Lastige kwetsbaarheid (5)

De ‘behoefte’ om ziek te zijn en dus even niet op je tenen te hoeven lopen begint vaak op jonge leeftijd. Peuters willen al groot zijn en toch ook weer klein. 

De dingen waar je tegen op ziet (oftewel: waar je te groot voor moet zijn) kun je ontlopen door je ziek voor te doen, of dat nu het eten van spruitjes is, de afwas, een logeerpartij of een tentamen op school.

Als je eczeem hebt en je houdt niet van zwemmen kun je dat ook weer in je voordeel gebruiken: je hoeft niet te zwemmen. Dat wordt ook wel  ziektewinst genoemd.

In extreme vorm worden psychische problemen soms vertaald in zelfverwonding. Hulpverleners beschouwen de behoefte aan aandacht te vaak als de enige of belangrijkste functie van zelfverwonding (Vandereijcken). Inderdaad komt het voor dat mensen zich ‘exhibitionistisch’ verwonden (“kijk mij eens!”; piercings op gevoelige plekken zijn daar een variant op), maar er zijn ook veel andere verklaringen mogelijk (in mijn werk kon ik meer dan 20 verschillende ‘oorzaken’ bij mijn cliënten bedenken).

Piercings op gevoelige plekken van het lichaam kunnen een vorm van verkapte zelfverwonding zijn

 

Ook ziekte van anderen kan emotionele winst opleveren. Zo kan het voor een moeder plezierig zijn als haar kind ziek is: het is extra aan haar gebonden en gaat niet naar school. Een andere extreme uiting van onderhuidse spanning is het syndroom van Münchhausen by proxy, waar op dit blog al meerdere maken aandacht aan is besteed.

Deze moeders (meestal met enige medische scholing, bijv. verpleging)  máken hun kind echt ziek. Vaak zie je ook dat de echtgenoot het erg druk heeft (wat weer als verlating wordt ervaren). Met die ziekte kopen ze aandacht van (meestal) artsen én ze hopen hun echtgenoot te binden. Vaak krijgen ze voor hun zorg veel waardering uit de omgeving; ‘dat je dat allemaal voor je kind over hebt!’ Soms is er ook materieel voordeel: een aangepaste auto of een verbouwd huis. Er zijn situaties bekend waarbij jaren later bleek dat die voorzieningen werden getroffen op basis van een ziekte die door de moeder zélf in stand werd gehouden.

Minder extreem, maar vaker voorkomend is het verschijnsel waarbij iemand via ziekten van andere mensen aandacht vraagt. Opeens is iemand die ernstig ziek is een héle goede vriend. De boodschap is dat niet dat die ‘vriend’ ziek is, maar dat jij er zo onder lijdt.

Munchhausen by Proxy (slot)

Wat zijn signalen voor een mogelijke herkenning van het syndroom van Munchhausen by Proxy? Wanneer moeten er alarmbellen gaan rinkelen? 
  • De gerapporteerde signalen en symptomen zijn alleen gezien door de ouder en niet door anderen (bij beroepsopvoeders: alleen bij deze begeleider).
  • Bij echtparen: de vader is buiten beeld in gesprekken met de arts of komt niet aan het woord.
  • De ouder meldt steeds weer met nieuwe symptomen.
  • Het kind heeft een lange geschiedenis van behandelingen op allerlei gebied met verschillende disciplines
  • Er zijn gaten in de medische diagnostiek, de gegevens zijn incompleet
  • Er is gerommeld in en met de dossiers (doorstrepen, weglakken)
  • Het kind blijkt niet te reageren op de voorgeschreven medicijnen of behandeling of het reageert er onverklaarbaar op.
  • De historie van gebeurtenissen is medisch gezien zeer onwaarschijnlijk.
  • Ondanks een definitieve medische conclusie blijft de ouder of verzorger op zoek gaan naar nieuwe behandelaren.
  • De ouder heeft de neiging om conclusies van artsen aan te vechten en leest zich voortdurend in in nieuwe behandelmethoden.
  • Het kind wordt vaak thuis gehouden van school.
  • Familie of andere professionals geven aan dat ze zich zorgen maken over de situatie,  zoals het vele doktersbezoek.

