Manipulatief gedrag (slot)

Hoe ga je om met manipulatief gedrag? Vaak heb je het eerst niet door en als je het door hebt is het te laat. Daarom toch de vorige drie blogs, ook voor mezelf, want ik ben altijd te laat. Niet op mijn werk, niet in de kerk, maar wel als het om manipulatie gaat. En als ik het door heb weet ik alsnog niet wat ik moet zeggen. 
  1. Het eerste wat mensen moeten oefenen is ‘nee’ zeggen en zich daar niet schuldig over voelen. Uit ervaring weet ik dat dat een hele kunst is.

2. Uit het voorgaande kun je afleiden dat de manipulator het daar niet bij laat zitten. Als je aardig en gevoelig bent zal hij op je schuldgevoel gaan spelen. Of zich als slachtoffer voordoen: ‘Jij bent de enige in mijn leven die ik ooit vertrouwd heb en nu laat je me alleen’. Laat je je niet schuldig voelen, hij is verantwoordelijk voor zijn eigen gevoelens.

3. Een goede vorm is: “dat wil ik, wat wil jij’. Daar is de manipulator niet tevreden mee, maar daarmee geef je je eigen grenzen aan en geef je de ander de kans om te zeggen wat hem beweegt terwijl jij al hebt verwoord wat je zelf wilt.

4. Toch slagen manipulators er altijd weer in om toch een appel te doen op je gevoel. Dat is je plichtsgevoel, je schuldgevoel of bijvoorbeeld je behoefte om anderen te helpen.

5. Concrete voorbeelden helpen de manipulator niet over de streep, maar ze zijn wel duidelijk. De manipulator voelt zich alleen en heeft niemand om mee te praten. “Je bent gisteren de hele dag met Jan op stap geweest, heb je toen nergens over kunnen praten?”

6. Het is belangrijk dat je je eigen lichaamstaal herkent. Waar voel je wanneer spanning in je lijf? Dan herken je ook wat de onderliggende emotie is. Bijvoorbeeld: je krijgt last van je maag als je je onder druk gezet voelt, je moet vaak plassen omdat je niet weet waar je aan toe bent (of 70 plus).

Als hij/zij zegt "Het kan je niks schelen dat ik zo veel voor je heb gedaan", kun jij zeggen: "Ik vind het heel erg fijn dat je zoveel hebt gedaan. Dat heb ik al zo vaak gezegd. Maar het kan jou blijkbaar niet schelen dat ik dat fijn vind".

7. Maak onder druk geen overhaaste beslissingen. Een manipulator kan je dwingen om snel een beslissing te maken. Zo hebben wij ooit de trap laten bekleden door een manipulator die zielig deed dat hij zo weinig thuis was en blij was als hij een klus in Alkmaar had (dichtbij huis) en als we nu beslisten kregen we 20% korting. Die 20% had hij er eerst bij opgeteld en bovendien maakte hij de klus niet af. In plaats van daaraan toe te geven, kun je hem/haar zeggen: “Ik zal erover nadenken”. Dan ga je niet akkoord met iets wat je misschien niet wilt, en laat je je niet in een hoek drijven. 

8. Manipulators worden machtiger als jij een klein netwerk hebt. Als je meer mensen om je heen hebt bij wie je je thuis voelt geef je de manipulator minder macht over jou.

Deels ontleend en geparafraseerd aan de hand van een artikel in Wikihow. 

Weer op de fiets (2)

Ook Slikkerveer (8000 inwoners) bestond bij de gratie van de scheepswerven die bijna allemaal het loodje hebben gelegd.
Van Slikkerveer/Ridderkerk naar Zwijndrecht

De vorige keer fietste ik over de rivierdijk langs de Nieuwe Maas, deze keer schamp ik de plaats aan de zuidzijde. Zonder groene buffer kom ik daarna in Ridderkerk (ongeveer 40.000 inwoners) uit. Aan de noordzijde bestaat deze plaats uit eindeloze bedrijventerreinen, aan de zuidzijde uit nieuwbouwwijken uit vooral de jaren ’60 en ’70. Het oude centrum bestaat slechts uit een paar straten. Er is eigenlijk geen ruimte voor uitbreiding: aan de west-en zuidzijde liggen autosnelwegen, aan de noord- en oostzijde bedrijventerreinen en de rivieren de Nieuwe Maas en de Noord. De oorspronkelijk geplande tramverbinding is door onderling gekrakeel gesneuveld. De Waterbus brengt de inwoners in een half uur in het centrum van Rotterdam.

