets ik over goed geplaveide fietspaden door het Nelson Mandelapark, dat helemaal op de schop is gegaan en daarmee een groen visitekaartje voor de wijk vormt.

Langs het IJsselmeer (2)

SchardamNa Schardam krijg ik de IJsselmeerdijk en de wind in de rug. Ik fiets over de Wester Koog-dijk in de richting van Beets. De Intercity van Enkhuizen naar Amersfoort kruist mijn fietspad. Daarna kom ik op de oude straatweg tussen Hoorn en Amsterdam uit. Tegenwoordig loopt er dwars door het Wereld-erfgoed De Beemster een nieuwe snelweg.

Ik sla linksaf, richting Oosthuizen. Het is een zeer oude plaats, die vermoedelijk al in 922 in de boeken vermeld staat. Het dorp lag in feite op een smalle landengte tussen de Zuiderzee en de woelige Beemster. De oude delen van het dorp liggen dan ook op een dijk: daar had je grotere kansen om droge voeten te houden. Daar vind je nog steeds de meest historische bebouwing. Voor de rest is Oosthuizen vooral een forensendorp, met woonwijken die je overal in Nederland aantreft.

Oosthuizen PanoramaVoor orgelliefhebbers is de Grote of Sint-Nicolaaskerk ‘een must’. De kerk werd gebouwd tussen 1511 en 1518. Men vermoedt echter dat het orgel nog ouder is. Als dat waar is, is het mogelijk het oudste bespeelbare orgel in Nederland.

Echter: óf het waar is, is in nevelen gehuld. Er bestaan geen stukken die aangeven wanneer het orgel daadwerkelijk gebouwd is. Wel staat vast dat tijdens de Beeldenstorm (1566) het orgel buiten gebruik is gesteld en het altaar uit de kerk verwijderd is.

Omdat de gemeentezang zonder orgel steeds moeizamer verliep heeft men na enkele tientallen jaren het orgel toch weer in gebruik genomen. Daarna volgden nog diverse restauraties. Tijdens de laatste restauratie (rond 2003) werd geprobeerd om het orgel zoveel mogelijk zijn authentieke klank Bemsterringdijk bij Oosthuizen (2)te laten behouden, dan wel terug te laten krijgen. Oud of iets minder oud, “met de middentoonstemming en de weerbarstige klank behoort dit orgel tot één van de meest bijzondere orgels van Nederland.”

Het orgel krijg ik niet te horen, de deuren van de kerk zitten dicht. Ik steek even de Ringvaart over en maak een paar foto’s. Dan is het tijd om voor mijn werk een huisbezoek af te leggen…

Langs het IJsselmeer (1)

Het weer is veel beter dan het KNMI voorspeld had. Wel voelt het koud aan, met een stevige oostenwind.

Omdat ik mijn conditie weer wat wil opvijzelen besluit ik een huisbezoek voor mijn werk per fiets af te leggen. Maar eerst maak ik het mezelf wel gemakkelijk. Ik neem de fiets mee in de trein naar Hoorn. Daar vandaan kan ik dan verder gaan fietsen.

Eerst fiets ik een stukje door de historische en drukke binnenstad van Hoorn. De stad ligt direct aan het IJsselmeer en al snel laat ik de drukte achter me. De kronkelende dijk langs het IJsselmeer biedt een mooi zicht op de uitgestrekte waterplas. Bij helder weer kun je hier soms Almere zien liggen.

Rechts van me de uitgestrekte nieuwbouwwijk Groote Waal. Een wijk met, zoals veel uit de grond gestampte wijken uit de jaren ’70 en ’80, veel problemen. Boven de wijk uit torent de ronde Vijzelmolen, een voorziening voor ouderen waar ik vijf jaar lang met veel plezier heb gewerkt. Ik sla een bezoek aan de toren over en fiets verder langs de dijk. Als ik achterom kijk zie ik het silhouet van Hoorn.

Hoorn silhouet Hoornse Hop uitgelicht (1)In Scharwoude (een dorp met 400 inwoners) duikt de weg onder, aan de landzijde van de IJsselmeerdijk. Hier heb je als fietser geen zicht meer op het IJsselmeer (tenzij je natuurlijk erg lang bent).