Multidisciplinair

Als artsen een vermoeden van het Münchhausen-by-Proxysyndroom hebben, is het belangrijk dat ze samenwerking zoeken met andere medische disciplines. In de meeste situaties is het de hoofdbehandelaar die een vermoeden krijgt. Deze zoekt dan de samenwerking met een kinderarts, forensisch arts en vertrouwensarts van Veilig Thuis. Gezamenlijk moeten zij tot een volledig overzicht van het medisch dossier van een kind komen, zodat ziekteverloop en verwijspatronen zichtbaar worden.

Behandeling

Bij het syndroom van Munchhausen by Proxy gaat het om het hele gezinssysteem. De pleger is ziek, het kind is ziek gemaakt en de andere gezinsleden vormen onderdeel van dit systeem. Alle betrokkenen in het gezin hebben dus behandeling nodig.

Dit is ook van belang omdat het gezin uit balans raakt wanneer blijkt dat de ouder ziek is en het kind niet. Alle gezinsleden krijgen te maken met een nieuwe situatie binnen het gezin. Het kan ook zijn dat (bijna altijd) de moeder uit het gezin moet vertrekken vanwege een behandeling.

De pleger heeft een langdurige behandeling nodig. Hij of bijna altijd zij moet zich bewust worden van wat er bij het kind teweeg is gebracht. De glansrol van de zicht opofferende moeder wordt een schandpaal. Omdat deze ouders zelden in staat zijn tot reflectie is de behandeling langdurig en de prognose niet gunstig. 

Munchhausen by Proxy (3)

De emotionele gevolgen voor kinderen die slachtoffer zijn van het Münchhausen-by-proxysyndroom zijn vaak zeer ingrijpend.

Bij de kinderen die te maken hebben gehad met de meest ingrijpende vorm van dit syndroom is sprake van ernstige lichamelijke klachten omdat zij onnodige operaties of behandelingen ondergaan en last hebben van bijwerkingen en complicaties. Ze begrijpen ook vaak hun eigen lichaam niet meer.

Bovendien loopt hun psychosociale ontwikkeling vaak achter door het veelvuldige ziekenhuisbezoek, waardoor ook sprake is van veel schoolverzuim. Zij hebben bijvoorbeeld moeite om vriendschappen aan te gaan met leeftijdsgenoten en kunnen moeilijk loskomen van hun ouders.

Veel kinderen zijn angstig, veel bezig met hun (vermeende) ziekte en hebben het gevoel dat zij tekortschieten. Het regelmatige schoolverzuim kan leiden tot leerachterstanden. Veel van deze kinderen ontwikkelen posttraumatische stressverschijnselen door de medische onderzoeken en behandelingen.

Maarook bij de mildere vormen komen psychosociale klachten voor. Dat kan samenhangen met de verlatingsangst van de kant van de moeder. Het syndroom komt bijna alleen bij moeders voor. Het groter en zelfstandiger worden van het kind wordt door de moeder niet als gezonde groei ervaren, maar als in de steek gelaten worden. Ik vermoed dan ook dat er bij moeders met dit syndroom vaak sprake is van kenmerken van borderline-problematiek.

Er lijkt bij deze moeders vaak sprake te zijn van borderline-problematiek

Signalen onderkennen

Om verschillende redenen duurt het vaak lang voordat een vermoeden van münchhausen-by-proxysyndroom ontstaat. Een van de redenen is dat münchhausen-by-proxy in de extreme vorm zeer zeldzaam is.

Een tweede reden is dat de moeders vaak zeer behulpzaam en begrijpend zijn naar de artsen toe. Ze kunnen prima ‘levelen’ en kennen ook het medische jargon. Een arts vertelde dat hij zelfs dacht met een collega-arts te maken te hebben.

Een derde reden is dat als de arts niet meewerkt de moeder gewoon vertrekt en een nieuwe behandelaar voor haar kind zoekt, zonder bij de nieuwe behandelaar te vertellen dat het kind eerder is onderzocht. Bij elke arts begint het medische circuit weer opnieuw.

Een vierde reden is dat artsen (zeker in de USA) bang zijn voor claims als ze een ziekte over het hoofd zien. De kans is daardoor niet denkbeeldig dat er teveel onderzoek wordt gedaan, om maar zeker te kunnen weten dat alles onderzocht is.

