De Florence Nightingale Narcist

Daar had ik dus nog nooit van gehoord. Ik kwam hem of haar tegen in een artikel. Ik ga proberen de Florence Nightingale Narcist te snappen. Vanuit mijn werk heb ik wel een voorbeeld van een mevrouw die in dit plaatje zou kunnen passen. 

De Florence Nightingale narcist staat altijd voor anderen klaar. Niets is deze persoon te zwaar. Dat valt natuurlijk toe te juichen. Zulke mensen hebben we nodig in de zorg. Maar onder de hulpvaardigheid gaat een zeer kwetsbaar persoon schuil. De ander wordt niet geholpen omdat die persoon in nood is, maar deze narcist helpt anderen om zichzelf beter te voelen.

Op zichzelf is daar nog niet zoveel mis mee. Het is pas mis als je de kwetsbaarheid van de ander nodig hebt om jezelf beter te voelen. Dan wordt het een vorm van ‘hulpverlenerssyndroom’. Varianten op dit syndroom zie je bij het Syndroom van Munchausen bij Proxy en het Maria Theresasyndroom, zoals dat door Paula Lampe beschreven is. Alleen worden bij deze beide syndromen mensen daadwerkelijk ziek gemaakt en dat is bij het Florence Nightingale-narcisme in eerste instantie niet het geval.

De kwetsbare Florence Nightingale narcist heeft een zeer scherp afgestelde antenne voor andere mensen. Hij of zij staat altijd voor de ander klaar. Niets lijkt hem of haar teveel. Hulp wordt heel gemakkelijk aangeboden, “belangeloos” verzorgen, goede raad geven, kadootjes geven, ongevraagd tracteren, helpen met schoonmaken enz enz. Het wordt ook wel een vorm van dwangmatig (compulsive) helpen genoemd. Deze hulp lijkt belangeloos, maar het is allemaal bedoeld om bewondering en waardering te verwerven. Zonder deze aandacht door anderen kan de kwetsbare narcist niet bestaan.

Martine werkte al 15 jaar in de zorg. Ze stond bekend als een vrouw voor wie niets teveel was. Als er een dienst moest worden ingevuld was zij de eerste die gebeld werd, want ze zei nooit 'nee'. Het werk leek haar goed af te gaan, ze leek geknipt voor de zorg. Totdat er een cliënt kwam wonen die niet geholpen wilde worden. Sterker nog: hoe meer je hem wilde helpen, des te meer ging hij in verzet. Dat was confronterend voor Martine: iemand die haar hulp niet accepteerde. Het werd nóg sterker toen bleek dat hij zich soms door andere begeleiders wél liet helpen, maar beslist niet door Martine. Dat was voor haar onverdraaglijk. 
In een teambespreking kwam het gedrag van de cliënt aan de orde. Maar ook de vraag waarom hij voor de één iets meer toegankelijk was dan voor de ander. De vraag werd opgeworpen of het zo zou kunnen zijn dat als je 'te graag wilde helpen', of je hem dan misschien meer kwijt was. Eén van de collega's vroeg aan Martine of ze misschien teveel 'wilde' van de cliënt. Toen barstte de bom. Deze vraag kwam voor haar te dichtbij. Ze liep weg uit de bespreking en meldde zich ziek.

De Florence Nightingale-narcist camoufleert de eigen kwetsbaarheid door hard te werken. Als een ander al dan niet vermeende kritiek heeft komt dat bijzonder hard binnen. Meestal zal deze narcist dan de situatie of de persoon mijden (bijvoorbeeld niet meer groeten, uit de buurt blijven). Tijdens de teambespreking kon Martine dat niet. Toen barstte de bom.

De Florence Nightingale-narcist is bijzonder kwetsbaar als het gaat om kritiek van anderen. Dat maakt dat de persoon altijd op zijn hoede is. Maar die alertheid keert zich bij bepaalde cliënten tegen hem of haar. Kwetsbare cliënten hebben er ook een feilloze antenne voor hoe de ander in zijn vel zit. En daar waar twee mensen te kwetsbaar zijn voor elkaar gaat het sneller mis.