Pandemie in vier bedrijven

De ontwikkelingen in de samenleving rond covid-19 vertonen parallellen met eerdere pandemieën, tot aan de Middeleeuwen aan toe. Aldus de Amerikaanse historicus Charles Rosenberg.  

Fase 1: ontkenning

In de eerste fase is er vooral sprake van ontkenning. Vroeger, toen een ziekte er jaren over deed om andere continenten te bereiken, konden mensen lang denken dat het allemaal wel mee zou vallen. Het was een ‘ver van mijn bed-show’. Uiteindelijk stierf 30 tot 50% van de West-Europese bevolking aan de gevolgen van cholera.

Maar ook in de eerste weken rond covid-19 in China was er in West-Europa nog sprake van ontkenning. Dat gebeurde in China, waar mensen vleermuizen aten. Net zoals ebola wordt gezien als een Afrikaanse ziekte, omdat men apen eet. En bij AIDS: dat kwam alleen onder homofiele mannen voor.

Fase 2: ontreddering

De tweede fase is de fase van de ontreddering: dus tóch! Men zoekt wanhopig naar houvast, naar manieren om de ziekte te bestrijden. Allerlei maatregelen worden uit de kast getrokken. Achteraf kunnen dat verkeerde maatregelen zijn geweest, maar in de fase van ontreddering is alles er op gericht om de brand te blussen.

De manier waarop mensen reageren op een pandemie is als gevolg van internet en sociale media sneller en heftiger dan in het verleden, de angst en de onzekerheid vespreiden zich sneller dan ooit, maar de mensheid reageert in grote lijnen hetzelfde, aldus Frank Huisman, medisch historicus aan de Rijks Universiteit van Utrecht.

In de tweede fase ontstaan ook allerlei theoriën over de oorzaak van de ziekte. In het verleden kregen bijvoorbeeld de Joden de schuld van de verbreiding van de pest.

Bij covid-19 denken mensen bijvoorbeeld dat het virus bewust is verspreid door China, door de CIA, door de farmaceutische industrie of als voorbereiding van The Great Reset.

Indirect zie je ook tegenwoordig weer veel theoriën die opnieuw verwijzen naar het Joodse volk. Daarbij ook weer het aloude bloedsprookje dat sinds de Middeleeuwen regelmatig opduikt waarbij joden ervan worden beschuldigd kinderen te vermoorden en te ontvoeren voor hun religieuze (seksuele) rituelen.

Fase 3: het ontwikkelen van beleid

Er zijn mensen die blijven denken dat de pandemie geen pandemie is (‘een gewoon griepje’). Maar als het virus zich eenmaal gesetteld heeft in het denken en het beleid krijgen artsen een sleutelrol bij de oplossing. Dat is de derde fase: die van het ontwikkelen van een beleid voor de bevolking.

Dat was al in de Middeleeuwen zo. Artsen die meenden dat de besmetting te maken had met gebrek aan hygiëne droegen er aan bij dat er betere sanitaire voorzieningen kwamen. Medici die meenden dat de overdracht van mens tot mens ging bepleitten verplichte quarantaine voor mensen die besmet waren of die het land binnen kwamen.

Die maatregelen zie je trouwens ook al in het Oude Testament in zowel de reinigingswetten als in de verplichte quarantaine voor mensen die melaats waren. 

Fase 4: consolidatie

In de vierde fase is er sprake van consolidatie. De ernst van de pandemie is minder acuut geworden. Er is ruimte om terug te kijken: wat ging er goed en wat had er beter gekund?

Die fase kan pas goed benut worden als de acute dreiging verdwenen is, omdat anders tal van andere motieven door het onderzoek heen spelen. In die laatste fase kan ook allerlei onderzoek nog eens kritisch tegen het licht gehouden worden. Wat klopte er wel, en welk onderzoek was niet goed onderbouwd?

Probleem in deze tijd is wel dat er verschillende gescheiden circuits zijn ontstaan. Mensen die de ernst van covid-19 blijven ontkennen hebben een andere agenda dan mensen die achter de maatregelen staan vanwege de ernst van covid-19. Het is de vraag of we elkaar in dat opzicht ooit nog kunnen bereiken.