Een vijfde reden is dat zowel de partner (die zelden mee komt) als het kind zich loyaal opstellen naar de ouder toe. Ze zullen niet uit de school klappen.

Een zesde reden is dat als de arts een vermoeden krijgt de moeder dit meestal aanvoelt en niet meer bij deze arts terug zal komen.

Kortom: wat zo duidelijk lijkt te zijn in documentaires (je ziet een moeder op beeld die haar kind een stof toedient) is in de praktijk veel moeilijker vast te stellen. 

Munchhausen bij Proxy (2)

Mishandelende ouders: ze komen helaas maar al te vaak voor. Maar wat beweegt een ouder om een kind ziek te maken of te houden? 

Plegers kunnen uiteenlopende motieven hebben om een ziekte bij een ander te verzinnen of veroorzaken.

  1. Het komt voor dat plegers extreem bang zijn om hun kind te verliezen, waardoor ze symptomen en signalen overdrijven. Op die manier blijft het kind onder de permanente aandacht van artsen.
Na de geboorte van haar zoon adviseert de verloskundige de ouders om het kind te laten onderzoeken. Er zijn symptomen die kunnen wijzen om problemen met het hartje. Inderdaad blijkt het jongetje een lichte ruis bij het hart te hebben. Volgens de kinderarts groeien de meeste kinderen daar wel overheen. Maar bij de moeder slaat het bericht in als een bom. Bij elk verdacht geluid wordt de huisarts gebeld. Als peuter wordt het zoontje voortdurend in de gaten gehouden. De moeder is altijd bang dat hem iets zal overkomen. 

2. Plegers willen gezien en erkend worden. Met de zorg voor hun kind hopen ze zelf ook aandacht te krijgen. Bijvoorbeeld door het medeleven vanuit hun omgeving hoe moeilijk het is om een ernstig ziek kind te hebben. Er zijn ook plegers die contacten in het medische circuit erg waarderen.

3. Door de ziekte van het kind kunnen plegers een nauwe verzorgende rol in het leven van het kind houden. Het ‘loslaten’ wordt uitgesteld, de symbiose wordt via de ziekte in stand gehouden.

4. Soms kan het plegers ook financiële of materiële voordelen opleveren, doordat het kind ziek is. Zo kan het PGB-geld een betaalde baan binnenshuis opleveren. Ook kan een verbouwing worden gefinancierd vanuit geld van de gemeete.

Eén van de kinderen in het gezin de Vries heeft een hartafwijking. De artsen achten de afwijking niet levensbedreigend, maar mevrouw de Vries neemt haar eigen maatregelen. Er wordt een rolstoel aangeschaft. Ze verbiedt haar zoon om te lopen, want elke lichamelijke inspanning moet worden vermeden. Als de zoon op 12-jarige leeftijd wordt onderzocht constateren de cardioloog en de kinderarts dat de jongen grotendeels over de hartafwijking heen is gegroeid. Mevrouw de Vries is woedend. Ze verbreekt het contact met de specialisten die immers het leven van haar zoon in gevaar brengen. Het leven van mevrouw de Vries bestaat voor een groot deel uit de zorg voor haar zoon. Zelfs het huis is op kosten van de gemeente aangepast. Ze heeft er kennelijk ook veel belang bij om de situatie zo te houden zoals hij is. Een deel van haar identiteit ontleent ze aan de zorg voor haar zoon. 

Munchhausen bij Proxy (1)

Vorige week schreef ik een serie over het Syndroom van Munchhausen. Veel ernstiger dat dat (lastige) syndroom is het Munchhausen by Proxy-syndroom. Het blijkt zeer tot de verbeelding te spreken. Hoe kan het bestaan dat ouders hun kind doelbewust ziek maken. Gelukkig komt het in de xtreme vorm bijna nooit voor. 

Kenmerkend voor het Münchhausen-by-proxysyndroom is dat de plegers bij een kind fysieke of psychische signalen of symptomen voorwenden. Ze vertellen aan de huisarts dat hun kind elke nacht extreem hoge koortsen heeft of elke nacht heftige angstdromen heeft. Vaak blazen ze een klein symptoom extreem groot op. Bij de ernstiger variant maakt de ouder het kind daadwerkelijk ziek.