Er is nauwelijks nog groene ruimte: IJsselmonde is het dichtst bevolkte eiland van Nederland. Er wonen 450.000 mensen op 105 vierkante kilometer, daarnaast zijn er tal van autowegen, spoorlijnen en enorme bedrijventerreinen. Het benauwt me wel een beetje. 

Vrijwel zonder groene overgang kom ik – parallel aan de snelweg – uit in Hendrik Ido Ambacht. Ook in deze plaats is in de afgelopen decennia bijna al het agrarische gebied verdwenen. Vroeger leefden veel mensen van de vlasteelt. De plaats telt bijna 32.000 inwoners.

Nieuwbouw in Hendrik Ido Ambacht (foto van internet)

Opmerkelijk is dat Hendrik Ido Ambacht – ondanks de grote geografische veranderingen van de afgelopen decennia – nog altijd deel uitmaakt van de Bible Belt. SGP/ChristenUnie is veruit de grootste fractie in de gemeenteraad. En wie op zondag naar de kerk wil kan hier kiezen uit 12 kerken met samen zo’n 20 kerkdiensten. Wat een verschil met het nabijgelegen Rotterdam waar de islam inmiddels de grootste religieuze groepering is.

Ik fiets her en derwaarts door de nieuwbouwwijken van Hendrik Ido Ambacht en kom dan via een smalle groenstrook uit in Zwijndrecht. Nu kan ik weer een lekke band krijgen, want hier is een station.

Waterbus in Zwijndrecht met zicht op Dordrecht

Zwijndrecht telt 45.000 inwoners. Hier kun je op zondag kiezen uit nog meer kerken dan in Hendrik Ido Ambacht. Er zijn in Zwijndrecht maar liefst 4000 bedrijven gevestigd en er werden in 2021 bijna 100 fietsen gestolen. Ik blijf angstvallig op het zadel zitten.

Dordrecht vanuit de Waterbus

Ik fiets niet naar het centrum van Zwijndrecht, maar de Batavus Dinsdag trekt een rechte lijn oostwaarts. Eindelijk heb ik een doel voor ogen: de waterbus. Die parkeert twee keer per uur aan de Veerkade. Onderweg passeer ik een bijzondere en enorme muur van hoogbouw: de tot 22 verdiepingen hoge flats van Eemstein/Zonnestein. Ze zijn vrij nieuw maar alweer aan een grote renovatie toe.

Vanaf Zwijndrecht heb je een prachtig zicht op de oudste stad van Holland: Dordrecht. Even later komt de Waterbus (Fast Ferry) aangesjeesd. Als gevolg van personeelstekort zijn er vaarten opgeheven, maar in de spits valt het mee.

Even later zoeven we over de woeste wateren van de Oude Maas in de richting van de Veerkade van Dordrecht. Aan boord zijn 12 fietsers, twee voetgangers en een plaatselijke hond. 

Manipulatief gedrag (3)

Mensen die manipulatief gedrag vertonen zijn vaak te herkennen aan bepaalde patronen in de communicatie. In dit blog vind je een paar voorbeelden die je Pluis-Niet-Pluis-gevoel kunnen aanvullen. 
  1. Mensen die manipuleren hebben de neiging om de ander het gevoel te geven dat hij of zij ontoereikend is. et op of je het gevoel krijgt dat je ontoereikend bent, of beoordeeld wordt. Een veelgebruikte techniek is om je in gezelschap voor gek te zetten of je te plagen zodat je je ontoereikend voelt.
  2. Het voorgaande gebeurt niet eenmalig: de persoon lijkt bij wijze van spreken verslaafd aan het geven van kritiek. Je krijgt het gevoel dat je nooit iets goeds kunt doen. Als iets 99% op orde is ziet deze persoon meteen die laatste ene procent. Ook als het als grap gebracht wordt word je er toch onzeker door.
  3. Mensen die manipuleren vergelijken jou ook graag met de ander. Andere vrouwen doen dat wel. Iedereen doet het zo, alleen jij niet. De buurvrouw houdt de keuken wél goed schoon. “Als ik het aan Rosanne zou vragen zou ze het wél doen”.
  4. Met het voorgaande hangt samen dat de persoon jou een schuldgevoel probeert aan te smeren. Een veel gehanteerde tactiek is dat jij je verantwoordelijk moet voelen voor het geluk of welzijn van de ander. “Als jij wat meer begrip zou tonen, zou je…”, of “Als je echt van me zou houden dan zou je…”, of “Ik heb dit voor jou gedaan, waarom wil jij dit niet voor mij doen? Als je dingen doet die je normaal niet zou (willen) doen ben je waarschijnlijk het slachtoffer van een manipulatieve tactiek.
  5. Je wordt tijdelijk genegeerd. Een manipulator kan je een tijd negeren, zodat je ongerust wordt en aan jezelf gaat twijfelen. Hij of zij neemt de telefoon niet op, reageert niet op appjes. Jij vraagt je af wat er aan de hand is, waardoor de ander in feite de controle over jou heeft. Als je er wat van zegt ligt de schuld bij jou: je moet niet zo achterdochtig of ongeduldig zijn.
  6. Je moet steeds excuses aanbieden. Het ligt altijd aan jou. Daarmee stelt de manipulator zich in de bovenpositie. Sommige manipulators duiken echter in de onderpositie, om daarmee medelijden op te wekken. Ze zeggen meteen dat ze fout zitten en zeggen dat ze helaas nooit iets goed doen en je vriendschap niet waard zijn. Daarmee krijgt het gesprek meteen een andere wending, want jij zult zeggen dat het zo ook weer niet bedoeld was.
Manipuleren kunnen we allemaal, maar sommige mensen zijn er vanuit hun jeugd veel meer bedreven is dan anderen. En in een aantal gevallen is die manipulatie een gevolg van narcisme of van een borderline-persoonlijkheidsorganisatie.  

