Het stroomt nog steeds over bij Willem Engel

Afgelopen vrijdag verzorgde het duo Jeroen Pols en Willem Engel weer een presentatie voor het gezamenlijke Nederlandse volk. Ze waren het weer roerend met elkaar eens. Het was - zoals gebruikelijk - een monoloog die gehouden werd door twee personen. 

Willem Engel meent dat hij goed op de hoogte is. Het is nog steeds hoog water in de buurt van Nijmegen en de Betuwe. En daar zit volgens hem een politiek spelletje achter. “Want als het ergens hoog water is, dan zet je de sluizen open, zodat het water weg kan vloeien.”

Engel vervolgt: “Hoe kan het dat het daar nog steeds hoog water is? En als het het komend weekend weer slecht weer is, dan hoop ik dat alles mensen de sluizen open gaan zetten, desnoods met vereende krachten, zodat het water weg kan vloeien.

Ik heb nog steeds het gevoel dat die overstromingen in scene zijn gezet als afleidingsmanoeuvre en om politiek gewin te scoren.”

Ik dacht eerst dat iemand een fake-filmpje had zitten opnemen, een soort van Nieuwspaal. Hoe kun je nu denken dat er geen hoog water zal zijn als je de sluizen maar open zet? Zo dom zal Willem Engel toch niet zijn met zijn B-opleiding?

Voetveer naar Wamel aan de Waal (veerstoep Tiel)

De stad Nijmegen ligt aan de Waal. Ik fietste dinsdag langs die rivier. Ik ben geen enkele sluis tegen gekomen. Misschien heb ik niet opgelet. Maar ik vermoed eerder dat Willem Engel niet heeft opgelet. Niet op school en in zijn latere leven ook niet. Er zit namelijk geen enkele sluis in de Waal.

Dan de Maas. Ja, de Maas is een gekanaliseerde rivier. Ik ben dinsdag ook langs de Maas gefietst. Het was vóór de sluizen bij Ravenstein en ná die sluizen hoog water op de Maas. Die sluizen zijn er o.a. voor bedoeld om de waterstanden te reguleren. Dat deden ze keurig. Zouden de sluizen bij Ravenstein helemaal worden open gezet, dan was de omgeving van Cuyck verlost van het hoge water, maar dan zou de Bommelerwaard het zwaar te verduren hebben. Wat de sluizen deden was: het water zó doseren dat het redelijk gelijkmatig af kon vloeien.

Maas bij Ravenstein

Maar Willem Engel pleit er nu dus voor om als het weer regent de sluizen bij Ravenstein met vereende krachten open te trekken. Misschien denkt hij aan de handbediende sluis in zijn eigen woonomgeving, maar dit zijn joekels van sluizen die je met geen 100.000 PK handmatig open kunt trekken.

Maar zou Valkenburg niet zijn overstroomd als de sluizen in de Geul waren open gezet? De sluis in Valkenburg werd ooit aangelegd om twee Valkenburgse watermolens aan te drijven. Maar wie die sluis kent weet dat hij totaal ongeschikt is om grote hoeveelheden water tegen te houden. Door het sterke verval stroomt het water al heel snel over de sluis heen.

Willem Engel kwam al eerder op Twitter en tijdens een persconferentie zonder pers met dit verhaal naar buiten. Ik dacht dat hij inmiddels begrepen had dat zijn stelling voorbarig was. Niet dus: hij leert niets bij, er is kennelijk geen sprake van voortschrijdend inzicht.

Dat zie je ook als je zijn tijdlijn volgt. Wat Willem Engel eenmaal in zijn hoofd heeft laat hij niet varen - om het bij het water te houden - als er nieuwe inzichten komen. Ook niet als het totaal niet zijn vakgebied is, zoals de weg-en waterbouw. Een duidelijk gevalletje van inflexibilitas mentis. 

Beter een schaap dan een gifslang

Ik had bij de aanvang van de corona-epidemie behoorlijk wat weerstand tegen de maatregelen, vooral als het om de zorg voor kwetsbare mensen ging. 

Ook vroeg ik me af hoe effectief de maatregelen nu werkelijk waren. Aan de andere kant wist ik ook geen goede alternatieven. De situatie was te nieuw en te complex.