Even verderop bevindt zich een wiel (‘De Weel’). De weg maakt een scherpe bocht om deze plas heen. Dit soort (vaak diepe) plassen zijn altijd een gevolg van een dijkdoorbraak.

Tijdens één van de vijf Allerheiligenvloeden die de Nederlandse geschiedenis kent werd het water van de Zuiderzee hoog opgestuwd. Tussen Scharwoude en Schardam brak de dijk in 1675 door en het water vernielde honderden huizen en boerderijen.  Een monument op de dijk herinnert aan deze ramp.

Scharwoude De Weel met monument dijkdoorbraakEn verder gaat het weer. Schardam (met ruim 100 inwoners) ligt op de grens van de regio West-Friesland en de regio Waterland. Bij de sluis staat een zogenaamde banpaal. Tot aan deze paal reikte het rechtsgebied van Hoorn. Wilde je aan de Hoornse magistraten ontsnappen, dan moest je er voor zorgen dat je voorbij die paal kwam. Een soort van honkbal dus, maar dan over langere afstanden.

In Schardam laat ik de dijk langs het IJsselmeer achter me en duik de weidse polder in.

Langs de Zaan (2)

polder-bij-wormerWormer is altijd een vreemde eend in de bijt van de Zaanstreek gebleven. Het veer (Wormerveer) en later de brug maakten dat het dorp nogal geïsoleerd lag. Hier ontstond – in de tijd dat de Zaanse gemeenten tot één Zaanstad samengevoegd zouden worden – dan ook één van de eerste lokale partijen: “Wormer moet Wormer blijven”.

Er blijkt een nieuw fietspad door de weilanden richting Dorpsstraat te lopen. Het perspectief op het dorp dat ik vroeger illegaal had (door door de weilanden te struinen en sloten te springen) is nu legaal geworden.

zaan-bij-wormerEven later fiets ik door de Dorpsstraat en passeer de pastorie waar we als domineesgezin woonden. Een paar huizen verderop woonde de familie Koelemeijer, beschreven in het boek ‘Het Zwijgen van Maria Zachea’.

silos-langs-de-zaanWormer is tegenwoordig minder geïsoleerd geraakt: er is een tweede brug over de Zaan gekomen: de Prins Clausbrug. Vanaf deze brug zie je aan de zuidzijde de TV-toren en aan de noordzijde de hoge graansilo’s van het voormalige Wessanen.

zaan-bij-west-knollendamIk volg verder de westelijke oever van de Zaan. Een daverende klap doet mijn oren tuteren. Watervogels vliegen klapwiekend op. Het blijkt dat een paar jongens in het struikgewas overjarig vuurwerk tot ontploffing hebben gebracht. Eind januari valt dat meer op dan in de Nieuwjaarsnacht.

zaan-bij-west-knollendam-3Het volgende dorp is West-Knollendam. Aan de overkant ligt Oost-Knollendam. De wereld zit hier weer voorspelbaar in elkaar. Om van West naar Oost te komen moet je wel een eind omfietsen. Op de foto’s zie je Oost-Knollendam, gezien vanuit West-Knollendam.

zaan-bij-west-knollendam-2Vroeger lag hier een dam in de Zaan, maar dat heb ik niet meer meegemaakt, rond 1630 is het hier een open verbinding geworden.

Het wordt nu even doorbijten, want de N 246 naar het noorden is een drukke weg met veel spitsverkeer. Hij loopt parallel aan de A 9 (IJmond-Alkmaar), maar wordt veel gebruikt als ‘sluiproute’.

Ik passeer het dorp Marken-Binnen en daarna de veerpont naar het eiland De Woude. Opmerkelijk is dat ik daar nog nooit ben geweest terwijl ik toch bijna heel Noord-Holland op de fiets verkend heb. Maar je kunt alleen het eiland op en af en ik houd niet van dat soort doodlopende wegen…

alkmaardermeerNa 6 kilometer wild autogeraas ben ik aan de zuidrand van de volgende droogmakerij van de heer Leeghwater: de Schermer. Links van mij ligt het deels nog bevroren Alkmaardermeer. 

