Geloven tegen beter weten in

Leon Festinger beschreef de processen binnen een secte onder leiding van mevrouw Dorothy Martin. Op 21 december 1954 zou de wereld vernietigd worden, maar de gelovigen zouden per vliegende schotel gered worden.

De wereld verging niet, maar de gelovigen hielden vast hun geloof. De secte viel niet uit elkaar. Dankzij hun aanhoudende gebed was de wereld gered.

Tot aan haar dood in 1992 was mevrouw Martin actief voor de secte. Ze had haar naam veranderd in zuster Thedra en ze was op het platteland gaan wonen.

Wat zijn voorwaarden om zó lang in je eigen ongelijk te kunnen blijven geloven?

  • De overtuiging moet ingebed zijn in het dagelijks handelen. Het is dus niet alleen een opvatting, er hangen bijvoorbeeld tal van rituelen mee samen.
  • De persoon die de overtuiging aanhangt, moet op basis van die overtuiging duidelijke en concrete feiten laten zien (bijvoorbeeld de W-vragen: Wie, Waar, Wanneer, Wat?). Het helpt bijvoorbeeld als er een gedenksteen is, een soort monument: hier gebeurde het allemaal.
  • Het gaat dus ook niet om vage verwachtingen dat ‘ooit’ de wereld vergaat, de leider wordt pas echt overtuigend als hij uiteindelijk een concrete moment weet te benoemen of precies een draaiboek weet te beschrijven van wat er gaat gebeuren.
  • De concrete gebeurtenis, het wapenfeit, is bekend bij de aanhangers. Zij erkennen dat het om een openbare vermelding gaat: een concreet moment, een plek die is aangewezen.
  • De individuele gelovige moet sociale steun hebben.  Het geloof in je eentje vol blijven houden tegen andere feiten in is in principe een onmogelijke zaak. Je hebt dus een netwerk nodig. Dat netwerk is in de huidige tijd veel eenvoudiger. Als je vroeger de enige was in je woonplaats, nu heb je over de hele wereld toegang tot mede-aanhangers die het helemaal met jou eens zijn.
Leon Festinger: Wanneer profetie faalt (1956). Aangehaald door Frank Visser in The Corona Conspiracy (2021) naar aanleiding van de opvattingen van Qanon-aangangers die hadden voorspeld dat Donald Trump uiteindelijk toch weer bevestigd zou worden als president van de USA.