Heijplaat revisited

Rotterdam Heijplaat is misschien wel de minst bekende wijk van Rotterdam. Er leidt maar één weg naar toe. Een alternatief is het voetveer vanaf de Erasmusbrug. Vorige week bezocht ik het tuindorp weer eens. Het was er doodstil.

In Heijplaat werd in 1904 de Rotterdamsche Droogdok Maatschappij (RDM) geopend. Er waren alleen maar droge dokken en geen natte dokken, dus de naam klopte. Het bedrijf verschafte ooit aan zevenduizend arbeiders werk. Er werden ook enige tijd brugdelen en boorplatforms gebouwd. Het grootste schip dat hier gebouwd werd was het SS Rotterdam. Dat schip ligt nu vastgeketend bij de zuidelijke ingang van de Maastunnel.

Omdat Heijplaat zo geïsoleerd lag kwam er een woonwijk voor de duizenden werknemers van de RDM. Het dorp doet mij denken aan Tuindorp Oostzaan, waar de arbeiders van de NDSM gingen wonen. Toch ademt Heijplaat een andere sfeer. Het is kleinschaliger en het dorp kent een rechthoekig stratenpatroon.

Wat vind ik dit soort wijken altijd bijzonder! Maar dat kan mede komen doordat ik als kind in zo’n tuindorp heb gewoond: de arbeiderswoningen van de Vries Robbé in Gorinchem. En dan te bedenken dat men van plan was om dit historische erfgoed helemaal te slopen nadat de werf geen functie meer had. Dat is gelukkig niet door gegaan.

Bijzonder in het oude tuindorp zijn de drie kerken die in één lijn gebouwd zijn. Eerst de Gereformeerde Elimkerk, dan de Rooms-Katholieke Kerk en tenslotte de Nederlands Hervormde Julianakerk. Tijdens de bouwperiode en zeker in de regio Rotterdam hoorde de kerk er gewoon nog bij. Inmiddels zijn er geen kerkdiensten meer in Heijplaat en er is ook geen kroeg. De buurtsuper is verdwenen, maar er is nog wel een warme bakker.

Helaas is de beeldbepalende Julianakerk in de afgelopen zomer door brand verwoest. En wat wil de gemeente Rotterdam eigenlijk met dit dorp? Net als Amsterdam met Ruigoord en Antwerpen met o.a. Doel lijkt ook Rotterdam geen eenduidig beleid te willen voeren: economische belangen (dure bedrijventerreinen) botsen kennelijk met historische waarden. Ligt het dorp in de weg, of is het juist een oase in de woestijn van bedrijven?  Maar volgens mij kunnen ze ook prima samen gaan.

Gelukkig is het dorp er nog. Ik loop een uurtje te genieten van deze oase die stand heeft weten te houden temidden van het gedruis van de wereldhaven Rotterdam. Na het tuindorp verrees een latere wijk, maar die is grotendeels verdwenen.

Ondertussen is er wel enige nieuwbouw gekomen. Maar om het dorp echt een kans te geven maar er wel wat extra vaart gezet worden achter de plannen...