Langs het IJsselmeer (4)

Ik heb geen kaart bestudeerd. Nu merk ik dat ik dit stukje Noord-Holland nog niet op mijn duimpje ken. Want waarom heb ik vanuit Volendam tegenwind?

Na een drie kilometer maakt de weg een scherpe bocht en krijg in de wind in de rug. Aan de overkant van het water zie ik Monnickendam liggen en in de verte achter mij Marken. Dit is de Gouwzee.

Even later fiets ik door Katwoude. Tot 1991 was dit een zelfstandige gemeente die samen met Schiermonnikoog altijd in de race was om als eerste de stemmen bij de verkiezingen geteld te hebben. Bovendien is het hele dorp een keer uit logeren geweest in een hotel op Schiphol. Dat was een publiciteitsstunt van dat hotel.

Monnickendam SpeeltorenNa Katwoude fiets ik Monnickendam binnen. Hier heb ik vroeger ook nog af en toe gewerkt. Tijdens mijn pedagogisch zwervend bestaan kwam ik er zelfs zo’n beetje iedere week. Een prachtig langgerekt historisch stadje met deftige straten, een haven en alwéér een speeltoren. De stad was vooral in de 17e eeuw welvarend en dat is nog steeds goed te zien. Monnickendam is alleen wat minder monumentaal dan Edam, er zijn hier slechts 75 rijksmonumenten.

Ik heb het ondertussen ‘pittig koud’ gekregen. Dat blijkt geen wonder. Er staat een frisse oostenwind, maar het blijkt ook maar 4 graden te zijn. Ik moet me maar even kunstmatig gaan verwarmen in de plaatselijke snackbar. Ik neem plaats aan een tafeltje tegen de verwarming aan, trakteer mezelf op twee warme producten en lees twee kranten.

Dan ben ik weer voldoende opgewarmd voor de volgende etappe. Ik fiets verder door het oude centrum en passeer de grootse Sint Nicolaaskerk (aan de rand van de stad). Het urinoir heeft ook een naam: de Plastorie. Aan de overkant van de weg ligt de nieuwbouw van Monnickendam, met o.a. huizen van een type dat de naam ‘boerderette’ heeft gekregen.

De volgende etappe buitengaats is weinig aangenaam. Wel heb ik de wind in de rug en de wind die de vele auto’s meevoeren geeft me ook nog eens een extra duwtje in de goede richting. Ik heb nu een fiets met windgedreven trapondersteuning. Vier kilometer verderop fiets ik Broek in Waterland binnen.

Broek in Waterland heeft een historisch en beschermd dorpsgezicht. Tegen het oude dorp aan en aan de overkant van de grote weg bevindt zich de nieuwbouw. Daar woon je net zo als in Leiderdorp, Spijkenisse of Lelystad. Maar dat oude centrum met zijn houten huizen: dat heeft wel wat. Ook qua prijs. Voor bijna alle huizen betaal je rond of méér dan een miljoen….

Ooit heb ik hier trouwens zó hard mijn hoofd gestoten tegen een balk op de zolder dat de gevolgen een paar weken lang zichtbaar bleven. Het was Broeks Hardhout. 

Bijlmer

Vroeger kwam ik wekelijks in Amsterdam Zuidoost vanwege mijn werk. Nu nog maar af en toe.

In het land staat Amsterdam Zuidoost doorgaans bekend als de Bijlmer, en die wijk wordt dan geassocieerd met enorm lange ‘honingraatflats’ van 13 hoog, veel groen en veel criminaliteit. Maar de Bijlmer is veel meer dan dat stereotype beeld. De wijk heeft de afgelopen jaren een enorme gedaanteverwisseling ondergaan en is vooral een veelkleurige wijk, met ook veel laagbouw.

gooioordEen groot deel van de flatgebouwen is afgebroken. Er staan er nog wel een paar, zoals Gooioord (op de foto rechts), waar mijn zwager en schoonzus een halve eeuw geleden woonden. We hadden allerlei vrienden in de Bijlmer, die allemaal met veel plezier in de ruime flats woonden.

kraaienestBijlmer Centrum wordt door de gemeente Amsterdam wel als een wijkdeel gezien waar naar verhouding veel problemen zijn. Het is qua achtergrond de meest diverse wijk van Amsterdam. Ruim 80% van de bevolking heeft een migratie-achtergrond, meer dan één derde van de jongeren groeit op in een gezin met een minimum-inkomen. De grootste groep zijn mensen die afkomstig zijn uit Suriname (33%), maar er wonen in dit deel van de wijk ook veel Ghanezen (bron: Gebiedsanalyse 2016 Gemeente Amsterdam, Bijlmer Centrum). 