Het komt regelmatig voor dat plegers anderen misleiden door patiëntdossiers aan te passen, of medisch onderzoek te verstoren, bijvoorbeeld door bloed of suiker aan de urine van een kind toe te voegen. Ook kunnen ze een kind een te hoge dosis medicatie geven, gifstoffen toedienen, uithongeren of verstikken. De verschijnselen alarmeren de dienstdoend arts en deze meent direct maatregelen te moeten nemen. Vaak zijn het juist de verkeerde maatregelen. De ouder wordt ‘beloond’ door bijvoorbeeld de opname van een kind in het ziekenhuis.

Twee vormen

Bij het münchhausen-by-proxysyndroom is sprake van een combinatie van de mishandeling van het kind en de motivatie van de dader:

  • (Abuse by) Pediatric Condition Falsification (PCF): hierbij gaat het om het verzinnen of uitvergroten van psychische of fysieke klachten bij kinderen door de ouder(s).
  • Factitious Disorder Imposed by Another (FDIA): bij deze vorm maakt de ouder het kind actief en doelbewust ziek, bijvoorbeeld door het kind onjuiste medicatie toe te dienen.

Kenmerken van plegers

In bijna alle gevallen is de pleger een moeder met een aanzienlijke medische kennis (moeder was of is bijvoorbeeld doktersassitente of verpleegkundige). Er zijn enkele gevallen bekend waarbij de vader of een oppas kenmerken van dit syndroom vertoonde.

Eén van de eerste kenmerken van Munchhausen by Proxy is dat de ziekte alleen voordoet in aanwezigheid van de persoon zelf. Is het kind in een andere omgeving, met andere mensen om zich heen, dan doet het verschijnsel zich niet voor.

Joyce (5 jaar) heeft volgens haar moeder regelmatig epileptische insulten. De huisarts heeft dit nooit gezien, maar moeder beschrijft exact de symptomen. De huisarts besluit als proef anti-epileptica in te zetten. Deze blijken niet te werken, volgens moeder verergeren de symptomen zich. De huisarts wil de volgende keer graag mey beide ouders spreken. Moeder zegt dat haar man geen tijd heeft vanwege zijn drukke baan. De huisarts adviseert om Joyce ter observatie enekele dagen op te nemen in een observatiecentrum. Moeder gaat akkoord op voorwaarde dat ze Joyce mag bezoeken en naar bed mag brengen. Tijdens het verblijf in de observatie-kliniek ziet niemand epileptische insulten bij Joyce. Moeder neemt drie insulten waar. Volgens haar is het personeel nog niet voldoende in staat om de insulten die Joyce heeft goed te herkennen.

Zowel het feit dat alleen moeder de epileptische insulten ziet als het gegeven dat vader buiten beeld wordt gehouden kunnen wijzen op kenmerken van het Munchhausen-by-Proxy syndroom. Aangevuld kan worden dat moeder een opleiding tot verpleegkundige heeft gevolgd en dat ze erg goed het taalgebruik van de artsen kan overnemen. 

Kenmerken van narcistisch opvoeden (4)

Narcistische mensen vinden zichzelf heel speciaal. Dat geldt ook voor narcistische ouders. Ze kunnen ook de opvoeding die ze kun kinderen geven tot een specialisme verheffen.

Een berucht voorbeeld is het syndroom van Munchhausen by proxy, waar ik al meerdere keren over geschreven heb. Deze moeders (tot nu toe zijn er alleen moeders bekend) krijgen aandacht vanwege de ziekte van hun kind. Ze streven naar aandacht van de omgeving (artsen, verpleegkundigen, familie, buren).

De moeders kunnen symptomen ‘verzinnen’, maar ze kunnen hun kind ook daadwerkelijk ziek maken. De afgelopen decennia zijn er onthutsende voorbeelden in de publiciteit gekomen van kinderen die door deze handelwijze in levensbedreigende omstandigheden kwamen te verkeren. Het meest wrange vond ik nog dat artsen mee gingen in de pathologie van deze moeders.