Vreemd genoeg is het o.a. het volgen van de site van Viruswaarheid geweest waardoor ik geleidelijk meer loyaal werd naar de maatregelen, ook al blijf ik een kritisch volger en geef ik er ook af en toe mijn eigen invulling aan. Maar de vaak ongefundeerde en uit hun verband gehaalde stellingen die o.a. door Willem Engel naar voren worgden gebracht en zijn gish-gallops hebben mijn kijk op de situatie veranderd. Vaak hoef je maar één of twee spaden dieper te graven om te constateren dat veel zogenaamde ‘ononstotelijke bewijzen’ helemaal niet onomstotelijk bewezen zijn. En soms zelfs pertinent onwaar.

Daar komt nog iets bij. Dat is het dedain, de neerbuigendheid, waarmee op zogenaamde coronasceptische sites over anderen wordt gesproken . Dat varieert van domme platvloerse scheldwoorden tot aanklachten zoals ‘nazi’s’ en ‘massamoordenaars’. Dat gebeurt vooral in relatie tot de oproep tot vaccinatie. In dat kader wordt momenteel het Neurenberg 2.0 proces aangekondigd, waarbij o.a. door sommigen letterlijk wordt opgeroepen tot executie van de verantwoordelijke politici. Dat blijft gewoon op internet staan terwijl de auteurs schrijven dat we in een regelrechte dictatuur leven.

Als je breder kijkt zie je ook dat ‘pro-vaxxers’ er een zootje van kunnen maken met hun gescheld. Maar mij valt toch vooral op hoe mensen die liefde prediken en voorstander zijn van democratie zeer autoritaire uitspraken kunnen doen. Ik ben eens gaan checken op Twitter wat voor gescheld je tegen komt. Ik heb ook gekeken wat er gebeurt als je daar wat van zegt. In veel gevallen word je meteen geblockt. We leven in een dictatuur en er is censuur, maar deze dames en heren kunnen zelf geen enkele kritiek verdragen.

Een rijtje dat ik in tien minuten tegen kwam (over mensen die zich laten vaccineren):

‘Allemaal bang en gehersenspoeld’

‘Stelletje slaafse idioten’

‘Jullie zijn deugers en slaafse volgelingen’

‘Ook in ’40-’45 waren er van die meelopers’

‘Jullie zijn achterlijke psychopaten dat je je laat prikken’

‘Hopelijk zul je je na drie jaar – als je door die prik helemaal niet meer zelf na kunt denken -deze Tweet nog herinneren, achterlijke dombo die je bent’.

‘Met de bijwerkingen van die achterlijke prik in je donder kun je natuurlijk helemaal niet meer nadenken’.

‘Hoeveel geld krijg je eigenlijk om reclame te maken voor de prik? Of moet ik zeggen: ‘jullie’? Heb je ook negen miljoen gekregen?’

‘Wat een stel achterlijke domme schapen zijn jullie!’

Op die laatste reageerde ik met: 'Wat hebt u eigenlijk tegen schapen? Beter een schaap dan een gifslang'. Uiteraard werd ik direct geblockt. 

Chi Lueng Chiu in gesprek met Willem Engel

Chi Lueng Chiu is eigenaar van het kenniscentrum Chivo, voor vitaliteit,  (medische) fitness en leefstijl. Zondag was hij via de livestream in gesprek met Willem Engel. 

Meestal haak ik bij de gesprekken van Engel binnen een paar minuten af, omdat het monologen voor twee of drie personen zijn, die het bij voorbaat helemaal met elkaar eens zijn. Daarbij is Engel de interviewer die vooral zélf aan het woord is. Maar deze keer werd het spannend. Chi Lueng Chiu gaf volop tegengas. En dat deed hij op zo’n rustige manier dat Engel er niet omheen kon.

Engel begon ermee dat hij een beetje corona had gehad, maar dat hij ook een paar snoepjes Ivermectine had en daardoor was hij binnen een paar dagen genezen. Dat was wel wat inconsequent, want volgens Engel geneest 99,98% van de patiënten vanzelf dankzij een goed immuunsysteem. Waarom zou je dan nog een pilletje nemen? Maar misschien vertrouwde Engel zijn immuunsysteem toch niet helemaal.