laagbouw-en-hoge-oudbouwRond Bijlmer Centrum bevinden zich ruim opgezette nieuwbouwwijken met veel laagbouw. De ruime groenvoorzieningen zijn deels bebouwd (‘inbreiding’), zonder dat dit het groene karakter van de wijk echt heeft aangetast.

kraaienest-2De foto’s maakte ik in de buurt van Kraaienest. Dit gedeelte van de zogenaamde K-buurt stond als niet gunstig bekend: de buurt verpauperde en in het winkelcentrum was veel leegstand. Momenteel wordt er hard gewerkt aan de vernieuwing van dit deel van de wijk. Ook het metrostation werd helemaal opgeknapt.

Naast het metrostation Kraaienest staat de moskee Taibah, één van de grootste moskeeën van Nederland (twee minaretten zijn op de achtergrond zichtbaar). Daarnaast vind je in een vervallen religie-in-de-bijlmerparkeergarage een zeer actieve Pinkstergemeente, (bord rechts op de foto) waar iedere dag van de week volop activiteiten zijn.

Ook in religieus opzicht is Amsterdam Zuidoost een veelkleurig stadsdeel.

Ik fiets weer terug naar nelson-mandela-parkstation Amsterdam Bijlmer Arena om mijn OV-fiets in te leveren. Daarbij fiets ik over goed geplaveide fietspaden door het Nelson Mandelapark, dat helemaal op de schop is gegaan en daarmee een groen visitekaartje voor de wijk vormt.

Langs het IJsselmeer (2)

SchardamNa Schardam krijg ik de IJsselmeerdijk en de wind in de rug. Ik fiets over de Wester Koog-dijk in de richting van Beets. De Intercity van Enkhuizen naar Amersfoort kruist mijn fietspad. Daarna kom ik op de oude straatweg tussen Hoorn en Amsterdam uit. Tegenwoordig loopt er dwars door het Wereld-erfgoed De Beemster een nieuwe snelweg.

Ik sla linksaf, richting Oosthuizen. Het is een zeer oude plaats, die vermoedelijk al in 922 in de boeken vermeld staat. Het dorp lag in feite op een smalle landengte tussen de Zuiderzee en de woelige Beemster. De oude delen van het dorp liggen dan ook op een dijk: daar had je grotere kansen om droge voeten te houden. Daar vind je nog steeds de meest historische bebouwing. Voor de rest is Oosthuizen vooral een forensendorp, met woonwijken die je overal in Nederland aantreft.

Oosthuizen PanoramaVoor orgelliefhebbers is de Grote of Sint-Nicolaaskerk ‘een must’. De kerk werd gebouwd tussen 1511 en 1518. Men vermoedt echter dat het orgel nog ouder is. Als dat waar is, is het mogelijk het oudste bespeelbare orgel in Nederland.

Echter: óf het waar is, is in nevelen gehuld. Er bestaan geen stukken die aangeven wanneer het orgel daadwerkelijk gebouwd is. Wel staat vast dat tijdens de Beeldenstorm (1566) het orgel buiten gebruik is gesteld en het altaar uit de kerk verwijderd is.

Omdat de gemeentezang zonder orgel steeds moeizamer verliep heeft men na enkele tientallen jaren het orgel toch weer in gebruik genomen. Daarna volgden nog diverse restauraties. Tijdens de laatste restauratie (rond 2003) werd geprobeerd om het orgel zoveel mogelijk zijn authentieke klank Bemsterringdijk bij Oosthuizen (2)te laten behouden, dan wel terug te laten krijgen. Oud of iets minder oud, “met de middentoonstemming en de weerbarstige klank behoort dit orgel tot één van de meest bijzondere orgels van Nederland.”

Het orgel krijg ik niet te horen, de deuren van de kerk zitten dicht. Ik steek even de Ringvaart over en maak een paar foto’s. Dan is het tijd om voor mijn werk een huisbezoek af te leggen…

Amsterdam Bijlmer Arena

amterdam-bijlmer-arena-1Zeven jaar werd gebouwd aan dit station. Het heeft 150 miljoen euro gekost. Het is één van de paradepaardjes van de stationsarchitectuur in Nederland.

