Borderline en leeftijd

Als mensen ouder worden, worden ze dan ook ongelukkiger? Tegenwoordig is meten weten en dus is er ook een schaal ontworpen die meet hoe gelukkig we zijn: de HR-QoL. Dat betekent: Health Related Quality of Life. 

De mens slijt. Sommige mensen hebben bij het ouder worden steeds meer vervangende onderdelen nodig: een bril (loerprothese), een gehoorapparaat, een kunstgebit of een kunstheup. Maar wat betekent dat voor de mentale gezondheid?

Mentale kwaliteit van leven

Bij de mentale aspecten van de kwaliteit van leven gaat het om thema’s zoals:

  • Lichaamsbeeld en uiterlijk
  • Negatieve gevoelens
  • Positieve gevoelens
  • Gevoel van eigenwaarde
  • Denkvermogen, leervermogen, geheugen en concentratie

En wat blijkt? Ouderen ervaren doorgaans een duidelijk betere mentale kwaliteit van leven dan jongere volwassen. Je hoeft niet meer zo bezig te zijn met de vraag hoe je er uit ziet. Dat scheelt al veel tijd. Daarnaast hoeft er ook niet zoveel meer, je mag meer zijn en je hoeft minder te presteren. Oftewel: ouder worden is zo gek nog niet. Je denkvermogen gaat achteruit, dat kan wat lastig zijn, maar je hoeft ook minder snel.

Fysieke kwaliteit van leven

Iets anders is de fysieke Quality of Life: die wordt inderdaad als lager ervaren. Je fietst geen 250 kilometer meer op een dag, je hebt sneller last van je knie en veel mensen krijgen er een paar pilletjes bij. Maar het hoeft ook allemaal niet zo, dus je emotionele kwaliteit van leven lijdt er niet onder. Sterker nog: veel ouderen melden dat ze zich prettiger voelen.

Borderline

Maar hoe zit het bij mensen met een borderline-persoonlijkheidsstoornis? Bij heb gaat de ervaren kwaliteit van leven juist achteruit. Een vrouw die altijd in het centrum van de belangstelling stond omdat ze zo’n knappe verschijning was kan het niet verkroppen dat ze steeds vaker genegeerd wordt. De applaus-machine dooft uit en dat is onverdraaglijk.

Verklaringen: mentaal

Een verklaring die hiervoor wordt gegeven is de volgende: “Aangezien een tekort aan emotionele copingvaardigheden een van de kernsymptomen is van borderline persoonlijkheidsstoornis, is het denkbaar dat oudere volwassenen met borderline persoonlijkheidskenmerken niet profiteren van de groei in emotionele vaardigheden die anderen bij het ouder worden wél ervaren.”

Er kan ook in meespelen dat mensen met borderline vaak meer ellende meemaken in hun leven. Ze hebben vaker dan anderen te maken met o.a. ernstige conflicten, echtscheiding, en andere life-events. Als je daarbij bedenkt dat een veilige hechting de kans op het oplopen van ernstige trauma’s vermindert kun je je ook voorstellen dat een onveilige hechting de intensiteit van die trauma’s juist uitvergroot (naar mijn mening is borderline voor een deel te verklaren uit onveilige hechting).

Verklaringen: fysiek

Maar ook de ervaren fysieke kwaliteit van leven gaat meer dan bij anderen achteruit. Het kan zijn omdat mensen met borderline ook vaker lijken te roken of overmatig alcohol en medicatie lijken te nemen. Dat verzacht de pijn, maar het is niet gezond: je wordt sneller oud. Het zou ook zo kunnen zijn dat ouderen met borderline-kenmerken meer moeite hebben met de fysieke verschijnselen van het ouder-worden. Ze willen dat alle onderdelen van het lichaam nog goed functioneren en kunnen maar niet wennen aan een pijntje hier, een ongemakje daar en een leesbril op de neus.

Naarmate mensen ouder worden, worden ze niet ook ‘vanzelf’ milder. De problematiek kan zelfs scherper naar voren komen. Mede daarom is kennis van psychopathologische processen in de ouderenzorg gewenst. De borderline-problematiek speelt in alle fasen van het leven. Indien onbehandeld speelt ze ook een grote (negatieve) rol bij de emotionele en lichamelijke functioneren van ouderen.

L.Botter e.a.: Impact of Borderline trait disorders in the association between age and mental health related Quality of Life. In Euraopen Psychiatry, Cambride University Press, 26 april 2021.