Zweden

Hoe was de situatie in Zweden, voor Willem Engel nog altijd hét voorbeeld van (relatieve) vrijheid. Chi Lueng Chiu zette daar een fors aantal kanttekeningen bij. Die bedacht hij niet zelf, ze kwamen van de Zweedse overheid die een onderzoekscommissie aan het werk had gezet. Zo gingen Zweden van boven de 80 jaar niet naar het ziekenhuis en werden niet als covid-patiënten geteld. Daardoor was er inderdaad geen zorginfarct geweest. Maar het aantal long-covid-patiënten ligt er drie maal zo hoog als in Nederland. En na herberekening blijkt dat Noorwegen 59 covid-doden per 100.000 inwoners telde, Finland 70, Denemarken 139 en Zweden 672 per 100.000 inwoners. Hoe kwam dat? Mede omdat Noorwegen heel snel in een strenge lock-down ging. Aan de hand van tal van grafieken liet Chi Lueng Chiu zien dat landen die snel maatregelen namen en heef gefaseerd afbouwden naar verhouding minder ziekenhuis-opnames hadden en dat ook de versoepelingen daar beter werkten.

En was Zweden dan zo’n prettig land? Daar zijn tal van maatregelen genomen die nauwelijks aandacht kregen. De middelbare scholen gingen daar dicht en 70-plussers werden afgezonderd (op vrijwillige basis, dat wel). Depressies en angststoornissen komen net zoveel voor in Zweden als in omringende landen, de economie deed het niet beter dan in de landen met een strenge lock-down en de werkloosheid steeg er net zoveel als in omringende landen. Het vertrouwen van de Zweedse bevolking in de overheid ligt veel lager dan in andere landen: maar 28% van de bevolking denkt nu dat de regering goed heeft gehandeld tijdens de corona-crisis. Zweden heeft inmiddels een noodwet ingevoerd die zeer strenge maatregelen mogelijk maakt.

Florida en Texas

Maar Florida en Texas, twee Republikeinse staten, daar kelderden de de besmettingscijfers nadat de maatregelen werden afgeschaft. Dan waren het toch onzinnige maatregelen? Maar wat was er werkelijk aan de hand? Chi Lueng Chiu kwam met heel andere grafieken. Volgens hem zijn er drie grote demografische factoren die de snelheid van de verspreiding van covid-19 bepalen. Het aantal bewegingen is daarbij d ebelamgrijkste factor.

Maar het belangrijkste causale verband zie je bij de vaccinaties. Zodra de vaccinaties op gang kwamen daalde het aantal patiënten in de ziekenhuizen. Dat was slecht nieuws voor Engel en hij spartelde tegen als een gevangen vis. De cijfers in Florida waren voor de verkiezingen door de regionale overheid ‘gedrukt’ om onrust onder de bevolking weg te nemen. Dat lukte niet meer toen bleek dat de ziekenhuizen toch vol raakten. Opmerkelijk was dat Republikeinse afgevaardigden en donateurs via pop-up vaccinatiestations ook als eerst een vaccin hadden gekregen. Dat zijn anekdotische verhalen, volgens Engel. Er waren allerlei andere factoren, er was met onderzoek gesjoemeld, het was allemaal niet waar. En in New York was alles strenger en daar waren veel meer besmettingen. Kijk dan eens naar de geografische factoren, wat zie je dan? Engel wilde dat niet horen…

Goed, ander verhaal. Noord-en Zuid Dakota. Gelijke bevolkingsdichtheid, gelijk klimaat. Noord-Dakota strenge maatregelen, Zuid-Dakota niet. Wat zie je aan de cijfers? Noord-Dakota deed het aanzienlijk beter. Zuid-Dakota had 43% meer ziekenhuisopnames. "Maar je weet best dat er met cijfers gerommeld wordt, net zoals het uit komt..." aldus Engel. 