Manipulatief gedrag (2)

In manipulatief gedrag zit vaak een bepaalt patroon, een soort opbouw van de communicatie. Als je wel eens naar een programma over oplichters hebt gekeken zul je dit patroon herkennen. Maar het doet zich ook dichter bij huis voor...
  1. Manipulatieve mensen beginnen vaak heel vriendelijk. Ze geven je een compliment, waardoor je je gewaardeerd voelt. Bijvoorbeeld dat je zo’n vriendelijke uitstraling hebt, dat je je zo goed verzorgd gekleed hebt, dat je zo’n prettige stem hebt, dat je zo lekker gekookt hebt. Dat kan op zichzelf allemaal waar en welgemeend zijn. Maar bij mensen die je niet goed kent en die zo van wal steken kan er een adder onder het verbale gras verborgen zitten.

2. De ander laat jou veel vertellen over jezelf, waardoor je je gezien en gehoord voelt. Maar de persoon vertelt weinig over zichzelf. Hoewel: hij vertelt wel veel, maar weinig zaken die de binnenkant raken. Dat wat jij vertelt over jezelf wordt ingezet in de tweede fase.

3. Pas als de complimenten verwerkt en de informatie binnengehaald is komt er een tweede fase. De persoon gaat dingen van jou vragen. Je bent zo knap, hij zou best een weekendje met je op stap willen. Of hij of zij begint over tijdelijk financieel ongemak. Hij heeft genoeg geld op de bank, maar hij kan er net even niet bij en hij moet de aanbetaling doen voor een nieuwe auto, anders gaat de aankoop niet door.

4. Als je niet doet wat de persoon wil of als je aarzelt ontstaat er dwingend gedrag. Een manipulatief persoon probeert mensen over te halen. Dat kan door vriendelijk te zijn, door harder te gaan praten, door te vertellen dat het anders helemaal mis met hem gaat (‘dan is het jouw schuld als ik mezelf iets aan doe’). Jij wordt verantwoordelijk gesteld voor zijn (on)geluk.

5. Opvallend is ook vaak het zeer wisselende gedrag, waardoor je van slag raakt. Iemand wordt boos, dwingt jou en erkent daarna ruiterlijk dat hij fout zat en brengt een enorme bos bloemen voor je mee. Maar omdat hij die bloemen mee heeft gebracht smelt je hart en begint het verhaal opnieuw…

6. De feiten worden gemanipuleerd. Als iemand feiten verdraait, of probeert je te overweldigen met feiten en informatie, is er waarschijnlijk sprake van manipulatie. De feiten kunnen worden verdraaid door te liegen, smoesjes te verzinnen, informatie achter te houden, of te overdrijven. Een bekende vorm is het ‘gaslighten’: het verhaal zo verdraaien dat je aan jezelf gaat twijfelen. Het draait allemaal om de macht.

7. Iets doen voor jou waar je niet om gevraagd hebt. Dat is natuurlijk heel aardig, maar de manipulator doet het niet voor jou, maar voor zichzelf. Door je “een dienst te bewijzen”, verwacht hij/zij dat je er iets voor terug doet, en kan hij/zij klagen als dat niet gebeurt.

