De T is van Tangermünde

Nee, Tangermünde is niet één van de meest bekende plaatsen van Duitsland. Het is dan ook niet zo dat je hier over de hoofden van de toeristen kunt lopen. Eigenlijk is de plaats een beetje vergeten. Maar dat is niet erg. Dan blijkt het authentieke karakter beter bewaard. 

Tangermünde is een oude Hanzestad, die werd gebouwd op een stuwwal langs de Elbe, vlakbij de plek waar het riviertje de Tanger in de Elbe plonst.

Tangermünde stadhuis en markt

Als je in de geschiedenis van de plaats duikt val je weer bijna van je stoel. Daarom zitten er ook leuningen aan mijn stoel. Dat is om ongelukken te voorkomen. Per slot van rekening begint veel onheil bij ouderen bij een gebroken heup.

Wat voor Tangermünde geldt, geldt voor heel Duitsland. Het was één en al strijd en het was continu wisselen van ‘eigenaar’. In de 14e eeuw was de plaats eigendom van de keizer (!) van Luxemburg. Hij liet er zelfs een keizerlijk paleis bouwen. Die periode vormde ‘de gouden eeuw’ van de stad. Maar dat eindigde na een opstand tegen de verhoging van de accijns op bier. Dat was niet zo handig van de inwoners, want daarna begon de ellende.

Tangermünde straatbeeld

In 1617 brandde de stad als gevolg van (vermoedelijke) brandstichting af. In 1640 kwamen de Zweden hier verhaal halen en zij verwoestten een deel van de zojuist weer opgebouwde en ommuurde stad. Ja, de mensen hebben het wel over de Noormannen, maar de Zweden waren ook geen lieverdjes.

Tangermünde doorkijkje

Daarna raakte Tangermünde zijn strategisch belang kwijt. Het werd een soort Dokkum, zo’n gezapig plaatsje met een pepermuntfabriek, een destilleerderij en een vlaggenfabriek. Maar wat Dokkum niet meer heeft, maar Tangermünde wél is een spoorlijn. De Duitse overheid probeert ook voor kleinere plaatsen de spoorverbinding in stand te houden vanwege het maatschappelijk belang. Dus rijdt er elk uur een bus op rails tussen Stendal en Tangermünde.

Tangermünde, een nog te restaureren huis

Wij waren dus ook in Tangermünde, en wel tijdens de langste fietstocht van onze vakantie in 2015. Door eindeloze bossen (die later oefenterreinen bleken te zijn voor het leger) en over rulle zandwegen waren wij in Stendal uitgekomen vanwege een concert. Na die culturele verrijking wilde ik graag nog even naar Tangermünde.

Het is een verstild stadje, waar toen nog lang niet alles was gerestaureerd. Er wonen zo’n tienduizend mensen. De meeste jongeren trekken weg, want er is te weinig werk.

Hoewel er geen lock-down was, zat bijna alles dicht. We nuttigden ons warme maal bij een Grieks restaurant. De groente bij de maaltijd bleek uit één blaadje sla te bestaan. Vreemd dat je zoiets dan weer onthoudt... Daarna moesten we weer 60 kilometer terugfietsen naar ons vakantieadres, ook aan de Elbe. 

Tangermünde

In Tangermünde vielen we bijna van onze fietsen.

Dat lag niet zozeer aan het wegdek, maar meer aan onze verbazing over deze stad. Het is één groot openluchtmuseum.

Tangermünde Hühnerdorfer Tor en toren Sankt StephanDe bloeitijd van Tangermünde lag rond 1450. Dat was de tijd van de baksteengothiek. Daar hebben we ons in eerdere vakanties al over verbaasd in steden als Wismar en Stralsund en in mindere mate in Lübeck. Ook Tangermünde is een vroegere Hanzestad. Er liggen in deze omgeving trouwens nog een heel rijtje historische en goed bewaarde  Hanzesteden.

In 1617 brandde de stad voor een groot deel af. Het voordeel van baksteen is dat het minder goed brandt. Daardoor bleven de muren van een aantal oude gebouwen toch nog staan. Op de open plekken werden tientallen vakwerkhuizen gebouwd. Deze  mengeling van de robuuste baksteengothiek en de meer frivole vakwerkhuizen zie je terug in de straten van Tangermünde.

Tangermünde RaadhuisDe stad was te klein om gebombardeerd te worden. Daardoor hebben de meeste huizen en gebouwen de Tweede Wereldoorlog overleefd. Slechts een klein aantal huizen raakte beschadigd als gevolg van beschietingen tussen het Amerikaanse en het Duitse leger.

In de DDR-tijd raakte de stad niettemin geleidelijk in verval. Aan de grote historische monumenten werd wel onderhoud gepleegd, maar voor de woonhuizen was nauwelijks geld beschikbaar. Na die Wende is er hard aan gewerkt om de vervallen huizen weer te herstellen. Momenteel is zo’n 80% van de honderden historische panden weer in goede staat.

Veel plaatsen in de voormalige DDR hebben te maken met een sterke daling van het aantal inwoners (tot zo’n 30% sinds 1990). Alleen rond Berlijn is sprake van groei en dan met name in Potsdam. Een stad als Dresden weet het aantal inwoners te behouden. In Tangermünde is de terugloop inmiddels tot staan gebracht. Dat heeft waarschijnlijk mede te maken met het historische erfgoed van de plaats. Daarnaast stopt de nieuwe hogesnelheidslijn vanuit Berlijn op enkele kilometers afstand (in Stendal).

Tangermünde Hühnerdorfer TorWe hebben veel mooie plaatsen gezien in de omgeving van Magdeburg, maar bij deze steden springt Tangermünde er toch wel uit. Je kunt er uren rondlopen en je blijven verbazen over al deze geschiedenis in hout en steen. Helaas hadden we maar twee uur over, want we moesten nog zo’n 50 km. terugfietsen naar ons vakantieverblijf.