Van sekte naar ISIS (6)

Hoe kan het dat de mensen van ISIS ontzettend gewelddadig zijn?

En wat maakte dat onder Adolf Hitler miljoenen Joden vergast werden?

Hebben die mensen dan geen geweten?

In de vorige aflevering werden de ideeën van ISIS genoemd als zouden deze gebaseerd zijn op een zuivere uitleg van de Koran. Kunnen gevoelige, zachtmoedige mensen, ook tot deze daden in staat zijn?

In de Statenvertaling staat de tekst dat mensen in staat zijn om hun geweten ‘met brandijzers dicht te schroeien’. Met andere woorden: de mensen hebben wel een geweten, maar ze kunnen er niet meer bij. Het functioneert niet meer. Dat kan in allerlei omstandigheden gebeuren, ook wanneer mensen geen andere informatie meer krijgen en ze nog maar één referentiekader hebben. Het kan met iedereen gebeuren, met christenen, met moslims, met hindoes, met atheïsten.

Eén referentiekader

Eén van die factoren die bij deze ontwikkeling een rol spelen is eenzijdige informatie. In de Amsterdamse metro hoorde ik twee weken geleden een gesprek tussen enkele mensen die beweerden dat de aanslag op Charlie Hebdo en op de synagoge in Parijs was gepleegd door de Joodse geheime dienst.

Het is natuurlijk wel triest voor die daders. Ze dachten in gehoorzaamheid van Allah daden te plegen, op de TV was duidelijk te horen wat ze riepen en vervolgens denkt je ‘achterban’ dat je in dienst was van de Joodse geheime dienst… Ik was toen ik dat hoorde verbaasd, maar nu lees ik dat 84% van de Palestijnen zo denkt: dat waren geen moslims, het waren Joden.

In het belang van de wetenschap

Berucht zijn de experimenten van Stanley Milgram, die mensen onder het mom van het belang van wetenschappelijk onderzoek leerde om andere mensen pijn te doen. Mensen gingen daarmee door, ook als ze hoorden hoe anderen het uitschreeuwden van de pijn. Oftewel: je schakelt je persoonlijke geweten uit, omdat er een hoger doel is, dat van de wetenschap.

Als je je geweten hebt ingeleverd (niet jij denkt na over goed of fout, maar dat doet de leider voor jou) , dan wordt de drempel voor het toepassen van geweld aanzienlijk lager. Bovendien loop je zélf risico als je gaat twijfelen aan de onfeilbare opdrachten van de leider.

Geweld werkt aanstekelijk

Daarnaast werkt geweld, zo blijkt uit tientallen onderzoeken over agressie, aanstekelijk. Mensen die in hun eentje zijn, zijn niet zo snel geneigd tot geweldpleging. Geweld komt veel vaker vanuit groepen, waarbij het statusverhogend werkt als jij nóg meer geweld kunt toepassen. Geweld en agressie zijn dus besmettelijke ziekten.

Alfred Bandura schreef (wat betreft de toepassing van geweld) over moral disengagement. Mensen bedenken allerlei manieren om hun geweten maar niet te laten spreken. Eén van die redenen is dat de ander niets waard is, een varken, een hond, of nog minder dan een hond.

Demonisering

Als je dat jaren lang hoort is alles geoorloofd. Want als iemand zo laag gezakt is op de evolutionaire ladder (wat je al jaren zo hebt gehoord) verdient hij dus ook geen menswaardige behandeling. Je hebt als Übermensch het volste recht om anderen te mishandelen of af te slachten. Het maakt niet uit of je een vlieg de poten uittrekt of dat je een Jood, een blanke hulpverlener of een ‘verkeerde islamiet’ martelt.

Bovendien krijg je daar als ISIS-aanhanger ook nog eens een extra grote beloning voor… Je verdient de hemel inclusief onbeperkte vrije seks…

Althans, dat is wat er door sommige moslims beweerd wordt. Volgens de auteur van dit blog:  http://www.cie.ugent.be/bogaert/bogaert32.htm ligt dat allemaal toch wat genuanceerder. Het is zeker waar dat de uitleg van de Koran nogal verschilt, zoals ook christenen de Bijbel en de later verschenen geschriften verschillend interpreteren. Dat geldt ook voor de Joden ten aanzien van de Thora. 

Het neemt niet weg dat wat IS-aanhangers in naam van de islam menen te moeten vertellen (in woorden en daden) verschrikkelijk is.

Maar bovenal: wie het zwaard nodig heeft om het geloof te verspreiden neemt zijn eigen geloof niet serieus. Voor een werkelijke overtuiging heb je geen geweld nodig, getuigenis is genoeg.

Van sekte naar ISIS (3)

Volgens sommige mensen vormen sektes correcties op de vrijblijvendheid van de kerken. Als de boodschap van de kerk ‘vager’ wordt, staan er altijd weer mensen op die teruggrijpen naar ‘de oude leer’. Dat wat aanvankelijk een correctie is kan later een eigen leven gaan leiden. De boodschap wordt zeer strak geïnterpreteerd, er worden eigen elementen aan toegevoegd en alle andere interpretaties worden als verderfelijk beschouwd.

Volgens Peter Prudon en Bertjan Doosje (in: Psychologie, februari 2015) vindt een dergelijke ontwikkeling ook plaats bij westerse jongeren die radicaliseren. Het salafisme streeft naar een orthodox belijden zoals dat er uit zou hebben gezien tijdens de prediking door Mohammed. Het woord ‘salaf’ betekent (o.a.) ‘voorouders’. De interpretatie van de jihadistische moslims zou je daarin de sektarische variant kunnen noemen.

De drie I’s

Wat maakt dat (vooral tweede generatie) jongeren zich soms zo aangetrokken voelen tot deze interpretatie? Doosje noemt de drie I’s: Ideologie, Instrumentaliteit en Identiteit.  

1.Ideologie: alleen met een strenge interpretatie van de islam kan een rechtvaardige samenleving worden gecreëerd.

2. Instrumentaliteit: alleen met radicale middelen kan met dit doel bereiken.

3. Identiteit: door je aan te sluiten bij zo’n hechte en gesloten groep kun je je identiteit terug krijgen. De auteur doelt daarmee op het feit dat veel tweede-generatie-jongeren zich thuis niet thuis voelen (ze zijn teveel verwesterd), maar ze voelen zich ook in de westerse samenleving niet thuis (en achtergesteld). Je aansluiten bij (bijvoorbeeld) ISIS betekent dat je je eindelijk weer thuis kunt voelen.

Kalifaat al genoemd in 2011

Opmerking: in december 2011 vond ik een folder waarin jongeren werd opgeroepen zich aan te sluiten bij de strijd ‘van onze broeders in Syrië’, om daar een rechtvaardige samenleving op te bouwen. Wat eerst klonk als verzet tegen president Assad bleek in latere zinnen veel verder te gaan: “met als doel het stichten van een islamitisch kalifaat en daarbij alle wetten die de Profeet heeft uitgevaardigd nauwgezet te volgen”. Dit was vér voordat ISIS in het nieuws kwam, het leek toen nog een droom ver weg.