8. Wentelen in de slachtofferrol. De manipulator gebruikt slachtoffertaal: het is hem allemaal overkomen, hij kon er niets aan doen, hij is zielig, niemand houdt van hem en de anderen hebben hem dit allemaal aangedaan.

Waarschijnlijk herken je in dit gedrag kenmerken die passen bij de narcistische persoonlijkheidsstoornis of bij de borderline persoonlijkheidsorganisatie. 

Weer op de fiets (1)

Dinsdagmiddag wilde ik een rondje fietsen en groenten scoren bij de bioboer. Tussendoor kon ik dan ook nog mijn broer bezoeken in Maassluis. 

Helaas kwam ik van de drup in de regen. Omdat ik mijn fiets niet zomaar ergens wil parkeren kwam hij uiteindelijk terecht in de catacomben onder station Rotterdam Centraal. De beide stallingen bieden samen plaats aan ongeveer 8000 fietsen.

In het centrum van Rotterdam

Het is dus zaak om je fiets mindful te parkeren en te onthouden waar je hem hebt gestald. Ik zet de plek altijd meteen als reminder in mijn telefoon. Het enige probleem is dat ik soms mijn telefoon niet kan vinden.

Vanwege een stremming kon ik donderdag Rotterdam niet via de rails bereiken. Uiteindelijk bereikte ik toch ingeblikt het station en kon ik de Batavus Dinsdag uit zijn ketenen bevrijden.

Ik weet niet of jullie wel eens door Rotterdam fietsen, maar er komt geen eind aan. Als je de aaneengesloten bebouwing van Vlaardingen en Schiedam meetelt zit je 18 kilometer op de fiets en kruisen zo’n vijftig verkeerslichten je pad. Dat is niet om op te schieten. Ik ben geen snelle fietser, maar 11,4 kilometer per uur is toch echt wat aan de trage kant.

De Van Brienenoordbrug en de Nieuwe Maas

Uiteindelijk beklom ik de oprit van de Van Brienenoordbrug. Vroeger mocht je hier niet fietsen vanwege de gevaarlijke winden, maar tegenwoordig is fietsen aan de oostzijde van de brug toegestaan. De mensen zijn gemiddeld zwaarder geworden en waaien minder gemakkelijk om. Als je dan toch bij westenwind omwaait kom je niet op de autoweg terecht, maar in het water, waar je vanwege overgewicht blijft drijven.

De Van Brienenoordbrug zijn twee bruggen. De ene dateert uit 1965, de tweede uit 1990. De bruggen zijn ruim 1300 meter lang. De bogen hebben een maximale hoogte van 70 meter en het wegdek ligt 25 meter boven het water. Tot zover de mededelingen van Rijkswaterstaat.

Uitzicht vanaf de Van Brienenoordbrug in de richting van Ridderkerk

En aan de overkant fiets je met hoge snelheid Rotterdam weer in. Dat schiet dus ook niet op. Het is de wijk Beverwaard. Stedenbouwkundig is het wel een bijzondere wijk, omdat de bouw het vroegere slotenpatroon volgt. Toen het nog vroor in de winter kon men hier dan ook schaatsen. Bijna alle huizen zijn gebouwd tussen 1980 en 1990. Het is geen bloemkoolwijk (jaren ’70), en de nieuwe kneuterigheid van de Vinexlocaties kom je er ook niet tegen. Flatwoningen trouwens ook bijna niet.

De gemiddelde woningwaarde van de huizen is laag vergeleken bij de ‘gemiddelde’ Randstadwoning: 174.000 euro. Opvallend is dat er weinig fietsen worden gestolen in Beverwaard. Of het wordt niet opgegeven bij de politie.

Gezond lijkt het leven hier niet: één derde van de mensen tussen 18 en 65 jaar is langdurig ziek, 10% heeft een WMO-uitkering.

Beverwaard is een multiculturele wijk, waar autochtonen inmiddels een minderheid vormen. Ruim 50% van de bewoners heeft een niet-westerse migratie-achtergrond. Leefbaar Rotterdam kreeg in de wijk veruit de meeste stemmen, gevolgd door de PvdA en DENK.

Van Rotterdam Centraal naar Ridderkerk

In tien minuten ben ik de wijk weer uit. Deze gegevens heb ik later op internet opgezocht. Een groenstrook van nog 500 meter breedte scheidt Beverwaard van Bolnes. Daar heeft 20% van de bevolking een niet-westerse migratie-achtergrond. Het dijkdorp valt onder de gemeente Ridderkerk. De Partij 18-Plus kreeg hier de meeste stemmen. Deze partij verdreef in 2022 de SGP als grootste partij binnen de gemeente.

