The Savage Peace

Al vaker heb ik geschreven over de gruweldaden die etnische Duitsers moesten doorstaan na de Tweede Wereldoorlog. Onlangs zond Canvas een documentaire uit over het jaar 1945 aan de Duitse oostgrens. De film heet: "The Savage Peace" (de barbaarse vrede).

De maker Peter Molloy noemt de verdrijving van 12 miljoen Duitsers de grootste etnische zuivering in de geschiedenis. Ik weet niet of dat waar is, want we weten gewoon niet hoeveel zuiveringen er in de geschiedenis zijn geweest. Vast staat wel dat de ontberingen die Duitse inwoners in gebieden die nu onder Polen vallen en in het westen van Tsjechië en Hongarije verschrikkelijk zijn geweest. Er wordt zelfs gesproken over gruweldaden door Partisanen die vergelijkbaar waren met die van de nazi’s. Een kampcommandant in een Pools kamp zei letterlijk dat hij het de Duitsers zwaarder wilde maken dan wat de Joden in de kampen hebben ervaren. Maar de represailles golden niet alleen etnische Duitsers, maar ook iedereen die Duits sprak. Al die mensen werden van huis en haar verdreven.

In de documentaire komen vooral kinderen aan het woord die nu hoogbejaard zijn. Sommigen dachten de geschiedenis (deels) uit hun geheugen gewist te hebben, maar wie oud wordt ziet vaak weer de ogenschijnlijk verdrongen beelden uit het verleden terug. Een aantal van deze kinderen trok hongerig en kou lijdend zonder ouders door de winterse bossen; ze werden de wolfskinderen genoemd. Vaak werden ze weggejaagd door de boeren. Een meisje van 10 jaar bleek toen ze gevonden werd nog maar 11 kilo te wegen.

Er is een verschil tussen de misdaden van het naziregime en de wandaden van o.a. de partisanen die tegen de Duitsers vochten. Achter het naziregime zat een destructief politiek systeem. De partisanen werkten veel meer individueel: ze namen wraak op de vroegere bezetter. Slachtoffers werden daders. Die wraak richtte zich op alles en iedereen die Duits was en Duits sprak. Zij hadden nog niets geleerd, want ook zij beseften kennelijk niet dat een bepaalde afkomst of ras iemand niet minderwaardig maakt.

Veel Duitse mannen waren al aan het oostfront gesneuveld of gevangen genomen. Van die wraak werden vooral kinderen en vrouwen de dupe: de honderdduizenden Duitse meisjes en vrouwen werden door de Russische soldaten verkracht. Het schijnt dat deze soldaten van de legerleiding een vrijbrief van drie dagen hadden gekregen om  drie dagen ‘hun gang te gaan’.

Het is een onderbelichte schaduwzijde van de vrede in 1945. Onder het toeziend oog van de geallieerden moesten nu de Duitsers het zwaar ontgelden.
Advertenties

Vakantie 2017

De vakantie van 2017 was nog maar een jaar geleden. Maar ik herinner me er niet zoveel van. Dat komt door mijn psychische conditie. Gelukkig zijn er nog de foto's.

Het werd dit  jaar opnieuw de Elbe. Rechtstreeks vanuit Amsterdam met de trein en dan nog een eindje fietsen. De stad Wittenberge in de deelstaat Brandenburg.

We huurden een appartement direct aan de Elbe. Met net als in voorgaande jaren uitzicht op de weilanden aan de overkant. Alleen was er dit jaar geen veerpont, maar een spoorbrug met een klapperend houten fietspad (vanwege losliggende planken).

Wittenberge telt niet zoveel historische gebouwen: in de DDR-tijd raakte het oude deel van de stad in verval. Alle aandacht ging naar de nieuwe ‘Plattenbau’. De laatste jaren wordt een aantal huizen in het oude deel van de stad niettemin alsnog weer gerestaureerd.

We werden geïntrigeerd door de geschiedenis van de stad Wittenberge. Ooit een geliefd uitgaansoord voor de inwoners van Berlijn die hier vanaf 1850 met de trein naar toe kwamen. In de DDR tijd was de stad tevens bekend vanwege zijn grote naaimachinefabriek (Veritas/Singer) waar 1300 mensen werkten.

Na de val van de Muur was de fabriek binnen twee jaar failliet. Veertig procent van de beroepsbevolking was toen werkloos. Het aantal inwoners van Wittenberge daalde dramatisch: van 33.000 naar 20.000.