Sven blijkt als peuter een hartafwijking te hebben. Hij krijgt geen operatie, want de kinderarts en de cardioloog willen zijn verdere ontwikkeling afwachten. Vanwege de kwetsbaarheid van Sven organiseert zijn moeder allerlei ondersteuning. Na een paar jaar blijkt de hartafwijking grotendeels genezen te zijn. Niettemin gaat zijn moeder door op de eenmaal ingezette koers. Sven mag zich niet inspannen, hij is grotendeels rolstoelgebonden, er wordt een aparte kamer (gelijkvloers) aan het huis aangebouwd. 

Ook in de zorg voor gehandicapten kom je narcistische ouders tegen. Ze maken hun kind extra speciaal. Zij zijn de enigen die hun kind begrijpen. Ouders kunnen vaak het beste hun kind invoelen en aanvoelen. Maar het wordt narcisme als dit vermogen breeduit geëtaleerd wordt.

Ouders kunnen zich waarmaken via hun kinderen. Je kunt het ook omdraaien: kinderen moeten de onvervulde wensen van de ouders vervullen. Kijk eens op de televisie hoe ouders in programma’s zitten te stralen vanwege de waardering die hun kind op de bühne krijgt. Natuurlijk mag je blij zijn met de prestaties van je kind, maar er zijn ouders bij wie het theater het wint van het welzijn van het kind.

Kinderen moeten de onvervulde wensen van de ouders vervullen

Met name in de sport en de showbusiness gaan ouders erg ver in het pushen van hun kind. Het kind verwordt tot een kindsterretje. Of ze dromen van een zoon of dochter op het olympische podium. Dat gaat helaas vaak ten koste van het welzijn van hun kind. De recente berichten in de media over turnsters die al in hun puberteit psychisch geknakt waren zijn daar de trieste voorbeelden van.

Ook uiterlijk vertoon kan narcistische wortels hebben. Denk maar aan de dure merkkleding die kinderen krijgen, de clubs waar ze lid van mogen worden, de mensen met wie ze om mogen gaan. “Mijn dochter komt wekelijks aan huis bij de directeur van …”

Onnodig om te zeggen dat sociale media een prachtig platform zijn om de bijzonderheden van je kind te etaleren. Of liever gezegd: om jezelf te promoten via je kind. Dát is narcisme... Het gaat niet om het kind, maar om jou...

Wat was er met Klaas aan de hand?

In de gezondheidszorg is het Pluis/Niet Pluis Gevoel bekend. Dat wil zeggen dat je niet feitelijk aan kunt tonen wat er aan de hand is, maar dat je wel het gevoel hebt dat er iets niet klopt. Het blijkt dat artsen best veel op dat PNP gevoel blindvaren. Maar ook dat ze daardoor soms tot signelen komen die ze 'evidence based' over het hoofd zouden hebben gezien.

Klaas was zo’n situatie waarbij een ervaren dorpsdokter op basis van zijn kennis, zijn ervaring en zijn intuïtie op het idee kwam dat er in het verhaal van Klaas iets niet klopte. Zijn moeder vertelde een ander verhaal dan wat de dokter op basis van zijn kennis constateerde.

We hadden het toen nog niet kunnen weten vanuit de vakliteratuur, want pas in 1977 werd het voor het eerst beschreven: het Syndroom van Munchhausen by Proxy. Was het toen al bekend geweest, dan hadden we ook een duidelijker kapstok gehad.

Het syndroom is genoemd naar een Duitse legerofficier: baron Munchausen, die grote bekendheid kreeg door zijn ongeloofwaardige, (te) sterke verhalen over zijn belevenissen in de Russische krijgsdienst en die als fantast de geschiedenis inging.

Het Munchhausen Syndroom was al eerder beschreven. Daarbij ging het om mensen die een ziekelijke wens hebben om zonder medische noodzaak bij herhaling ingrijpende behandelingen te ondergaan. Zo was er een geval beschreven rond een vrouw van rond 50 jaar die maar liefst 22 operaties had ondergaan zonder dat er een duidelijke medische klacht aan ten grondslag lag. Het idee was dat de vrouw door al deze operaties aandacht wist te krijgen, met name van medisch personeel.