In het verleden was Bolnes bekend vanwege de scheepsbouw, maar die ging in de jaren ’70 verloren. Ook brandde het winkelcentrum af. Gelukkig was er nog werk en waren er winkels in Rotterdam.

Ik heb trouwens niet echt een idee waar ik fiets, en dat is ook een beetje de bedoeling. Wel worden mijn oren rechtszijdig geteisterd door de geluiden van de autoweg. Er liggen hier twee gigantische verkeersknooppunten, die ook mijn fietsmogelijkheden inperken.

Er volgt weer een groene buffer, van ongeveer twee kilometer breed en dan ben ik in Slikkerveer. Daarover later meer. 

Manipulatief gedrag

Manipulatie is niet anders dan emotionele chantage. Zelfs peuters zijn daar in zekere zin al toe in staat ('een lief hoog stemmetje opzetten om maar iets lekkers te krijgen). 

Bij emotionele chantage probeert iemand ons te bewegen om iets te doen of laten wat tegen ons eigen gevoel in gaat. Als iemand jou manipuleert doet hij dat vaak niet op basis van objectieve argumenten. Hij bespeelt niet onze cognitie (het denken), maar onze emoties.

Hoe herkennen we manipulatief gedrag?

Overal kunnen we manipulatief gedrag tegenkomen: bij onze familie, vrienden of kennissen, maar ook in de kerk, op school of op de werkvloer.

Het ingewikkelde is dat manipulerende vaak erg sensitief zijn voor de gevoelens van anderen. Daardoor komen ze in eerste instantie sympathiek over: eindelijk iemand die jou begrijpt.

Mensen die anderen manipuleren kunnen ook hulp afdwingen. Bekend zijn de oplichters die je o.a. op TV ziet. Dan gaat het meestal om geld, voor henzelf of voor de nooddruftige dieren. Ze kunnen ook hulp afdwingen door een beroep te doen op jouw hulpvaardigheid. ‘Dat kun jij zo goed, iedereen is zo blij met jou’.

Slachtoffers hebben vaak de eerste tijd (dat kan jaren duren) niet in de gaten dat ze gemanipuleerd worden. Dat heeft vaak ook te maken met het feit dat ze veronderstellen dat ze een goede persoonlijke relatie met de die persoon hebben.

Kenmerken van een manipulerend persoon:

  • werkt op ons gevoel. Hij doet bijvoorbeeld een appel op ons plichtsgevoel
  • spreekt ons gevoel van ijdelheid aan (‘bij jou ben ik aan het goede adres’)
  • werkt op ons schuldgevoel (‘als je dat niet voor me over hebt ben je geen echte vriend’)
  • als we tegenwicht geven hebben we een egoïstisch karakter
  • het manipuleren kan ook tot uiting komen in het beschuldigen en dan weer op een voetstuk zetten (‘ambitendentie’)
  • als de zaken niet gaan zoals gewenst door de manipulator is het onze schuld dat de persoon in kwestie niet lekker in zijn vel zit of zich ziek voelt.
  • dreigt met bezorgen van slechte naam, weglopen, en in extreme gevallen met geweld, zelfdoding enzovoorts.
Soms vinden manipulatieve mensen hun gedrag heel normaal. Ze zijn van huis uit niet anders gewend en zien er daarom vaak geen kwaad in. Manipulatie komt veel voor bij narcistische mensen en bij mensen met een borderline persoonlijkheidsorganisatie. 



Instellingsterrein wordt landgoed

Oude instellingen voor kwetsbare mensen bevinden zich altijd op grote terreinen. De instellingen waren eigenlijk aparte dorpen, ver buiten de bewoonde wereld. 
Een instelling met een eigen plaatsnaambord

Vrijdag kwam ik op het terrein van zo’n instelling terecht. Het is Huize Padua. Werkelijk een enorm groot terrein met lange rechte lanen, hoge bomen, klassieke en eerbiedwaardige gebouwen, een kerk en een kapel. De bewoners werden doorgaans begraven op het eigen terrein. Huize Padua ligt tussen de dorpen Handel en Boekel aan de rand van de Peel, waar kinderen vroeger turf aten.

Vroeger woonden mensen met een psychiatrische diagnose en mensen met een verstandelijke beperking bij elkaar op één terrein. De instelling ’s HeerenLoo-Loozenoord in Ermelo was de eerste grote instelling die speciaal bestemd was voor mensen met een verstandelijke beperking.

