Er gaat niets boven Groningen (1)

Regelmatig voel ik me meer een Fries, dan een Hollander. En dat terwijl ik nooit in Friesland heb gewoond. 

Tussen Leeuwarden en Groningen (Stad) en tussen Friesland en Groningen (provincie) heeft altijd rivaliteit bestaan. Met mijn Friese naam moet ik dan toch heel erg pro-Friesland zijn? Nee, ik kan niet kiezen. Zou dat komen omdat mijn moeder uit Groningen komt?

Als je kijkt naar de verschillen valt op dat Friesland meer cultureel erfgoed heeft. Dat komt vooral door de elf Friese steden die allemaal historische juweeltjes zijn. In de provincie Groningen was alles gericht op de stad. Stad en Ommeland, en alle wegen leidden naar Groningen. Daardoor hebben andere plaatsen in de provincie nooit zo’n bloei gekend als de Friese Elfsteden.

Van Zuidhorn naar Eenrum

Groningen heeft eigenlijk naast Groningen geen historische steden (alleen langs de grens het kunstmatige Bourtange en authentieke Nieuweschans als vestingen tegen de oprukkende Duitsers). Daar staat tegenover dat er tientallen aardige dorpen zijn met vaak een zeer historische oude kerk. Het mooiste dorp vind ik Winsum.

De Noorden van Groningen en Friesland (tegen de Waddenzee aan) kent zijn eigen charmes: het land wordt steeds meer open, de percelen worden groter, en er zijn nauwelijks dorpen meer. Maar tien kilometer ten zuiden van de Waddendijk vind je in Groningen één van de mooiste stukjes Nederland: het Hoogeland.

Iedereen zal wel zo’n beetje voor natuurlijke energie zijn, maar dat heeft ook zijn nadelen. Friesland telt honderden grote windturbines, maar het noorden van de provincie Groningen is veel minder aangetast. Daar staat weer tegenover dat het Eemshavengebied ten noorden van Roodeschool een enorme visuele aanslag heeft gedaan op het land. De Waddenzeekust van Friesland daarentegen (vanaf Harlingen) is grotendeels ongerept gebleven.

Zuidhorn

Ik had een middag vrij en wilde een jarige vriend in Groningen bezoeken. Dus stapten mijn Gelderse Gazelle en ik op de trein naar Groningen. In Zuidhorn stapten zij uit. De mensen vragen mij eens: “Henk, wat is Zuidhorn voor een plaats?” Dat zal ik jullie zeggen: Zuidhorn is een prachtige plaats met oude statige villa’s en veel bomen op een hoger liggende zandrug ten westen van de stad Groningen. De kern van het dorp heeft de status van beschermd dorpsgezicht. Vroeger woonden hier verschillende familieleden (maar niet in villa’s).

Noordhorn

Ik stap meteen op de fiets richting Noordhorn, dat ten noorden van Zuidhorn ligt. De wereld zit hier eenvoudig in elkaar: het klopt allemaal precies. Tussen Zuidhorn en Noordhorn ligt het Van Starkenborghkanaal: onderdeel van de drukbevaren scheepvaartroute tussen Delfzijl en Lemmer. Hoewel de dorpen aan één lintbebouwing liggen geeft Noordhorn veel meer het gevoel van het Groningse platteland.

Ik fiets kaartloos en heb de tijd, dus voor Groningen kan ik nog een omweg maken. In Noordhorn zie ik een weggetje dat meteen de landerijen induikt. In die weidse vlakte voel ik mij thuis. 

Ommeland (2)

Ik heb geen plan en geen kaart. Dan zie je het meeste!

Ik fiets in oostelijke richting en passeer het buurtschap Faan en daarna het buurtschap Diepswal om vervolgens in Briltil uit te komen. ‘Til’ is het Groningse woord voor klapbrug. Eigenlijk is het Grunnings een heel efficiënte taal. Ze slikken de helft van de letters in. Vooral in de tijd van de telegrammen moet dat voordelig zijn geweest.

Zuidhorn

Briltil is tegenwoordig bijna helemaal opgeslokt door Zuidhorn. Uit de geschiedenis is het dorp berucht vanwege de zogenaamde Faansche gruwelen (1731), waarbij 22 mannen die verdacht werden van homoseksuele praktijken op gruwelijke wijze gemarteld en gedood werden. De mensen hebben het wel over de moslims, maar de Groningers waren ook geen lieverdjes.

ZuidhornZuidhorn ligt (van oorsprong) – zoals zoveel dorpen op de (brede) kuststrook van Nederland op een zandrug. Ongeveer een eeuw geleden raakte het bomenrijke dorp in trek als forensendorp voor rijkere inwoners van de stad Groningen. Maar ook in de afgelopen decennia bleef deze trek doorgaan. Zuidhorn is inmiddels een uit de kluiten gewassen dorp.

Zuidhorn met Linea RectaOp de zandrug die de oorspronkelijke kern van het dorp omvat vind je een groot aantal monumentale panden. Het zijn er zóveel dat het dorp de status van beschermd dorpsgezicht heeft gekregen. Dat alles wordt gecompleteerd door een historische richtingaanwijzer van de ANWB. Een bijzonder woonhuis is Linea Recta uit 1924, dat veel verwantschap toont met de Duitse Bauhaus-stijl (op de tweede foto het tweede huis, naast het voormalige belastingkantoor uit 1919).

Den Horn

Ik zie een aardige weg die mij weer uitgeleide doet uit het dorp, maar heb geen idee wat de fietstoekomst mij nu gaat brengen. De weg blijkt uiteindelijk in een grote bocht naar links te gaan, waardoor het lijkt of ik weer rechtstreeks naar Zuidhorn aan het fietsen ben. Uiteindelijk brengt een nieuw aangelegd fietspad mij toch op een dwarsverbinding naar het dorp Den Horn.

Den HornDe Hervormde dorpskerk is inmiddels de woning van een kunstenaar geworden. Ook de tweede kerk, een Doopsgezinde Vermaning, is inmiddels gesloten.

Het dorp ademt rust en ruimte, terwijl ik me hier hemelsbreed maar vijf kilometer van de drukte van Groningen bevind. De stad aast dan ook op deze omgeving (men wil er een bedrijventerrein vestigen). Daar zijn de Den Horn 2400 inwoners niet gerust op. Ik kruis de overweg, in de nabijheid staat nog een heuse seinpaal in een weiland.

De drukte van Groningen wil ik vermijden. Een weg door de Polder de Kleine Eendragt leidt mij in noordelijke richting. Uiteindelijk zal die weg mij in Aduard brengen. Tenminste: als ik de drukke oversteek over de oude Rijksstraatweg heelhuids kan maken.