Ik fiets de autoluwe Schermer in: deze polder valt tegenwoordig onder de gemeente Alkmaar. De Blokkerweg trekt een kaarsrechte lijn door het land. avond-in-de-schermerDaar waar de weg een haakse bocht naar het westen maakt staat Poldermolen K, één van de resterende (oorspronkelijk 52!) molens in de Schermer.

Van hieruit fiets ik naar Zuidschermer, één van de twee dorpen in deze weidse polder. De zon is inmiddels onder, en het wordt donker. Tijd voor de avond-in-de-schermer-2laatste foto, van grazende schapen in het land. Maar die zijn niet eens te zien.

Mijn Batavus brengt mij via de veerpont van Akersloot naar Castricum waar ik samen met dochter Nynke de trein terug naar huis neem.

Langs de Zaan (1)

Mijn laatste patiënt in Amsterdam heeft afgezegd. Ieder nadeel heeft een voordeel: ik ga nu op de fiets stappen en een eindje gaan fietsen. Er staat nauwelijks wind en het is een graad of drie, dus prima fietsweer.

De zon staat al laag aan de horizon als ik in de buurt van mijn vroegere middelbare school ben: het Pascal College in Zaandam. Destijds een school met 160 leerlingen, aan de rand van een enorme zandvlakte, nu een mammoet temidden van eindeloze nieuwbouw.

Zigzaggend rond het knooppunt van verkeerswegen bij Zaandam en langs het natuurgebied van het Twiske fiets in ik in de richting van de Kalverpolder. Deze fietsroutes bestonden vroeger nog niet, ik zie de wereld nu vanuit een heel ander perspectief.

wormerveld-2Ik kom uit bij de Ringvaart rond de Wijde Wormer, de enige grotere droogmakerij in Noord-Holland waarvan het water voor de drooglegging zoet was. Beemster, Schermer en Purmer stonden in open verbinding met de Zuiderzee en het water was er brak tot zout.

amerikaanse-molen-kalverpolderAan de rand van de Kalverpolder staat één van de weinige Amerikaanse windmolens in Nederland, de Hercules, een zogenaamde roosmolen. Bekend van de prairie en in de vorige eeuw ook in Nederland geïntroduceerd.

Twee kilometer verderop zicht-op-de-zaanse-schansstaat een hele rij klassieke molens. Dat is één van de topattracties van het Nederlandse toerisme: de Zaanse Schans. Toen wij in de Zaanstreek woonden werden huizen en molens her en der plank voor plank afgebroken en hier weer opgebouwd.

ringvaart-wijde-wormerIk fiets aan de buitenkant van de Wijde Wormer, langs de Ringvaart. De landelijke wegen zijn op deze vrijdagmiddag druk met spitssluipverkeer. Rechts van mij de strakke lijnen van de Wijdewormer, kenmerkend voor de droogmakerijen van Leeghwater.

brug-over-de-ringvaart-wijde-wormerLinks het waterland van de Kalverpolder (bijna meer water dan land) en dan toch opeens een ‘strakke’ polder: de Enge Wormer. Deze polder was niet bedoeld als commerciële onderneming (daar was hij te klein voor), maar om de gemeente Wormer beter te beschermen tegen het onbetrouwbare water.

Ik fiets rechtsom (tegen de klok in) langs de rand van de polder en krijg daarbij zicht op onze vroegere woonplaats: Wormer. Het dorp was destijds vooral agrarisch georiënteerd. Ik heb nog een DVD waarom hooiwagens en melkkarren af en aan rijden over de beklinkerde Dorpsstraat.

zicht-op-wormerIn het oosten van het dorp bevindt zich de Rooms-Katholieke Kerk als baken in de polder. Dit gedeelte heeft nog altijd een dorps en daarmee landelijk karakter. In het westen zijn veel forensen gaan wonen en rukte de nieuwbouw op. Het water langs de Dorpsstraat werd gedempt en de dorpse winkels maakten deels plaats voor een winkelcentrum.