Geen virus, maar gedragsexperiment

Volgens Engel gaat het niet over een virus, maar over het experiment van de gedragsbeïnvloeding. “Je kunt niet ontkennen dat al die maatregelen complete onzin zijn.” Aha, hier hadden we weer de kenmerkende interview-stijl van Willem Engel te pakken. Maar Chi Lueng Chiu bleef buitengewoon kalm en zei: ‘kijk nog eens naar de grafiek, wat zegt die?’ Maar volgens Engel kunnen grafieken allemaal gemanipuleerd worden, dat zegt dus niets. Opmerkelijk voor een man die eindeloos strooit met grafieken op zijn website. Maar Engel nog een keer: ‘Het gaat echt niet om een virus, het is alleen een virus voor mensen die te dom zijn voor de wetenschap’. Daar kwam ook de PCR-test voorbij die volgens Engel niets meet. Ook nu bleef Chi Lueng Chiu rustig: wat meet die test dan wel?

Vaccinaties werken niet en covid-19 is gewoon een seizoensgebonden griep, aldus Engel. ‘Kijk eens naar het plaatje’ zei Chi Lueng Chiu, haal je daar een seizoensgebonden verklaring uit? Engel bleef bij zijn verklaring. ‘Maar waarom belanden er nu nauwelijks meer 70 plussers in het ziekenhuis, maar stijgt het aantal jongere patiënten. Hebben die ander weer? zo wilden Chi Lueng Chiu weten. Maar volgens Engel wordt er gemanipuleerd met cijfers.

Aerosolen

Tenslotte de ventilatie, de aerolsolen en de mondkapjes. De doden in verzorgingshuizen lagen volgens Engel aan de slechte ventilatie. Welke ventilatie dan, wilde Chi Lueng Chiu weten, want sommige vormen van ventilatie zijn juist extreem gevaarlijk. Hoe verspreiden die aerosolen zich? Daar kom je met alleen natuurkundig onderzoek niet uit, dat is een kwestie van biomedische wetenschap.

En toen was de tijd vol. Chi Lueng Chiu zegt dat hij alle informatie verzameld en niet aan cherry picking wil doen (overal uithalen wat je goed uitkomt). Engel noemde nogmaals dat er met de cijfers gemanipuleerd wordt en dat het helemaal niet over een virus gaat. Hij zou graag nog een vervolguitzending maken met Chi Lueng Chiu , want het was allemaal erg interessant.

De volgende dag kwam Willem Engel opnieuw in de uitzending. Hij liep alle gegevens van  Chi Lueng Chiu  nog eens na en gooide ze allemaal in de prullenbak. Engel  waardeerde het dat  Chi Lueng Chiu  'het in elk geval geprobeerd had'. Maar het was heel duidelijk hoe het werkelijk in elkaar zat.  Chi Lueng Chiu  was voor deze uitzending niet uitgenodigd. Ik zou zeggen: 'Een kind moet nu eenmaal altijd het laatste woord hebben'. 

Gish-gallop (1)

Je hebt gesprekstechnieken en je hebt gesprekstechnieken. Ik heb destijds heel wat cursussen gesprekstechniek moeten volgen, maar ik kreeg er ook een almaar uitdijende weerstand tegen. Maar soms helpt het als je een bepaalde gesprekstechniek herkent. 

Nu is er weer de Gish-gallop techniek. In het programma Op 1 van dinsdag 16 februari gaf Willem Engel daar een praktijk-college in. Gish-gallop is een term voor een eristische techniek (dat betekent: een chaotische gespreksvoering) waarbij een debater probeert een tegenstander te overweldigen met een buitensporig aantal argumenten, zonder rekening te houden met de nauwkeurigheid of kracht van die argumenten. De term is genoemd naar de creationist Duane Gish, die de techniek vaak gebruikte tegen voorstanders van evolutie.

In het programma Op 1 van dinsdag 16 februari gaf Willem Engel daar een praktijk-college in. Gedurende het hele programma zaaide hij verbaal en non-verbaal verwarring. Zo merkte hij terloops op dat hij diezelfde dag een vraaggesprek met onderzoeker uit Taiwan die heeft bewezen dat het coronavirus uit een laboratorium komt. Het was op dat moment van het gesprek totaal irrelevante informatie. Maar het ging zó snel en zó terloops dat niemand van de gasten aan tafel daar een vraag over kon stellen. Dat was maar één van de meerdere voorbeelden in die uitzending hoe Engel deze tactiek inzet. 