Ook dit jaar fietsten we weer door het Biosphärenreservat langs de Elbe en door de Prignitz, het dunst bevolkte deel van Duitsland met een aantal prachtige oude steden. Daarnaast namen we twee keer de trein naar Berlijn (Berlijn is een prima fietsstad) en één maal naar de hoofdstad van de deelstaat Brandenburg. Die stad heet Brandenburg. Dat kan zelfs ik onthouden.

De Prignitz kan ik Nederlandse fietsers zeker aanraden. De afstanden zijn betrekkelijk groot, maar de ruimte geeft lucht aan een geprangd gemoed. En temidden van die ruimte vind je tal van mooie oude kleine steden (de grootste stad telt 13.000 inwoners...).

Vakantie 2016

Het werd opnieuw de Elbe. En opnieuw een huis bij een veerpont. Deze keer 120 kilometer stroomopwaarts van ons verblijf in 2015.

Ons appartement lag in een bijna onbewoond gebied in het Elbe Biosphärenreservat, een enorm natuurgebied dat zich tientallen kilometer langs de oevers van de Elbe uitstrekt. Om boodschappen te doen moesten we de veerpont naar Coswig nemen. Dat is een oude plaats, met een groot  kasteel dat dringend onderhoud nodig heeft.

Ook dit jaar fietsten we weer veel temidden van eindeloze akkers. Soms leek het de prairie van Iowa wel, maar in dit gebied zijn toch meer bomen te vinden. Vanwege de grote afstanden namen we soms de trein. De Deutsche Bahn is goed ingesteld op fietsers die met de trein willen. De fiets mag gratis mee en een dagkaart voor twee personen kostte maar 24 euro.

Op die manier konden we ook nog een aantal historische steden bezoeken, zoals Halle, Leipzig en Lutherstadt Wittenberg. Allemaal zijn ze bezig te herstellen van de schade die is ontstaan in de DDR-tijd (toen er geen geld was voor onderhoud van historische gebouwen).

De pont die we iedere keer namen was een gierpont. Zo’n pont wordt aangedreven door de kracht van het stromende water. Een kwestie van iedere dag opnieuw afstemmen op de waterstand. Eén ochtend ging het mis: toen was de pont niet goed afgesteld en miste de overkant. Uithuilen (terugvaren) en opnieuw beginnen.

Met de pontbaas bouwden we een bijzondere band op. Bij ons afscheid zei hij: "Die Elbe weint." We moesten maar gauw weer terugkomen.

Vakantie 2014

Sleeswijk Holstein in de meest noordelijke deelstaat van Duitsland. De staat is vooral agrarisch georiënteerd. Langs de kust vind je uitgestrekte polders, het binnenland bestaat voornamelijk uit vriendelijke heuvels en akkerbouw, afgewisseld door bossen.

In Glückstadt huurden we een prachtig gerestaureerd huis met zicht op de weilanden en de Elbe. Glückstadt zelf is een historische stad die in de 17e eeuw helemaal planmatig is opgezet. De bedoeling was dat de stad Hamburg voorbij zou streven als havenstad, maar het inwonertal bleef bij zo’n 10.000 bewoners steken.

Vanuit Glückstadt vaart een veer over de hier zeer brede Elbe naar de overkant: de deelstaat Nedersaksen. Dit alles in afwachting van een tunnel die maar niet wil komen.

Sleeswijk Holstein is een uitgestrekte deelstaat, half zo groot als Nederland. De afstanden zijn dan ook aanzienlijk. Bovendien is het land dunbevolkt: dus om ergens te komen moet je een heel eind fietsen. Om die reden namen we dan ook af en toe de trein. Het OV is in Duitsland opmerkelijk goed, de fiets kan bijna altijd mee en de dagkaarten bij de Deutsche Bahn zijn erg goedkoop.

Zo kwamen we in Flensburg terecht (tegen de Deense grens aan), in Kiel en Lübeck aan de Oostzee, we fietsten een dag over het eiland Sylt en we waren meerdere dagen in Hamburg. Het was vaak fris en helder weer, met mooie wolkenluchten en vergezichten.

Vakantie 2011

De vakantie van 2011 was aanzienlijk vertraagd. Pas in de herfst gingen we op reis. In de voorafgaande winter was ik door een wegpiraat gelanceerd. De Mercedes en mijn been hadden aanzienlijke schade opgelopen.

Omdat een herenfiets nog niet te bestijgen viel had ik een damesfiets met lage instap gekocht. Die namen we mee naar Konstanz aan de Bodensee. Ons vakantiehuis had zicht op de hier diepblauwe Rijn. 

