Bergen (Mons)

Bergen telt bijna 100.000 inwoners. Het is de hoofdstad van de Belgische provincie Henegouwen.

Bergen is ongeveer even groot als steden als Delft en Alkmaar, maar de plaats oogt veel dorpser. Maar misschien zie je het verschil wel in het aantal inwoners per vierkante kilometer. In Bergen wonen 650 mensen op een vierkante kilometer en in Delft zijn dat er 4550. Leiden en Gouda zijn nóg dichter bevolkt. In theorie zou de kans op besmetting door een eng virus in de Nederlandse steden dan ook groter moeten zijn: de mensen houden fysiek onvoldoende afstand (…).

Zoals ik in het vorige blog al schreef was Bergen een zeer welvarende stad, totdat hertog Alva er in 1572 zijn intrek nam. Hij was nog boos over het verlies van Den Briel en lapte alle gemaakte afspraken aan zijn laars. Veel inwoners werden gemarteld en terechtgesteld en hun bezittingen werden geconfisqueerd. Nee, de Spanjaarden waren geen lieverdjes! Meteen kelderde de economie, want als je zonder enige kennis van zaken alle bedrijvigheid in beslag neemt valt natuurlijk meteen ook alles stil. Bergen werd (net als Brugge) een doods provinciestadje.

We huren in Bergen een Blue Bike. Dat is de Belgische OV-fiets. Het bijzondere is dat die fietsen zeven versnellingen hebben. Het zijn zware fietsen die ook wel wat van tanks hebben. Als je een aanrijding met een auto hebt loopt de auto zware schade op. Nadeel is dat ze ook vrij zwaar trappen, maar het voordeel is weer dat je je kuitspieren flink oefent.

Om de stad in te komen moet even wat flink klimmen. De plaats heet niet voor niets Bergen. Het mooiste stukje van Bergen is de Grote Markt (behalve de hier aanwezige McDonalds). Daarnaast is er meerdere mooie historische kerken en er is een belfort dat tot het Unesco Werelderfgoed behoort.

Het meest bijzondere kunstwerk in Bergen vind je nauwelijks in de gidsen of op het internet: dat is een verzameling planken. Het werd geplaatst ter ere van het feit dat Bergen culturele hoofdstad van Europa was geworden. Als mikadohoutjes stortten een paar weken na de oplevering de planken naar beneden. Het had toen 400.000 euro gekost. Het kunstwerk werd weer in ere hersteld, maar kraakte wel vervaarlijk. ‘Hout werkt nu eenmaal’, zo meende men. enkele weken later stortte het opnieuw in. Een constructiefout, zo werd geoordeeld. Nee, vond de kunstenaar, hij had geen fout gemaakt.

Het kunstwerk is uiteindelijk op een andere manier opnieuw opgebouwd. Het staat er inmiddels vijf jaar en persoonlijke ongelukken hebben zich verder niet voorgedaan. Maar qua bouw, planning en effect lijkt dit kunstwerk dus wel op het station van Bergen. Daar rammelt het nog steeds aan alle kanten...

Bergen en een mislukt bouwproject

De mensen vragen mij wel eens: "Henk, fiets jij wel eens in Bergen?" Dat zal ik jullie zeggen: in tal van streken heb op de fiets en meerdere malen Bergen bezocht. In Noord-Holland, in Limburg, in Noorwegen en in België. Alleen noemen ze Bergen in België 'Mons'. Daar hoor je het Franse Monts in.

Deze keer was ik met Tineke in Mons. Ik was trouwens al eerder met haar in Mons geweest en ook op de fiets, maar die herinnering was ze een beetje kwijt. Het was dus tijd om de herinnering wat op te poetsen.

Mons was eeuwenlang een Vlaamse stad. Het was ook een zeer welvarende stad. Al in 1290 had de stad een stadsmuur van 4½ kilometer lang, met zes poorten. De welvaart duurde eeuwen lang. Er kwam pas een einde aan gedurende de Tachtigjarige oorlog. In 1572, toen Alva Den Briel verloor, nam hij zijn intrek in Mons. Ondanks de belofte van algehele amnestie werden duizenden burgers gefolterd en gevangen gezet. De welvaart van één van de meest bloeiende steden van Europa werd in één jaar tijds vernietigd.

De ellende hield lange tijd aan. Pas in de 18e eeuw herstelde de economie zich enigszins. Daarom heeft de plaats meer een 18e eeuws uiterlijk dan een middeleeuwse uitstraling.

La Gare de Mons

Het oude station van Mons

Eén van de zaken waar ik het meest perplex van ben is het stand van zaken rond het station van Bergen. Er stond hier een mooi klassiek station met prachtige fresco’s en een indrukwekkende stationshal. Volgens mij was het één van de mooiste stations van België (het was wat te vergelijken met het naoorlogse station van Den Bosch).