Het gaat bij deze manier van debat voeren vooral om de snelheid waarmee je met argumenten komt. Je doet het met een dusdanige snelheid en je vertelt zoveel schijnbare details dat het de ander in verlegenheid brengt. Die persoon kan namelijk niet op al jouw argumenten in gaan en daardoor lijkt het alsof jij gelijk hebt. Bovendien is op zo’n moment helemaal niet controleerbaar of je je verhaal wel goed hebt onderbouwd.

Als de onderbouwing van de ‘feiten’ wordt gecontroleerd, dan blijkt meestal dat er nauwelijks een bron te vinden is. Je kunt het ook meer algemeen houden door te beweren dat ‘het meest recente wetenschappelijk onderzoek onomstotelijk heeft bewezen dat’… Toch is dat niet zo sterk als wanneer je goochelt met namen, jaartallen en titels.

Ik ben niet snel en veel te secondair, dus ik kan helemaal geen Gish-gallop toepassen, maar één keer heb ik mijn vroegere directeur op deze manier klem gezet. Hij was naar mijn werkkamer gekomen vanwege een hem onwelgevallige publicatie van mijn kant. Daarvoor diende ik te worden berispt. Hij wees mij er op dat doctor X in zijn boek al had aangetoond dat wat ik vertelde onzin was. Toen zei ik dat hij het boek kennelijk niet uitlezen had, want dat diezelfde doctor in het laatste hoofdstuk van dat boek een heel andere conclusie kwam. Dat had de directeur nog niet gelezen. Ik ook niet. Waarschijnlijker was het dat we beiden het boek niet hadden gelezen, hooguit een artikel in destijds onze gezamenlijke krant 'Trouw'. 

Het gaat bij de Gish-gallop discussie dus niet om de inhoud. Wie het snelste de meeste argumenten heeft binnen gebracht in een tempo dat de ander absoluut niet kan volgen wint (ogenschijnlijk) het debat. Bij het publiek komt het over dat die persoon de beste argumenten heeft, want hij heeft de meeste argumenten en de ander heeft niet voldoende tijd om die te weerspreken. Eigenlijk draait het allemaal om het zaaien van verwarring.

De stappen van de Gish-gallop discussie

  1. Tijdens een Gish-gallop confronteert een debater een tegenstander met een snelle reeks van vele misleidende argumenten, halve waarheden en verkeerde voorstellingen in korte tijd, waardoor het voor de tegenstander onmogelijk wordt om ze allemaal te weerleggen in de vorm van een formele debat.
  2. In de praktijk kost elk punt dat door de “Gish galloper” naar voren wordt gebracht aanzienlijk meer tijd om te weerleggen of om de feiten te controleren dan de tijd die de Gish galoper nodig heeft om zijn punt te maken.
  3. Daardoor de tegenstander niet voldoende tijd heeft om om elk punt in te gaan en mogelijk ook in verwarring is geraakt door alle grillige informatie die naar voren is gebracht krijgt de indruk dat de tegenstander niet goed geïnformeerd is, zijn feiten niet kent of ongelijk heeft.
Willem Engel in een interview voor Wees de Weerstand: 'We gaan de overheid in de verdediging drukken. Als ze aan het verdedigen zijn kunnen ze niet meer aanvallen'. Hoe duidelijk wil je het hebben wat de werkelijke bedoeling van Gish-gallop Engel is? 

Reactie op kritische vragen

  • Stel dat de tegenstander er in slaagt het debat te doorbreken en hij stelt een wedervraag, dan worden de genoemde argumenten herhaald zonder deze verder te onderbouwen. Of de persoon vraagt: ‘Is het dan mijn taak om jouw onderzoek te doen?’ (boodschap: je had je beter voor moeten bereiden).
  • Als iemand zegt dat er iets niet klopt in de onderbouwing wordt de ander beschuldigt van ‘cherry picking’: de ander pikt er een klein deel van het betoog uit en weigert in te gaan op de belangrijke argumenten.
  • Gaan de vragen door, dan komen er geen nieuwe bewijzen, er komen geen onderbouwingen, het verhaal wordt slechts herhaald.
Senator Ted Cruz, die in zijn studententijd nationaal kampioen debatteren was, beschreef de verspreiding van de Gish-gallop gesprekken als "een verderfelijke ziekte die de essentie van het debat op de universiteit heeft ondermijnd".  En volgens mij ook in de samenleving. 