De toevoeging ‘by proxy’ verwijst naar een tussenpersoon. Niet de persoon in kwestie heeft allerlei medische klachten, een ander (en dat is vaak de moeder) komt steeds met medische klachten die behandeld moeten worden. Het gaat dan om de ziekelijke aandacht die de tussenpersoon (de ander) vraagt via de ‘ingebeelde’ ziekte van het kind. Het syndroom wordt ook wel omschreven als ‘nagebootste stoornis bij volmacht’.

Was er in de situatie van Klaas sprake van het Syndroom van Munchhausen bij Proxy? We zullen het nooit zeker weten. Maar er waren wel allerlei signalen die in die richting wezen.

De regels rond toestemming door de wettelijk vertegenwoordiger waren destijds minder strak dan tegenwoordig. Dus de dokter besloot toch maar eens op eigen houtje een beter onderzoek naar de conditie van Klaas te doen. Daar kwam uit dat het hart van Klaas goed functioneerde, met ‘hooguit een licht ruisje’ (als ik me goed herinner). Dat laatste is niet ongebruikelijk bij mensen met downsyndroom. Ze kunnen er tegenwoordig oud mee worden.

Toen de dokter de moeder van Klaas het goede nieuws wilde vertellen was hij er ook op voorbereid dat het slecht nieuws voor haar zou kunnen zijn. En dat was het ook. Ze was niet blij met deze nieuwe gegevens, maar juist ontzettend boos. De dokter geloofde niet hoe spannend het leven was voor Klaas en hoeveel zorg ze altijd om hem had. Ze besloot haar zoon weer naar huis te halen...

Munchhausen bij Proxy (?)

Over dit syndroom heb ik al vaker geschreven. Vorige week zag ik weer een onthutsende situatie op televisie. Bij het syndroom (dat totnutoe alleen bij vrouwen wordt beschreven) beweert de persoon in kwestie dat haar kinderen ernstig ziek zijn, of als variant dat ze zelf ernstig ziek is. Er is echter geen medisch bewijs.

Mary is een gescheiden moeder van twee jongens van 12 en 10 jaar oud. De jongens krijgen zware medicijnen (waaronder prednison) vanwege astma en allerlei allergieën. Mary meent dat haar ex niet goed voor de beide jongens kan zorgen, omdat hij ‘slordig’ is in het toedienen van medicatie.

Mary is naar eigen zeggen de afgelopen jaren drie maal behandeld vanwege kanker. Ze heeft veel foto’s op Facebook gedeeld omdat ze kaal werd door de bestraling. Daarbij was een opvallend bijkomend verschijnsel dat ze haar beide zoons kaal schoor.

Tijdens het gesprek met Mary blijkt dat ze zichzelf heeft kaalgeschoren. Er is geen bewijs dat er bij haar sprake is van kanker. Ze corrigeert haar verhaal door te zeggen dat het een ‘voorstadium’ was en dat ze de tweede keer een zware chemokuur en bestralingen heeft gehad. De derde keer is nu buiten beeld.

Mary heeft het nummer van een verpleegkundige die haar tijdens de behandelingen heeft bijgestaan. Deze verpleegkundige wordt gebeld en bevestigt het verhaal. De naam van de verpleegkundige kan niet worden geverifieerd. Als het ziekenhuis wordt gebeld blijkt deze verpleegkundige niet te bestaan. Mary had een vriendin (met een andere naam) opgebeld met het verzoek haar ziektegeschiedenis te bevestigen.

En de beide jongens dan? Het hele verhaal rond de medicatie blijkt niet te kloppen. De gegevens van de beide broers lopen door elkaar (de één lijkt de medicatie van de ander te krijgen). Wat bedoeld was als een behandeling voor een noodsituatie blijkt bij de zoons dagelijkse kost te zijn: ze krijgen dag-in, dag-uit zware medicatie zonder dat er een medische noodzaak voor is.

De therapeut vraagt om de stukken van de behandelend artsen. Mary zegt dat ze niets op eigen houtje doet en dat alle medicatie is voorgeschreven door de artsen. Toch kan ze geen enkel recept en behandelverslag overhandigen. Kennelijk handelt Mary op eigen houtje. Ondertussen verwijt ze haar ex dat deze slordig is in het toedienen van medicatie en dat het daarom niet verantwoord is dat de jongens een bezoekregeling bij hun vader hebben.

