Narcisme en opvoeding (slot)

Als ouders een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben heeft dat gevolgen voor de opvoedingsstijl. Aldus vier Engelse psychologen, verbonden aan de University of Southampton. 

Uit de studie komt in zijn algemeenheid naar voren dat persoonlijkheidstrekken van invloed zijn op de opvoedingsstijl. Dat verbaast me niets, het kan zelfs niet anders. Dat is dus een open deur, die men nu probeert te onderbouwen.

Het tweede aspect is dat de auteurs constateren dat er een variatie aan narcisme bestaat en dat die variatie leidt tot een genuanceerder beeld dan wanneer je alleen de term narcisme gebrukkt. Dat komt overeen met mijn onderzoek in het afgelopen voorjaar toen ik (illegaal) maar liefst 24 soorten aan narcissen wist te plukken.

De sleutel is het vermogen tot empathie

Maar nu alle gekheid op een stokje. De sleutel voor het goed kunnen opvoeden is volgens de auteurs het begrip empathie. Narcistische mensen die veel vormen van ongezonde coping vertonen scoren vaak ook laag op empathie.

Met coping bedoelen we de manier waarop iemand problemen oplost. Bijvoorbeeld: je krijgt een klein beetje kritiek en je gaat volledig uit je plaat. Je krijgt een bekeuring en je staat te schelden tegen de politie-agent. Je ziet ergens tegenop en je stelt de handeling eindeloos uit totdat het te laat is. Je zit in de problemen en je probeert dat te vergeten door veel te gaan drinken. Je hebt gefaald en om dat te verbloemen blaas je je prestaties extra hard op.

Het bleek dat narcistische mensen die niet in staat waren om goed met problemen om te gaan aanzienlijk lager in empathie scoorden. Ze hadden niet de antenne om goed aan te voelen wat hun kind nodig had. Ze reageerden bijvoorbeeld niet op pijnsignalen van het kind, negeerden de pijn of zeiden: ‘stel je niet zo aan.’

Leerproces?

Kun je dan als opvoeder leren om meer sensitief te reageren? Daar is onderzoek naar gedaan. Dat blijkt te kunnen. Je kunt ouders trainen op het beter en meer sensitief reageren op hun kind. We weten niet hoe lang die resultaten beklijven.

Ik denk dat er een voortdurende onderhoudsdosering nodig is bij ouders die niet van nature gewend zijn om sensitief te reageren op hun kind. Bovendien vraagt elke fase in de ontwikkeling van kinderen ook om nieuwe sensitieve vaardigheden. Een puber heeft een andere sensitiviteit nodig dan een peuter.

Een veronderstelling van de auteurs is dat de behoefte aan controle van de kant van de narcistische opvoeder leidt tot vormen van het kleineren van het kind (verbaal), tot pestgedrag van de kant van de opvoeder, tot het gebruik van fysiek geweld.

Narcistische mensen kunnen slecht met tegenstand omgaan. Het zijn geen teamplayers. Ze doen het goed als ze de baas kunnen spelen. Een peuter die niet doet wat pappa zegt of een puber die tegen zijn ouders in gaat: een narcistische opvoeder kan dat gedrag niet in perspectief zien. “Ik ben je vader, dus ik bepaal!”

Het gevolg is dat er een machtsstrijd ontstaat waarbij er alleen maar verliezers zijn. En als het kind zich thuis niet gehoord voelt leidt dat buitenshuis ook vaak weer tot nieuwe problemen: kinderen houden zich thuis in, maar zoeken buitenshuis de grenzen op.