Complotdenken: waarom? (slot)

Het is al lang al duidelijk wie er achter de relschoppers zitten. Al die gebroken ruiten. Het kan niet anders dan daar zitten de glazenzetters achter. Die financieren de relschoppers. Maar liefst 12,7% van de relschoppers blijkt zelfs zelf glazenzetter te zijn. 

Door zo associatief te denken ontwikkel je vanzelf een complottheorie. En als je dan vandaag probeert de glazenzetter te bellen krijg je zijn antwoordapparaat. Logisch, hij zit vast in een politiecel. Nóg meer bewijs dat de branche van glazenzetters achter de rellen zit.

Wie eenmaal in zo’n denkfuik zit komt er moeilijk meer uit. Die persoon ziet steeds meer bewijs dat hij of zij gelijk heeft. En alle andere informatie wordt direct weggefilterd, want die is niet betrouwbaar, is verdacht, wordt gesponsord door grote bedrijven. Die informatie klopt niet met jouw denkraam, dus het kan gewoon niet kloppen.

Mede naar aanleiding van: The enduring allure of conspiracies, Greg Miller, Knowable Magazine, 14 januari 2021

Cognitieve dissonantie

Daar heb ik eerder over geschreven in het kader van de theorie van de cognitieve dissonantie, zoals deze ontwikkeld werd door Leon Festinger.

Daaruit dit stukje. In een oude parabel probeert een vos druiven te pakken. Hij kan er niet bij. Dat is voor hem krenkend. Maar een krenking is iets verschrikkelijks. Dus bedenkt hij een excuus. “Ik houd niet van druiven, ze zijn mij te zuur.”

Maar bij Festinger komt daar nog een dimensie bij. ‘Wat de mens graag voor waar houdt, zal hij sneller geloven’ schreef de filosoof Francis Bacon. En als je daarbij inhaakt op Leon Festinger:

a) de mens zal er alles aan doen om informatie en gedrag die niet bij zijn innerlijke overtuigingen passen af te wijzen,

b) of om ze zozeer goed te praten of te wijzigen dat het zijn streven naar innerlijke harmonie zo min mogelijk zal belemmeren.

Willem Engel als cognitief dissonant? In een artikel door wiskundige Pepijn van Erp werd statistische informatie die door Willem Engel via de site van Viruswaarheid werd verspreid als onjuist beoordeeld. Er zat een denkfout in, waardoor er een onjuiste conclusie uit kwam. 
Willem Engel liet zich daardoor niet overtuigen. In een TV-uitzending van de regionale omroep van Rijnmond vertelde Engel dat de organisatie waar Pepijn van Erp bij betrokken is ('Klopt dat wel?') gesponsord wordt door de farmaceutische industrie. 
De verslaggever vroeg aan Willem Engel of hij daar bewijzen voor had. Volgens Engel waren er zeer sterke aanwijzingen, maar het moest nog verder worden onderbouwd. Dat bewijs kwam zeer binnenkort. Hij vertelde dit in augustus. Maar ook nu heeft hij geen bewijs geleverd. Hij is ook niet op zijn beschuldiging terug gekomen. Wat is er aan de hand?
a) Het kan zijn dat Willem Engel blufpoker speelde omdat hij geen  weerwoord had tegen de argumenten van Pepijn van Erp. Dan moet je jezelf dus opblazen en ga je in de tegenaanval waardoor de inhoud niet meer ter sprake hoeft te komen. 
b) Het kan ook zo zijn dat Engel werkelijk gelooft dat Pepijn van Erp wordt betaald door de farmaceutische industrie.  Het kan niet waar zijn dat hij gelijk heeft, want dan zou ik ongelijk hebben.' Dat zou dan een gevalletje cognitieve dissonantie zijn.
c) De derde optie is dat het bewijs wel is geleverd door Willem Engel, maar dat ik dat gemist heb. In dat geval mag iemand mij dat bewijs leveren.  

Snelle verspreiding

Er is nog een bijzonder aspect aan het complotdenken. Dat is dat al die berichten zo ontzettend snel gedeeld worden. In Nieuwegein zou een meisje zijn omgekomen door het dragen van een mondkapje en één minuut later werd het bericht al in Spijkenisse verspreid. Als ze het ook daar weten moet het dus wel waar zijn.