In 2013 werd het station gesloopt want er zou een nieuw station van de hand van de hand van de beroemde architect Santiago Calatrava komen. Deze architect is vooral bekend vanwege zijn gedurfde stationsontwerpen die meestal leiden tot enorme overstijgingen van de kosten. Als het station klaar is lekt het vooral, zo heb ik in Luik en Lissabon geconstateerd.

Het wonderlijke is dat het nieuwe station 500 meter westelijker wordt gebouwd dan het oorspronkelijke station. Men had dus gewoon het oude station kunnen laten staan. Misschien wel tientallen jaren lang...

Ook de bruggen die de gemeente Haarlemmermeer over de Hoofdvaart liet bouwen zijn een ontwerp van de heer Calatrava. De gemeente heeft zich met die drie bruggen behoorlijk in de financiële nesten gestort, want de bouw was veel duurder dan geraamd, maar daarna bleek de constructie ook tal van fouten te bevatten. Je vraagt je af wie er nog met Calatrava in zee durft te gaan. Welnu: dat zijn o.a. de Belgische spoorwegen. Ze hadden beter kunnen weten, want in Luik was de post onvoorzien bijna net zo groot als de totale begroting.

De bouwkosten van het nieuwe station van Mons werden oorspronkelijk geraamd op 37 miljoen euro, in een volgende begroting werd het 150 miljoen euro en in 2017 werd een bedrag van 263 miljoen euro genoemd.

Zo lang het nieuwe station niet klaar is moeten de 100.000 wekelijkse reizigers het doen met enkele tijdelijke containers benevens metalen trappen die bij nat weer behoorlijk glad worden. Welnu: ruim twee jaar geleden was het nieuwe station in aanbouw en de stand van zaken is dat de bouw twee jaar later nog precies even ver gevorderd is. Het beton ziet er inmiddels verweerd uit, het lekt overal, het ijzer is aan een roestige opmars bezig (foto van internet).

Wanneer het station klaar is? Niemand durft het te zeggen. Het jaar 2020 was genoemd, maar er is nog steeds geen start met de verdere bouw gemaakt.

Mons

Ik was met de trein naar Mons gereisd. Die stad ligt één uur voorbij Brussel, maar het Belgische spoor trakteerde mij op een reis van 1½ uur extra.

Mons is de hoofdstad van de Waalse provincie Hainaut, oftewel Henegouwen. De stad telt bijna 100.000 inwoners. Er zijn twee universiteiten en 15 hogescholen, met samen 15.000 studenten. De stad ligt aan de TGV-lijn tussen Amsterdam en Parijs. 

Je zou zeggen: zo’n stad heeft alles mee. Maar dat is niet zo. De werkloosheid bedraagt zo’n 20% van de bevolking. De stad moet nog steeds – net als de Borinage rond Charleroi – de klappen verwerken van de sluiting van de mijnen en van veel staalindustrie.

In de geschiedenis heeft Mons het ook zwaar te verduren gehad. Zoals in 1572, toen de Geuzen Den Briel en Bergen veroverden op de Spanjaarden. De bedoeling was om een leger te vormen met dat van De Coligny, de leider van de Franse Hugenoten.

De Fransen doodden echter duizenden  protestanten,  en ook De Coligny overleefde de Bartolomeüsnacht niet. Daarop moest het leger van Lodewijk van Nassau de stad weer overdragen aan de Spanjaarden. Alva, die in Den Briel was gezwicht, zag hier zijn kans schoon en zette honderden inwoners van Bergen gevangen, ze werden gefolterd en in veel gevallen terechtgesteld.

Het tot dan welvarende Bergen werd een armoedige stad. Ja, de mensen hebben het wel over de Cataloniërs, maar de Spanjaarden waren ook geen lieverdjes.

Wat zie je nu in Bergen? Zoals de naam al zegt is het een stad op een berg. Althans: de binnenstad. Daar bevinden zich het Belfort, de grootse Grote Markt en de Sint Waltrudiskerk. Er staan tal van monumentale en oude gebouwen. Toch oogt Bergen, net als een aantal andere Belgische steden, wat rommelig, omdat men met name na de Tweede Wereldoorlog nogal wat nieuwbouw heeft gepleegd tussen de oude historische panden. En de architectuur in de jaren ’50, ’60 en ’70 van de vorige eeuw was nu niet bepaald een toonbeeld van schoonheid (al vonden de architecten destijds van wél).

In de binnenstad van Bergen is het fietsen niet goed mogelijk. Dat komt deels door de ‘kinderhoofdjes’, voor een ander deel door de steile hellingen. Dus ik heb er voornamelijk gelopen.

Wil je de stad uit, dan is het zoeken geblazen, want fietsborden zijn zeer schaars. De wegen die de stad uit leiden zijn druk en er zijn lang niet overal fietspaden. Daar waar Brussel inmiddels heeft ontdekt dat fietsers van groot belang zijn voor de leefbaarheid van de stad moeten de notabelen in de studentenstad Bergen dat nog gaan ontdekken.

Bergen is een aardige stad om een keer te bezoeken, maar wil je een leuke fietsstad met een fietsvriendelijke omgeving, dan is Mons niet de eerste keuze.