De therapeut: “Zo lang u doorgaat met het dramatiseren van uw eigen situatie en zolang u op die manier in het centrum van de belangstelling wilt blijven staan schaadt dat de opvoeding. En zo lang u uw beide zoons als pionnen gebruikt in het steekspel met uw ex schaadt dat hun geestelijke groei.”

Hoe lang kan dit doorgaan? Het wordt tijd dat er een onafhankelijk onderzoek vanuit Jeugdzorg komt naar het handelen en de psychische toestand van deze moeder...

 

Munchhausen by Proxy (slot)

Toen ik zo'n 15 jaar geleden op TV een documentaire zag over het Syndroom van Munchhausen by Proxy kon ik mijn ogen en oren niet geloven. Hoe is een moeder in staat om haar kind zó te laten lijden? Deze documentaire kan via internet bekeken worden.

Inmiddels is er meer bekend over de achtergronden van de moeders. Wat zijn redenen om het kind ziek te maken?

‘Ziektewinst’

  • Het is een manier van aandacht om genegenheid, erkenning en zorg te krijgen. Munchhausen by proxy heeft dan een functie in het bestrijden van gevoelens van bijvoorbeeld eenzaamheid of minderwaardigheid.
  • De zelf veroorzaakte klachten dienen om spanning in het gezin te reduceren. In vele gevallen blijkt er sprake te zijn van huwelijks- en relatieproblematiek. De moeder heeft het gevoel miskend te worden en probeert op deze manier via ‘toewijding’ en ‘opoffering’ alsnog aandacht te verwerven.
  • Het gezin waar de moeder is opgegroeid laat ook veel spanning zien. Sommige moeders hopen door hun zorg voor een ernstig ziek kind alsnog erkenning te krijgen van de eigen ouders. Ook kan er sprake zijn van rivaliteit om de aandacht van de ouders binnen het gezin. Een ziek kind leidt dan soms tot ziektewinst. De aandacht gaat naar jou als verzorger van een ziek kind toe en niet naar je zus.
  • Het gedrag fungeert als middel om andere verantwoordelijkheden te ontlopen, zoals werk, de zorg voor een lastige puber in het gezin of de aandacht die ouders vragen.

Persoonlijkheidsproblematiek

  • Voor zover we nu weten blijkt bij nader onderzoek dat er bij de daders eigenlijk altijd sprake is van ernstige persoonlijkheidsproblematiek, waarbij vooral de borderline persoonlijkheidsstoornis wordt genoemd.
  • Soms lijden ze aan somatisatiestoornis (de psychische problemen worden opgezet naar lichamelijke verschijnselen.
  • Het gedrag van de dader kan soms ook gezien worden als een uiting van min of meer onbewuste gevoelens van agressiviteit. Deze kunnen voortkomen uit de jeugd, maar ook naar de partner (het kind heeft een goede band met de vader en wordt door de moeder op deze manier onttrokken aan de zorg door de vader; de moeder bindt het kind aan zich).
  • In situaties van een vechtscheiding kan de moeder de ziekte van het kind aanwenden om de bezoekregeling naar eigen inzicht bij te sturen. Een moeder kan haar kind zo bij de biologische vader ‘weg houden’.
  • Soms is er ook sprake van rivaliteit jegens artsen en verpleegkundigen. De moeder geeft aan beter te weten wat het kind mankeert en wat het aan behandeling nodig heeft en zet daar haar medische kennis bij in.

Behandeling

Behandeling van het Syndroom van Munchhausen by proxy is ingewikkeld.

  1. In de eerste plaats is het lastig om de diagnose goed boven water te krijgen.

2. In de tweede plaats moet de dader geconfronteerd worden met de schade die bij het kind is aangericht, terwijl die dader er vaak helemaal van overtuigd is geraakt goede zorg te bieden. Met de erkenning dat het toch niet goed ging valt ook de facade weg die zorgvuldig was opgebouwd richting andere familieleden.

3. Omdat het om diepgewortelde problematiek gaat vraagt dit syndroom, meestal in combinatie met een ernstige persoonlijkheidsstoornis, ook om langdurige behandeling. Daarbij moet voorkomen worden dat het kind opnieuw slachtoffer wordt.