Mensen lezen nauwelijks wat er staat en dan wordt het bericht al verspreid. De boodschap is: “Zie je wel dat ik gelijk heb. Nu hoor je het ook eens van een ander!” En hoe meer je die boodschappen ziet, des te meer heb je natuurlijk gelijk. Daardoor worden er allerlei niet onderbouwde berichten voortdurend rondgestuurd en herhaald waardoor het uiteindelijk lijkt alsof het tóch waar is.

Ook in dat opzicht is er sprake van een sektarische tendens. Leden van sektes krijgen voortdurend dezelfde boodschap te horen. Ook al twijfelden ze aanvankelijk, ze zijn er tóch in gaan geloven. Ze hoorden namelijk niets anders meer. En hoe meer ze tegen elkaar zeiden dat dat wat de leider zei toch echt een mooie boodschap was, hoe meer steun ze ook van elkaar ervaarden. Het steeds dezelfde boodschap horen is dus ook weer een vorm van troost in een bedreigende wereld waarbinnen je het gevoel hebt dat jouw ‘missie’ niet gehoord wordt.

In de binnenstad van Eindhoven ging een mevrouw tekeer tegen een journalist die 'zeker weer aan het brainwashen was'. Hij handelde in opdracht van de overheid en van Big Pharma, daarom was hij daar, om mensen uit te horen. Tewijl de media democratisch moesten zijn en de stem van het volk moesten laten horen in plaats van de roeptoeter van de overheid zijn. En ze wist ook wel dat alle mensen om haar heen vermomde ME'ers waren, precies zoals in de Derde Wereldoorlog was gebeurd...

De jaren ’50 waren een complexe tijd met een enorme piek aan complotdenken. Ook nu zien we weer zo’n piek. Maar het verschil is dat de informatie zich razendsnel verspreidt, zonder dat er nog checks plaatsvinden. Er ontstaan daardoor parallellen aan informatiestromen, die op hun beurt ook weer het complotdenken voeden, want er vindt geen correctie meer plaats.

Stel dat vijftig mensen om die mevrouw heen zouden vertellen waar ze woonden, wat voor werk ze deden, wat voor hobby’s ze hadden. Het zou niet hebben geholpen. De mevrouw wist het allemaal té zeker, die mensen waren toch ME’ers.

Er bstaan wel degelijk samenzweringen, er zijn dwarsverbanden en machtsstructuren in de samenleving die niet goed zijn. Een beetje achterdocht kan geen kwaad. Het wordt complotdenken als je niet anders meer kunt denken. De wereld is zwart-wit en er is geen nuance meer mogelijk. Ook als de feiten aantoonbaar anders zijn laat je je dan niet meer corrigeren.  

Willem Engel maakt geen fouten

In juni 2020 vertelde Willem Engel tijdens een interview dat 'het virus' al bijna het land uit was. Dat klonk erg hoopvol voor zijn volgelingen. Ik hoopte eigenlijk ook dat hij gelijk had, maar zijn uitspraak leek me toch een maatje te groot voor iemand die geen viroloog of immunoloog is. 

Het was toch nog een redelijk genuanceerd bericht, want een deel van de volgelingen gelooft niet eens dat er sprake is van een virus. En anderen beweren dat je er niet ziek van wordt, als je je immuunsysteem maar goed op orde houdt. En natuurgenezers laten je vervolgens flink dokken voor hun natuurlijke producten, zoals de medicijnvrije huisarts Marije uit Nederhorst den Berg. De Big Business van de alternatieve geneeswijzen.

Maar voor Willem bestond het virus dus wel. Maar het was druk bezig met de aftocht. Het zou met gezwinde spoed Nederland verlaten.

Zweden

Tijdens een rechtszaak in de zomer zei Willem Engel tegen de rechter dat in Zweden inmiddels groepsimmuniteit was bereikt. De rechter reageerde daar verbaasd op. Jawel, zei Engel, in Zweden was die groepsimmuniteit al bereikt, dus als je het virus gewoon zijn gang laat gaan ben je als natie veel sneller van de problemen af.