In 1976 kwamen verschillende groepen uit de psychiatrie over naar de instelling waar ik destijds mijn fiets had staan. Eén van de dames, met downsyndroom, had goed geleerd hoe ze psychotisch gedrag na kon doen. Zo hield ze al lachend hele redevoeringen tegen de hoeken van het plafond en rolde ondertussen met haar ogen. 
De weg loopt langs de rand van het terrein

Uit Huize Padua kwamen later ook verscheidene instellingen voor mensen met een verstandelijke beperking voort, zowel voor mannen als voor vrouwen (apart van elkaar). De instelling specialiseerde zich in de psychiatrie (GGZ). Er zijn tegenwoordig aparte afdelingen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking. Bij hen is sprake van een dubbele diagnose: veel psychiatrische problematiek in combinatie met een verstandelijke beperking.

In tegenstelling tot andere terreinen heeft hier geen ‘verdunning’ plaats gevonden. Er staan geen villa’s met vaak twee onder één kap zoals je op andere instellingsterreinen inmiddels vaak ziet. Soms is er elders zóveel gebouwd dat de eigen bewoners behoorlijk ingeperkt worden.

Het terrein van Huize Padua is nog altijd eigen terrein. De oude paviljoenen, deels in de stijl van de Amsterdamse School, staan er nog. Wel werd er nieuwbouw gepleegd op een klein stukje van het terrein. Maar die gebouwen (uit de jaren ’70) lijken mij niet meer te passen in deze tijd.

Op het terrein van Huize Padua

Het volgende bericht plukte ik van internet:

“Halverwege de achttiende eeuw vestigde een groepje broeders zich in Boekel. Hun thuis werd Huize Padua genoemd, in de volksmond de Kluis. De broeders bakten hosties, maakten kaarsen, brouwden bier en gaven onderwijs.

Na 1822 stopten de broeders met onderwijs. Ze legden zich toen toe op de zorg voor geesteszieken. Daarmee was deze broedergemeenschap de eerste Nederlandse congregatie die zich ging bezighouden met psychiatrie. De broeders legden met hun activiteiten in Boekel onder andere de basis voor de huidige geestelijke gezondheidszorg in Oost-Brabant.

Wie nu langs Huize Padua wandelt ziet niet één gebouw, maar een levendig landgoed. De oudste gebouwen stammen uit eind negentiende eeuw en de jaren twintig en dertig van de twintigste eeuw. Ze zijn destijds gebouwd om te voldoen aan de zorgvraag. Het terrein is nog steeds in gebruik voor mensen met een psychische kwetsbaarheid die werken aan herstel. Het gebouw de Kluis biedt nu onderdak aan museum De Kluis”.

Maar het afgelegen Padua gaat veranderen. Het wordt een levendig landgoed! “De komende jaren verandert Huize Padua naar een levendig landgoed. Een plek met ruimte voor wonen, (samen)werken, leren, zorg én interactie tussen buurtgenoten: bewoners, medewerkers, studenten en omwonenden. En een plek waar cliënten passend en zinvol werk kunnen doen, waar zij in contact komen met andere werkenden en vrijwilligers in een veilige omgeving”.

Als dat soort wollige PR-retoriek verspreid wordt denk ik er het mijne van.  

Autisme en bijkomende problemen

In Nederland bestaat het Nederlands Autisme Register (NAR) onder leiding van de recent benoemde hoogleraar diversiteit van het autisme Sander Begeer. 

Mensen met autisme en anderen die betrokken zijn bij autisme kunnen in dit register helpen met het verzamelen van gegevens. Duidelijk zal zijn dat het register niet representatief is: het wordt bijgehouden door mensen die in staat zijn op de vragen antwoord te geven. Er zijn naar verhouding veel mensen met autisme en een verstandelijke beperking. Anderen weten niet dat het register bestaat. Het register trekt dus naar verhouding veel mensen die bovenmatig betrokken zijn bij autisme-onderzoek.

Dat het onderzoek niet representatief is wil niet zeggen dat de uitkomsten niet(s) zeggen. Ze geven waardevolle informatie over bijkomende problemen voor mensen met autisme. Ik vat hierbij enkele cijfers samen die al enigszins gedateerd zijn (2017), maar ze zijn wel illustratief.

BIJKOMENDE PROBLEMEN

45 Procent van de volwassenen met autisme heeft nog een andere psychiatrische diagnose – het vaakst een stemmingsstoornis (zoals depressie of een angststoornis, of AD(H)D.

