Narcisme en kritiek

Maakt het voor mensen met narcisme uit van wie ze kritiek te verduren krijgen? En wat is het verschil met mensen bij wie geen narcisme is vastgesteld.

Daar deed professor Constance Sedikides onderzoek naar. Volgens hem raakt kritiek mensen die niet-narcistisch zijn in hun zelfbeeld. Ze zijn er door ‘geraakt’.

Waar Sedikides niet over schrijft is dat er vervolgens verschil is tussen de wijze waarop mensen met kritiek om gaan. Kunnen ze bijvoorbeeld de zaak scheiden van wie ze als persoon zijn? “Ik ben waardevol, ook al heb ik dit niet goed aangepakt…” of “Wat stom, zie je wel, ik kan ook niks.”

Lagere of hogere status?

Bij narcisten blijkt een aanzienlijk verschil te zijn wat betreft de persoon die kritiek levert. Narcistische mensen reageren veel heftiger op mensen die ‘een hogere status’ hebben, dan op mensen met een ‘lagere status’.

Lagere status

Geparafraseerd: als een collega – die geen bedreiging vormt – kritiek geeft heeft de narcist daar wel zijn eigen manieren voor om daarmee om te gaan, bijvoorbeeld: er overheen praten, het negeren, er een grap over maken.

Daarnaast zet hij zijn ‘vergelijkende strategie’ in. “Ik heb een universitaire opleiding en jij hebt maar HBO”. “Ik heb 20 jaar ervaring en jij komt pas kijken.” Het tast hem in zijn eigenwaarde niet aan, hij raakt niet van zijn stuk en vergeet het ook snel weer.

Hogere status

Echter, als iemand met een hogere status kritiek heeft, dan wordt het spannend. Zullen ze – net als de niet-narcisten- gaan twijfelen aan zichzelf? Stellen ze hun gedrag bij? Nee…

Opmerkelijk is dat narcisten onbewust een strategische keuze maken. Bij een als aanval ervaren opmerking van iemand met een hogere status zetten ze alle beschikbare middelen in. Ze gaan bijvoorbeeld overbluffen, ze voegen onbetrouwbare informatie toe, ze maken zichzelf groter, ze gaan manipuleren. “Elk  weldenkend mens kan vanuit de wetenschappelijke literatuur weten dat…”  Dat is pure bluf, zou je navragen welke bronnen er dan zijn, dan komt er geen concreet antwoord.

Het wonderlijke is het zelfbeeld van narcisten niet daalt door de inzet van dergelijke strategieën: ze kunnen zelfs hun eigen woorden gaan geloven. Uiteindelijk kom je dan op de pathologische leugenaar uit.

Relaties

Verdraaiingen zie je ook in de romantische sfeer. Als een narcist wordt afgewezen door een door hem/haar gewenste partner wordt negeert hij/zij de afwijzing. Hij is niet aan de kant gezet, hij heeft haar nooit aantrekkelijk gevonden. Als het gaat om het verbreken van een relatie was de narcist er tóch al helemaal klaar mee, hij voelt zich zelfs opgelucht. Een andere strategie is dat de ex gestalkt gaat worden: dat is ook een manier om met de krenking van een verlating om te gaan.

Gevoeligheid

Narcistische mensen zijn doorgaans extravert. Ze zijn zeer gevoelig voor de beoordeling door anderen. Dat maakt hen kwetsbaar. Een kritisch oordeel wordt door hen als krenking ervaren. Op een klein beetje kritiek kan een zware emotionele ontploffing volgen.

Samenvattend

Naar mensen die lager zijn in status zetten narcisten hun gebruikelijke ‘vergelijkende’ tactieken in (‘ik heb meer opleiding, meer ervaring, een mooier huis’). Als mensen een hogere status hebben doen ze er alles aan om toch overeind te blijven. De strijd wordt niet meer met open vizier gevoerd, er wordt onbetrouwbare informatie toegevoegd, er wordt gemanipuleerd.

Mocht je je door een narcist op oneigenlijke wijze gemanipuleerd voelen, wordt de informatie gemanipuleerd (soms zonder dat je dat kunt bewijzen), dan is er één troost. Waarschijnlijk had je meer kennis van zaken dan de narcist. Die kon daar alleen niet tegen en moest daarom vals spel gaan spelen…