Ondanks nog steeds fysieke beperkingen werd er best veel gefietst in een erg mooie omgeving. Regelmatig staken we de Bodensee over met één van de vele veerponten om weer een nieuw stukje landschap tot ons te nemen. En steeds weer zagen we vanaf het water de hoge bergtoppen van de Alpen.

Uiteindelijk hebben we op deze manier in stukjes de hele Bodensee rondgefietst, door drie landen: Zwitserland, Oostenrijk en Duitsland.

Vakantie 2009

In 2009 fietsten we voor de eerste keer langs de Elbe. We startten in Tsjechië en fietsten naar Pirna, 20 kilometer te zuiden van Dresden. 

In Pirna huurden we een huisje vlak aan de Elbe. Pirna wilde ik (weer) een keer bezoeken omdat de Nazi’s hier zijn begonnen met de uitroeiing van gehandicapten. In de DDR-tijd was er geen aandacht voor deze geschiedenis. Maar inmiddels was er een museum ingericht boordevol informatie over hoe de medewerkers en inwoners van de stad stapsgewijs ‘klaar werden gemaakt’ om gehandicapten en psychiatrische patiënten te vergassen.

Vanuit Pirna fietsten we door de wijde omgeving. Als we het gemakkelijk wilden houden fietsten we langs de Elbe. De Elberadweg is de drukst bereden fietsroute van Europa, maar omdat de lengte meer dan duizend kilometer is worden de fietsers behoorlijk verdund.

Hadden we energie genoeg om te klimmen (als het niet te warm was), dan gingen we de heuvels in. En dan was het af en toe pittig klimmen.

De mensen vragen mij wel eens: "Henk, hoeveel kilometer fietsen jullie in jullie vakanties?" Welnu: in de jaren '70 reden we op onze degelijke Gazelles met drie versnellingen tegen de 2000 kilometer per vakantie (van drie weken). De langste afstand was een rit vanuit Harwich via het Lake District naar John o'Groats (bij de Orkney eilanden in Schotland). Toen fietsten we bijna iedere dag meer dan 100 km. Tegenwoordig maken we geen trektochten meer. We huren twee weken een vakantieadres en fietsen dan zo'n 1000 kilometer...

Kanaalfietsen (7)

Wat je hier ziet is een staaltje van hoogwaardige Duitse waterbouwkunde.

Beneden stroomt de Elbe, boven loopt het Mittellandkanal. Dat kanaal is 325 km. lang. Het begint in de buurt van Dortmund en ten oosten van Magdeburg loopt het over in het Elbe-Havelkanal. Dankzij dit kanaal kunnen grote binnenvaartschepen vanuit het Ruhrgebied naar Berlijn varen. En ze kunnen ook weer terug. Dat is soms ook nodig. Anders wordt het in Berlijn zo vol met schepen.

Langs bijna het hele Mittellandkanaal loopt een fietsroute. Wie bijna hellingvrij tussen het Ruhrgebied en Berlijn wil fietsen kan die fietsroute nemen. Maar het is bepaald niet de mooiste fietsroute van Duitsland. Je fietst als het ware langs een snelweg voor schepen: recht toe, recht aan. Ik snap dan ook niet wat al die pleziervaartuigen hier doen. Maar misschien houden de Duitsers wel van Immer gerade aus!

Met de bouw van het Mittellandkanal werd al in 1905 begonnen. Voor de Tweede Wereldoorlog waren er in het kanaal twee kruisingen met andere wateren gereed (bij Datteln en bij Minden, de laatste is over de Weser). De bouw van het aquaduct over de Elbe werd in 1942 stopgezet. Pas nadat de grens met de DDR werd opgeheven kon er verder gebouwd worden aan dit aquaduct. Het is 918 meter lang en de waterbak is 34 meter breed en vier meter diep.

Maar daarmee was het werk niet af. Het kanaal moet de hele Elbevallei ‘overbruggen’. Dus over een lengte van zo’n 20 km. ligt er een bak water hoog boven het land. Vóór de aanleg van dit kanaal moesten de schepen eerst een reeks van sluizen door om op Elbehoogte te komen om daarna weer het dal uitgesluisd te worden.

Overigens wordt de Elbe bijna niet meer voor de scheepvaart gebruikt. Dat komt mede door het grillige karakter van de rivier. De schepen die door Noord-Duitsland varen maken vooral gebruik van door mensenhanden vervaardigde waterwegen.