69 Procent heeft last van lichamelijke problemen, vooral van slaapproblemen/vermoeidheid en maag/darmklachten.

Men schat nog altijd dat een aanzienlijk deel van de mensen met autisme tevens een verstandelijke beperking heeft. Het antwoord op de vraag hoeveel mensen het betreft blijft complex, maar gedacht wordt aan meer dan de helft.

In het verleden werd gedacht dat bijna alle mensen met autisme jongens waren, tegenwoordig schat men dat 2 op de 3 mensen met autisme mannen zijn.

ONDERWIJS

De term ‘passend onderwijs’ lijkt op het gebied van autisme een illusie. 55% van de kinderen met autisme redt het niet binnen het reguliere onderwijs. Wie met kinderen met autisme te maken heeft zal ook wel begrijpen waarom dat zo is: het onderwijs biedt te weinig structuur, de schoolklassen zijn te groot, er is te weinig ruimte voor individuele aandacht en de interacties met andere leerlingen zijn vaak een probleem. Verontrustend was bij de rapportage dat 7% van de kinderen helemaal niet naar school ging.

SOCIALE CONTACTEN

Veel mensen met autisme voelen zich eenzaam. Er zijn echter ook mensen met autisme die aangeven weinig behoefte te hebben aan contact. Ongeveer de helft van der mensen met autisme geeft aan helemaal geen sociale contacten te hebben.

GENDER

Opmerkelijk uit de NAR-rapportage van 2017 was dat er naar verhouding vaak sprake is van ‘gender-diffusie. 11% van de vrouwen die de lijst hebben ingevuld voelde zich deels man, 27% van de vrouwen voelde zich biseksueel. Bij mannen liggen de percentages lager.

WERK

44% van de mannen en 26% van de vrouwen die meededen aan het onderzoek (samen 1200 personen) hadden in 2017 betaald werk. Het opleidingsniveau van mannen en vrouwen lag gelijk. De meest voorkomende sectoren waren: ICT, overheid, wetenschap en onderwijs.

ZORG

Een meer recent opvallend cijfer is dat 30% van de deelnemende mensen met de diagnose autisme zegt gebruik te maken van alternatieve geneeswijzen. Landelijk ligt dit percentage op 11%. 46% van de ouders geeft aan voor hun kinderen gebruik te maken van deze geneeswijzen.

Meer informatie over het Nederlands Autisme Register (NAR) is te vinden op de website https://nederlandsautismeregister.nl/

Cognitieve dissonantie en de bonbon

Cognitieve dissonantie is een term die een halve eeuw geleden bedacht werd door de Amerikaanse psycholoog Leon Festinger. Wat gebeurt er als je iets meemaakt wat niet in je ‘denkraam’ past?

Je kunt dan je handelen aanpassen, maar je kunt ook je denken aanpassen.

Stel dat je moet afvallen. Je loopt langs de koffieautomaat en daar staat ook nog lekkere koek. Een traktatie van een jarige collega. Op de heenweg negeer je die lekkere koek, want je moet afvallen. Je hebt je handelen aangepast.

Daarna heb je een vergadering. Op de terugweg kom je weer langs de automaat. Nu neem je wel een stuk van die lekkere koek, want het was een erg inspannende vergadering. Na inspanning mag je best even ontspannen. Af en toe zondigen moet kunnen. Nu heb je dus je denken aangepast.

Kees van Kooten heeft de werking van de cognitieve dissonantie toegepast op het eten van bonbons. Voor een aantal lezers zal het herkenbaar zijn…

