Klem tussen een moeder met borderline en een narcistische vader

"Kinderen van ouders met een borderline persoonlijkheidsstoornis of van ouders met een narcistische persoonlijkheidsstoornis zijn hun leven lang bezig om zichzelf te bevrijden uit hun verwrongen jeugd".

Aldus het begin van een artikel uit Psychology Today door Randi Kreger. Zie hiervoor de reactie van Catharina op Borderline en kinderen (2).

Eén van de thema’s die het probleem nóg complexer maken is dat vrouwen met een borderline-stoornis en mannen met een narcistische persoonlijkheid zich nogal eens tot elkaar aangetrokken voelen. Natuurlijk is dat niet standaard het geval, maar het komt nogal eens voor. Daar heeft Martin Appelo uitgebreid over geschreven in zijn boek ‘Een spiegel voor narcisten’ (al eerder beschreven op dit blog).

Verdriedubbeling

Kinderen van een ernstig narcistische vader en een moeder met ernstige borderline-problematiek moeten niet alleen zien te overleven met de complexiteit die beide stoornissen met zich mee brengen, ze moeten ook nog hun weg vinden in de spanningen die onvermijdelijk zijn in de relatie tussen narcistische mannen en borderline vrouwen. In feite hebben ze te maken met een verdriedubbeling van de problematiek.

(let wel: ik schrijf hier over ernstige problematiek, niet over lichte trekken. De meeste mensen hebben af en toe wel wat trekjes van borderline en alle mensen hebben af en toe narcistische eigenschappen).

Al eerder heb ik beschreven hoe jaloers een moeder was dat haar dochter werd uitgenodigd door een vriendje op een schoolfeest. De moeder kon het niet verkroppen dat haar man haar weinig aandacht gaf en dat haar dochter opeens een vriendje had. Ze zag haar dochter als haar vriendin en nu ging die vriendin er met een ander vandoor. Dat werd door haar als verlating ervaren. Uit boosheid knipte de moeder de jurk die haar dochter aan wilde trekken in stukken.  

Waar is de vader?

Maar hoe zat het met de vader? De man wilde zich niet mengen in de strijd tussen moeder en dochter. Dat vond hij ‘typische vrouwenzaken’: jaloers zijn op elkaar en de ander geen aandacht gunnen. De dochter vond geen gehoor bij haar vader: hij was de grote afwezige in dit conflict. Hij verliet het pand en ging op stap met vrienden.

Een jaar later won de dochter een plaatselijk muziekfestival. Nu was de vader opeens wél in beeld. Hij ging op bezoek bij allerlei lokale media om aandacht te vragen voor de prestatie van zijn dochter. Hij stelde zich op als haar manager. En daar waar ze aandacht kreeg van de media had haar vader het hoogste woord. Hij stond ook iedere keer nadrukkelijk op de foto.

Verlengstuk

In feite was de dochter een verlengstuk van de vader. De vader gebruikte zijn dochter om daarmee zélf in de schijnwerpers te komen.

Bij de moeder kon de dochter niet terecht, want op kritieke momenten zag de moeder haar dochter als concurrent. Bij de vader kon ze niet terecht omdat hij haar slechts zag als verlengstuk van zichzelf. En omdat er voortdurend spanningen waren tussen beide ouders was de dochter zich altijd zeer op haar hoede. Ze stelde zich bij voorkeur verdekt op, dan was er de minste kans op allerlei aanvaringen.

Stop walking on Eggshells  is de titel van één van de meest bekende boeken over de borderline persoonlijkheidsstoornis. Niet zo voorzichtig doen, stop met op eieren lopen. Dat is een mooie opdracht voor volwassenen, voor contacten op afstand. Maar van jonge kinderen kun je dat niet vragen...

Kenmerken van narcistisch opvoeden (3)

Narcistische kenmerken van ouders kunnen zich keren tegen de buitenwereld. In dat geval wordt het kind ingesloten in een collectief beeld over anderen. 

Ouders kunnen bijvoorbeeld zeggen tegen kinderen: “Wij zijn beter dan de buren”, “met dat soort mensen gaan wij als gezin niet om…” Het kind krijgt het idee dat hij zijn familie te schande maakt als het contact heeft met mensen die beneden hun stand of hun ethische normen functioneren.

Groepsdenken (wij tegen zij) vindt vaak zijn bron in narcistisch denken. Anderen worden niet meer als persoon gezien, maar als voorwerp waar je je tegen af kunt zetten. Racisme heeft vaak narcistische wortels. Je hebt het nodig dat je anderen kleineert zodat je jezelf beter kunt voelen.

De uitspraak: “Met zulke mensen gaan wij niet om” , vindt vaak zijn wortels in narcisme

De behoefte om zichzelf op te blazen is vaak gebaseerd op het beter zijn en meer rechten hebben dan de ander is bijna altijd gebaseerd op vormen van oppervlakkig en egoïstisch framen. Het gaat ten koste van het gewetensvol en ethisch handelen ten opzichte van de ander. In plaats van je met de ander te verbinden wordt de ander als een minderwaardig object gezien.

De prijs die kinderen betalen voor deze vorm van opvoeding is dat ze leren dan mensen die anders zijn ook minderwaardig zijn. Daar ga je dus niet mee om.

C.Preston: Ten signs of a narcistic parent, Psychology Today, 28 februari 2016