Oprollend geheugen

Mensen met het Syndroom van Alzheimer leven steeds meer in het verleden. Bij hen is er sprake van een oprollend geheugen.

Je kunt zeggen: de opnameknop om nieuwe informatie te verzamelen is defect geraakt. Wat er gisteren is gebeurd is niet meer opgeslagen. Maar wat er tien jaar geleden is gebeurd werd wél opgeslagen.

Het gevolg is bijvoorbeeld dat een nieuw apparaat (dat al vijf jaar in huis staat) opeens onbekend is geworden. De dementerende oudere herkent dat apparaat niet meer als een radio.

Als het dementieproces verder gaat gebeurt er iets zeer dramatisch. Dan gaat informatie die eerder wel was opgeslagen alsnog verloren. Daarbij raken ouderen de informatie die het laatst was opgeslagen het eerste kwijt.

Bijvoorbeeld: ik heb altijd veel geschreven. Rond mijn 50e schakelde ik over op een computer/tekstverwerker. Tussen mijn 20e en mijn 50e gebruikte ik een gewone typemachine. Als ik zou gaan dementeren betekent dat dat ik na enige tijd mijn computer niet meer kan bedienen. Maar met mijn oude typmachine (waar ik nu weer aan zou moeten wennen) zou ik mogelijk nog wél verhalen kunnen schrijven.

Dat ‘oprollen van het geheugen’ wordt wel ‘de tweede dementiewet’ genoemd (de eerste is de verstoorde inprenting).

Op dit moment zijn Nederlandse verpleegkundigen welkom in de Canadese en Australische zorg voor ouderen. Waarom? Omdat die ouderen terugvallen op de taal van vroeger. Precies zoals in het boek van Bernlef (‘Hersenschimmen’) wordt bij hen de Engelse taal als vreemde taal ervaren. Maar de Nederlandse taal begrijpen ze nog goed.

oude radioGoede zorg aan ouderen gaat mee terug in de tijd. Je ziet dat al aan de inrichting van de woningen. Staat er modern (efficiënt, goed afwasbaar) meubilair? Of heeft men oog voor de herkenbaarheid? Welke radio staat er in de gezamenlijke woonkamer?

Een modern apparaat wordt door dementerende ouderen vaak niet meer als radio herkend. En vooral: welke muziek staat er aan? Is dat de muziek die de begeleider mooi vindt, of speelt de muziekkeuze in op het oprollende geheugen en de sfeer van vroeger voor ouderen?

Ooit had ik een gesprek met begeleiding over welke muziek er op de woning aan zou moeten staan. De daar wonende dames waren dol op liederen van Johannes de Heer (‘Er ruist langs de wolken’). De begeleiding vond dat verschrikkelijke muziek. Maar ja, voor wie moest dit huis een thuis zijn.

Overigens is ook belangrijk als de geluiden bewust worden gedoseerd. Af en toe de radio aan en zéker niet de hele dag…