  1. Zet de doos recht voor u op tafel, kijk er strak naar en zeg: “Ik neem er eentje”...
  2. Herhaal dit enige malen voor uzelf.
  3. Maak nu de doos open en bewonder de bovenste laag, terwijl u blijft herhalen: “Ik neem er eentje..”
  4. Neem er nu eentje.
  5. Sluit vervolgens de doos.
  6. Doe de doos weer open en tel, door met wijsvinger rechts van bonbons langs de binnenwand te wroeten, hoeveel lagen bonbons zij bevat en of het heel erg zou zijn, als u er nóg eentje nam..
  7. Beantwoord deze vraag derhalve ontkennend en neem er nog eentje.
  8. Doe de doos nu goed dicht.
  9. Zet haar hoog weg en zorg er bij dit wegzetten voor, dat er een bonbon uitvalt, die bijna op de grond terecht zou zijn gekomen, als u hem niet snel in uw mond zou hebben gestoken.
  10. Probeer nu de doos te vergeten.
  11. Zet een lekker kopje thee.
  12. Vraag u af of een bonbonnetje bij de thee, deze niet nog lekkerder zou smaken.
  13. Beantwoord deze vraag met “Ja!” en haal de doos van de kast.
  14. Drink, om de tweede laag bonbons te bereiken, nog drie kopjes thee.
  15. Verbrand of verstop overgebleven papiertjes van bovenste laag.
  16. Neem, om het aangebroken uiterlijk van nieuwe doossituatie te onderstrepen, één bonbon.
  17. Herhaal deze handeling.
  18. Zoek nu in onderliggende derde laag naar lekkere, ‘net zo’n bonbon als zoëven’ nog op bovenste laag.
  19. Verwijder deze bonbon uit derde laag en eet hem op.
  20. Maak, om ‘doorzakken’ in thans ontstane gat van derde laag te voorkomen, de tweede laag nog drie à vier bonbons lichter.
  21. Breng nu, ter correctie van de totale wanverhouding doos-bonbons, de bonbons over in schaaltje.
  22. Eet, ter vermijding van een lelijke ‘kop op het schaaltje’, diverse hinderlijke bonbons snel op.
  23. Eet, ter feestelijke opening van het zojuist tot bonbonnière gepromoveerde compôteschaaltje, nog zo’n twee à drie bonbons.
  24. Kies, voor verkrijgen van een ‘vol effect’ nu een kleiner schaaltje en laadt de bonbons hierin over.
  25. Handel bij evt. ‘lelijke kopvorming’ als in punt 22.
  26. Herhaal de stap van punt 23.27. E
  27. Eet de nu onduidelijke, niet langer presentabele bonbons terug tot twee stuks.
  28. Eet zelf de lekkerste van deze 2 bonbons.
  29. Verwijder alle bonbonsporen (denk aan de doos!)
  30. Presenteer uw partner bij binnentreden de overgebleven ‘welkom-thuis-bonbon’..!
  31. Zeg tegen je huisgenoot: ‘Je vindt ‘m lekker hè? Dan zal ik morgen eens een hele doos kopen!’

Narcisme: angst, woede en cyberpesten

Michelle E. Pence (lector aan de Universiteit van Texas) en James M. Honeycutt (lector aan de Universiteit van Lousiana) deden onderzoek naar onderliggende variabelen in de persoonlijkheid van mensen met narcisme. 

Kenmerkend voor narcisme vinden de beide onderzoekers dat deze mensen overgevoelig zijn voor kritiek en dat ze dit overcompenseren met opgeblazen zelfoverdrijving. Dat blijkt uit hun cognities (de manier waarop ze de wereld ‘verklaren’) en uit de communicatie. Onderliggend zijn een grote mate van angst en woede.

Opvallend is dat narcistische mensen een grote mate van fantasie bezitten. Ze beelden zich veel in over hun mogelijkheden. Bij sommigen gaat het zo ver dat ze o.a. diploma’s ‘verzinnen’.

Daarnaast willen narcistische mensen graag nieuwe ervaringen opdoen. Het is nooit genoeg. Als ze eenmaal een bepaald doel hebben bereikt willen ze weer een volgend doel halen. Zo kan een narcist meerdere intieme relaties tegelijkertijd aangaan, zonder zich daar echt schuldig over te voelen.

De contacten zijn vaak oppervlakkig, met weinig empathie. Mensen zijn middelen om een bepaald doel te bereiken. Een vriendin met een hoge opleiding is om mee op te scheppen, een mooie verschijning om mee te pronken.

Sociale Media

Opmerkelijk is het profiel van de narcist op Facebook. Hij heeft veel vrienden. Hoe komt dat? Niet doordat hij zo aardig gevonden wordt, maar omdat hij er alles aan doet om maar in beeld te blijven. Narcisten zijn voortdurend bezig met zelfpromotie, plaatsen veel selfies, en veranderen hun profielfoto voortdurend. Ze taggen zichzelf vaak en plaatsen zoveel mogelijk berichten over henzelf op andere sociale media.

Narcistische mensen zijn geneigd tot het hinderlijk volgen van anderen op internet en tot tal van vormen van cyberpesten. Anderen worden bespot en gekleineerd en vooral belachelijk gemaakt. Ze deinzen er niet voor terug om om compromitterende foto’s van anderen te plaatsen. Daarbij proberen ze zoveel mogelijk volgers mee te krijgen in het pestgedrag.

Samenvattend: bij narcisme is sprake van een extern zelfbeeld, ook op sociale media. Hoe meer likes, des te meer gelijk heb je. Angst en woede leiden tot het devalueren van anderen. Het jezelf verheffen ten koste van de ander is een basismechanisme binnen het narcistische proces.