Anders Tegnell, de ontwerper van het Zweedse corona-beleid, bleek daar een paar weken later heel anders over te denken. Hij vond juist dat het met de groepsimmuniteit tegen viel, dat had niet gewerkt. Ondertussen waren er teveel ouderen overleden, dat had niet zo gemoeten. Inmiddels heeft Zweden in sommige regio’s strengere maatregelen genomen.

Groepsimmuniteit in Nederland

Tijdens een vraaggesprek in oktober beweerde Willem Engel dat in Nederland de groepsimmuniteit bijna was bereikt. Champagne! Ik heb de fles nog niet ontkurkt, want twee maanden later hoor ik nog steeds niets over de bereikte groepsimmuniteit.

Jaap van Dissel vertelde de afgelopen week dat er inmiddels ongeveer 2 miljoen mensen besmet zijn geraakt met corona. Er moeten nog zes tot zeven maal zoveel mensen besmet raken en met een daarbij passend aantal doden om tot groepsimmuniteit te komen. Maar misschien heeft Willem Engel zijn eigen norm voor groepsimmuniteit gesteld en is er al bij 15% besmetting sprake van immuniteit in plaats van bij 60 á 70%.

Lange verhalen

Wie de interviews heeft gevolgd op diverse sites zal het mogelijk zijn opgevallen dat het vaak om ellenlange verhandelingen gaat. Een goede boodschap kun je doorgaans in twintig minuten vertellen en dat is maar goed ook, want na die tijd haken de meeste luisteraars af.

Deze vraaggesprekken duren vaak vijf kwartier tot 1½ uur. Dat geldt ook voor de Zoomsessies met Willem Engel. En steeds weer is er sprake van eenrichtingsverkeer.

Het werd hilarisch toen in de rechtszaak van 25 november Jeroen Pols zóveel tijd nodig had dat Willem Engel bijna niet meer aan het woord kwam. Waarom heeft iemand zoveel tijd nodig om zijn punt te maken? Hoort die persoon vooral graag zichzelf? Of wordt er een verbaal rookgordijn opgetrokken?

Als je zoveel tijd besteed aan je eigen verhaal kun je natuurlijk niet goed luisteren naar het verhaal van de ander. Dan is het ook geen wonder als je rechtzaak op rechtzaak verliest. Je hebt je onvoldoende laten informeren. Het lijkt erop dat de heren Engel en Pols elke keer weer een te grote verbale broek aantrekken.

Foute geldstromen of verzonnen verhalen?

Voor Radio Rijnmond beweerde Willem Engel in november dat zijn achterneef Pepijn van Erp onderdeel was van een ‘conspiracy’, een samenzwering. Zijn stichting Skepsis zou betaald worden door de farmaceutische industrie.

Even een zijspoor: Kim Jong-un (de leider van Noord-Korea) weet het ook zeker: Amnesty International wordt betaald door de CIA. Een dictator weet wel hoe hij kritiek kan uitschakelen, namelijk door verdachtmakingen. Zou dit net zo’n verhaal zijn?

“Ik heb daar aanwijzingen voor.” zegt Engel. Geen bewijzen? vraagt de verslaggever. Moet je die niet eerst hebben, voor je beschuldigingen uit? “We zijn dat aan het onderzoeken en op het moment dat ik die claim hard kan maken, dan zal ik hem ook hardmaken.”  

We wachten af. De claims over het feit dat het virus al bijna het land uit is, dat in Zweden groepsimmuniteit is bereikt, en dat in Nederland bijna groepsimmuniteit is bereikt heeft Engel nooit hard kunnen maken. Voorzover ik weet is hij er ook nooit op terug gekomen. Maar het kan natuurlijk zijn dat ik iets gemist heb. Dan laat ik me corrigeren.

Waarschijnlijk gaat het zo: Engel kan niet bewijzen dat Skepsis gefinancierd wordt door de farmaceutische industrie. Maar hij komt ook niet op die claim terug. Foute claims herzien is niet zijn sterktste kant.

Waarschijnlijk wordt er een verbaal rookgordijn opgetrokken. "We zijn dat nog aan het onderzoeken." Dat onderzoek gaat jaren duren, totdat iedereen het vergeten is en Willem zijn ongelijk niet hoeft te erkennen.