Het station is het station Amsterdam Bijlmer Arena dat in 2007 werd geopend en diverse prijzen won. Met ook weer allerlei mankementen en veel lekkages die vaak lijken samen te gaan met dergelijke megaprojecten.

amsterdam-bijlmer-arena-interieurVooral de overkapping van de perrons is indrukwekkend. Daarom vind ik het toch wel opvallend dat er naar verhouding weinig treinen stoppen. Zo razen de Intercity’s van (Den Helder/Alkmaar) Amsterdam Centraal naar Utrecht Centraal (Nijmegen/Maastricht) het station gewoon voorbij. Alleen de sprinters op het traject Amsterdam Centraal-Utrecht Centraal stoppen hier.

Wél stoppen de intercity’s vanuit Schiphol op station Amsterdam Bijlmer Arena. Die treinen rijden door naar Arnhem/Nijmegen en sinds de nieuwe dienstregeling naar Venlo en Heerlen. Schiphol is hét knooppunt van treinverkeer in Nederland geworden.

amsterdam-bijlmer-arena-2De middensporen van station Amsterdam Bijlmer Arena zijn bestemd voor twee Amsterdamse metrolijnen. Je zou het station dus een soort voorstadsstation kunnen noemen, zoals Rotterdam Alexander, waar wél alle treinen stoppen. Komend van buiten de stad heb je hier een gemakkelijke overstap op het stads en streekvervoer. Er stoppen hier maar liefst 25 buslijnen.

amsterdam-bijlmer-arena-westzijdeMaar ja, de meeste reizigers razen het station dus voorbij. Gisteren moest ik hier zijn vanwege een afspraak in Amsterdam Zuid Oost. Ik huurde een OV-fiets onder het station en baande mij een fietsweg over nieuw aangelegde fietspaden van deze wijk die voor een groot deel op de schop gegaan is.

Justus van Effencomplex

De mooiste architectuur vind ik niet de klokgevels langs de Amsterdamse grachten en ook niet de 19e eeuwse neoclassicistische bouw. De mooiste bouw vind ik die van rond de overgang van de 19e naar de 20e eeuw (zoals de Jugendstil), tot-en met de jaren ’20, zoals de Amsterdamse School.

spangen-justusplein-1En toen zag ik opeens in het nieuws het Justusplantsoen. Dat moest in de buurt zijn, maar ik had nog geen idee waar het was. Het bleek aan de westkant van Rotterdam te zijn, in de wijk Spangen. Dat is maar 12 km sijkelen van ons huis. Ik kon het ook niet helpen: ik móést er heen.

spangen-justusplein-2Architect Michiel Brinkman kreeg in 1918 van de gemeentelijke woningdienst de opdracht kreeg om 264 gestapelde woningen te ontwerpen op een terrein van nauwelijks één hectare. Dat vroeg om veel creativiteit. Maar hij bouwde nog allerlei nieuwe snufjes in, zoals goederenliften, centrale soangen-justusplein-panoramaverwarming en een stortkoker voor keukenafval. Op het binnenterrein lagen plantsoenen en moestuinen. Er waren gemeenschappelijke keukens en badruimtes (rond 1920 kreeg ook de sociale woningbouw in Wenen geen eigen keuken, want door samen te koken zouden mensen veel meer sociaal contact hebben).

spangen-justusplein-3De meest in het oog springende vernieuwing was de ‘opgetilde woonstraat’. Zo’n verhoogde woonstraat was in Nederland nooit eerder toegepast en heeft grote invloed gehad op de architectuur. Iedereen had zo zijn eigen voordeur aan de openbare weg. Veel later (pas in de jaren ’70) werd dit idee ook toegepast in Amsterdam Osdorp (eindpunt tramlijn 17).

spangen-justusplein-4Zo’n 30 jaar geleden werd het complex gerenoveerd. De oorspronkelijke 264 kleine woningen (gemiddeld 50m2) werden samengevoegd tot 164 ruimere appartementen. Vanaf 2000 werd er opnieuw gerenoveerd. De luchtstraat werd integraal vervangen en de authentieke gele gevels aan het binnenterrein wit geverfd. Ondanks deze ingrepen voldeed het gebouw als snel niet meer aan de moderne wooneisen en raakte het in verval.

spangen-justusplein-5Na 2000 werd een nieuwe restauratie in gang gezet. Het (inmiddels) rijksmonument werd aangepast aan de eisen en wensen van deze tijd met behoud van het monumentale karakter van de gebouwen.

Het Justus van Effencomplex trekt inmiddels toeristen en bouwkundigen uit binnen-en buitenland.