4. In de vierde plaats heeft het hele systeem rond moeder en kind behandeling nodig. En met name het kind dat slachtoffer was zal opnieuw moeten leren de eigen geschiedenis te herschrijven (een vrouw die zelf slachtoffer was heeft hier een boek over geschreven).

Ik kom later mogelijk nog een keer op het onderwerp terug, maar dan in een wat andere vorm, waarbij een diagnose een eigen leven gaat leiden bij de familie.

Mocht je twijfelen/ vragen hebben, dan geef ik je in dringende overweging om vrijblijvend advies te vragen bij de regionale afdeling van 'Veilig Thuis'.

Klaas in de rolstoel (6)

De 'casus Klaas' speelde bijna een halve eeuw geleden. Een deel van de gegevens in het verhaal is niettemin -ter wille van de anonimiteit - 'gefingeerd'. De lijn van het verhaal strookt wel met de vragen waar de instelling destijds tegen aan liep.

Er kan niet gezegd worden dat er in de situatie van Klaas sprake was van een klassiek beeld van het Munchhausen by Proxy syndroom. Wel waren er aanwijzingen in de richting van dit syndroom. Maar het syndroom was nog nergens in de vakliteratuur beschreven. Dit is dan ook een invulling achteraf.

Wisselingen van arts

Het was opvallend dat er sprake was van een aantal wisselingen van huisarts, terwijl de arts gewoon in de praktijk bleef werken en het gezin niet verhuisde. Onduidelijk was wat de reden van deze frequente wisselingen was. Het zou kunnen zijn dat de huisarts ‘te dichtbij kwam’ en een vermoeden uitsprak dat het met de conditie van Klaas toch wel meeviel. Of nog waarschijnlijker: dat een verzoek om doorverwijzing niet werd ingewilligd. ‘Medisch shoppen’ is een kenmerk bij het syndroom van Munchhausen by Proxy.

Onduidelijke ziekenhuisopnames. 

Daarnaast was er sprake geweest van diverse ziekenhuisopnames waarbij achteraf werd gesteld dat er geen sprake was medische problematiek. De ernst van de medische problemen kwam ook niet tot uiting in de rapportage van de ziekenhuizen. In de rapportage werd ook twee maal vermeld dat Klaas langer in het ziekenhuis moest blijven vanwege de thuissituatie.

Beeld klopt niet

De arts constateerde een groot verschil tussen de presentatie van Klaas (hoe hij zich voor deed) en de verhalen die zijn moeder vertelde. De arts vond Klaas veel vitaler dan op basis van dat verhaal verwacht zou worden. Maar toen hij moeder er op wees dat ‘het misschien nog wel een beetje mee viel’ dreigde er al bijna direct een vertrouwensbreuk.

Extra medicatie

Opmerkelijk was dat Klaas bij opname een hele voorraad aan extra medicijnen mee kreeg die niet door een arts waren voorgeschreven. Deze medicijnen kwamen uit het alternatieve circuit.

Medische achtergrond

Bekend is bij veel moeders bij wie het Syndroom van Munchhausen by Proxy is vastgesteld dat ze een (para) medische achtergrond hebben of anders: dat ze veel met medische onderwerpen bezig zijn. Alles moet tot in detail worden ‘uitgeplozen’.  Dat gold ook voor de moeder van Klaas; ze had eerst een opleiding tot verpleegkundige gevolgd en was daarna dokterassistente geweest. Maar ook: zodra er weer iets in de krant verscheen haastte moeder zich om te laten onderzoeken of daar bij haar zoon ook geen sprake van zou kunnen zijn.

De positie van de vader

Een bijkomend opvallend verschijnsel was de positie van de vader van Klaas en van zijn broer en zus. Ze leken zich afzijdig te houden van de problemen van Klaas. Bij veel moeders bij wie het vermoeden bestaat van dit syndroom (MbP) is sprake van een grote mate van ontevredenheid over de betrokkenheid van hun echtgenoot. Ze voelen zich door hun echtgenoot miskend en niet begrepen.

Uit informatie achteraf is gebleken dat de moeder van Klaas haar man nooit mee wilde hebben bij de bezoeken aan de artsen. Dit is ook een signaal voor MbP. Vader had zich bij deze situatie neergelegd. Had hij de ruimte gekregen, dan was hij vermoedelijk wel meegegaan.