De schizotypische persoonlijkheid (2)

Bij de medereiziger kwam ik tot de hypothese dat ze mogelijk een schizo-typische persoonlijkheid had. Om jullie gerust te stellen: het is bepaald niet zo dat ik mensen voortdurend indeel. Pas als ik gedrag probeer te begrijpen dat ik niet kan vatten pak ik er wel eens een stukje theorie bij. Maar dat is natuurlijk geen diagnose, hooguit een hypothese, een voorlopige verklaring. 

Nog een voorbeeld: “In 1970 ben ik vanwege mijn opmerkelijke gaven getiranniseerd door hogere kringen uit de studentenwereld teneinde mij in te zetten voor het democratiseringsproces aan de Vrije Universiteit dewelke alreeds diep gezonken was”.

Aldus de inhoud van een brief die een meneer mij ooit gaf. Ik kwam hem tegen in een ontmoetingsruimte van de Vrije Universiteit. Eén van de opvallende zaken aan die brief was dat het papier helemaal volgeschreven was: er kon geen letter meer bij. De man was kennelijk erg zuinig met papier.

Het viel me ook op hoe regelmatig zijn handschrift was. Met mijn boek over handschriften bij de hand (grafologie) zou ik daar een aardige studie van kunnen maken. Eén van de kenmerken zou zijn dat de meneer qua persoonlijkheid nogal dwangmatig was.  

Kenmerken voor de schizotypische persoonlijkheid zijn volgens de DSM IV-R (het spoorboekje van de psychiater dat geldig was tot 2003):

  • eigenaardige overtuigingen,
  • merkwaardige gedachten en spraak,
  • en zonderling gedrag.

De DSM V heb ik niet meer aangeschaft. Om de tien jaar kon je weer helemaal opnieuw beginnen met classificaties en andere ongemakken. Daar had ik al een weerstand tegen, maar dat werd in de loop der tijd steeds sterker.

Taal en spraak

Wat de spraak betreft: opvallend is de breedsprakigheid (zie ook het citaat hierboven). Er zijn veel woorden en vaak ook nogal archaïsche woorden nodig om iets uit te leggen.

Bij schizofrenie zijn de neologismen bekend: deze mensen koppelen op een magische manier woorden aan een speciale betekenis voor hen.

Zo sprak ik een meneer die vertelde dat hij een afspraak met de dokter had willen maken. Dat kon niet, zo zei de assistente, want de dokter was naar Utrecht. Dat was voor die meneer het bewijs dat hij mocht scheiden: U- hebt het- Recht om te scheiden.

Ook bij schizotypische mensen komen neologismen nogal eens voor. Als je een potje scrabble met hen doet moet je het woordenboek er bij houden als scheidsrechter, anders ga je de mist in.

Kerngedachten

“Als ik met een ander een te nauwe relatie aan ga, wordt mijn wereld complex en verwarrend.” Zoals al geschreven: mensen met een schizotypische persoonlijkheid willen wel contact, maar het is contact waarbij afstand is ingebouwd. ‘Samen’ is bedreigend, de voorkeur is ‘Apart samen’.

“Als ik iets negatiefs denk of voel dreigt er gevaar”. Er is sprake van voorspellend denken, dat soms ook als gave wordt gezien.

“Vandaag moet ik niet naar Utrecht, want als ik in die trein stap gebeurt er een ongeluk. Dat wil ik de mensen niet aandoen.” ’s Avonds blijkt dat er zich bij NS geen calamiteit heeft voorgedaan. Gelukkig maar dat de mevrouw niet in de trein is gestapt, want dan was het heel anders afgelopen…