Molenfietsen (4) : Kinderdijk

molens-bij-kinderdijk-2De molens van Kinderdijk behoren tot de beroemdste toeristische attracties van Nederland. De meeste molens behoren bij twee molengangen, bedoeld om het water stapsgewijs uit de diepliggende polders te pompen. De molens vallen onder Unesco Werelderfgoed. Daardoor zijn ze tevens extra beschermd tegen eventuele plannen om hier allerlei nieuwbouw te plegen. Dan raak je je erfgoed-licentie kwijt.

Er staan hier acht molengang-kinderdijkbakstenen windmolens die gebouwd werden rond 1738. Deze molens zijn bijna identiek, maar er zitten wel enkele verschillen in, doordat ze gebouwd werden door verschillende aannemers. Leuk voor een puzzeltocht met kinderen. Maar kijk uit dat ze geen klap van de molen-bij-kinderdijkmalle molen krijgen.

Ook staan er acht met riet bedekte windmolens, die twee jaar later werden gebouwd.

De molens kunnen ieder voor zich het water tot 1 meter 40 hoger verplaatsen.

Daarnaast zijn er nog een paar loslopende molens en ook nog een klassieke wipwatermolen. De 20e molen is in 1945 ingestort. Daarna is het met die molen nooit meer iets geworden.

lekveer-krimpen-aan-de-lekGenoeg molens gezien. Ik maak me klaar voor de oversteek met de zeer druk gebruikte veerpont naar Krimpen aan de Lek. Er vaart hier een kleine pont, die een driehoek maakt (Ridderkerk > Krimpen > Kinderdijk) en een grote autopont. Ik koester warme gevoelens voor voetveren, maar dan moeten ze wel in de buurt zijn als ik over wil steken. Het wordt dus het autoveer.

Molenfietsen (3) : langs de Lek

molens-bij-streefkerkGeleidelijk maakt het wolkendek plaats voor plukjes blauwe lucht en af en toe wat zon.

Het dijkdorp Streefkerk laat ik rechts liggen. In het land liggen drie watermolens. Kennelijk moest er hier altijd veel water worden afgevoerd.

Even ten westen van Streefkerk kom ik op de Lekdijk uit. Althans: ik kom uit op datgene wat er uit zou moeten zien als een dijk. Overal worden gaten gegraven, worden delen van de dijk geasfalteerd, worden zandhopen opgeworpen en wegen verlegd. Wie hier aan de dijk woont ziet iedere nieuwe dag van de week weer een nieuw landschap voor zijn raam.

lek-bij-nieuw-lekkerlandDe Lekdijk moet een nieuwe hoogte krijgen, en daar moet bijna alles voor wijken. De dijk was al een keer verhoogd, met als gevolg dat belendende percelen dieper in/onder/tegen de dijk waren komen te liggen. Nu watertoren-bij-krimpen-aan-de-lekmoet er over een lengte van 10 kilometer opnieuw gehakt en gezaagd worden. Deels heeft men een innovatieve oplossing gevonden: het aanbrengen van een betonnen dieptewand, die verschuivingen tegen moeten gaan.

nieuw-lekkerlandOok de plaats Nieuw Lekkerland heeft te maken met deze enorme operatie. De Hervormde Dorpskerk aan de dijk staat er wat verloren bij, temidden van al dit aards gewoel. Het is één van de zes protestantse kerken waar de inwoners van het 10.000 inwoners tellende dorp op zondag naar de kerk kunnen gaan. Ook in deze plaats kreeg de SGP bij de vorige verkiezingen de meeste stemmen.

In Nieuw Lekkerland kan ik de pont naar Lekkerkerk (kerk aan de Lek) nemen, maar ik besluit toch nog even over de dijk op de linkeroever van de Lek te blijven fietsen. In Lekkerkerk haalde ik een keer bij de plaatselijke vishandel Lekkerkerker Lekkerbekken voor het thuisfront.

skyline-rotterdamVoor mij ontvouwt zich de skyline van Rotterdam. Aan de overkant van de Lek resteert nog een klein stukje groen tussen de dorpen Lekkerkerk en Krimpen aan de Lek, met de buurtschap Schuwacht (met watertoren, derde foto). En links molens-bij-kinderdijk-1van mij zie ik één van de Unesco-Werelderfgoederen van Nederland: de molens van Kinderdijk.

Er valt hier veel te zien. Het fietsen schiet dan ook niet erg op.