Terug naar Friesland

Anderhalf jaar lang heb ik alleen zoombijeenkomsten gehad voor mijn werk in Friesland. 
De haven van Harlingen

Op de maanden september en oktober na. Toen waren er teambijeekomsten in een plaatselijke kerk.

Bezoek aan de woningen was niet toegestaan. De bewoners heb ik 1½ jaar niet kunnen zien. Behalve op enkele filmpjes die mij waren toegestuurd ter beoordeling van bepaald gedrag. En sommige bewoners hebben mij gebeld. En er kwam natuurlijk af en toe post.

Deze week is het eindelijk weer zo ver. Ik werk drie dagen in Friesland. Dat blijft toch een thuisbasis voor mij. Niet alleen Friesland met die heerlijke taal van thuis, het Fries. Maar vooral de woningen met de bewoners en de begeleiding in Harlingen.

Mijn fiets is er inmiddels helemaal toegedekt door spinnenwebben. En de banden staan leeg.  Maar hij staat er nog...

Afgelegen brievenbus

Op veel plekken worden brievenbussen weggehaald. Maar soms blijft er eentje op een onverwachtse plek staan.

Zoals deze brievenbus. Hij staat aan het eind van de Zuiderpier in Harlingen. Dat is een heel eind lopen vanaf de dijk.

Bij nader inzien blijkt deze brievenbus een bijzondere bestemming te hebben. Je kunt er je gedachten over de zee in kwijt. Af en toe wordt de bus gelicht. De opgeschreven of getekende gedachten worden gelezen. En sommige diepe gedachten worden gepubliceerd.

Het is de vraag of ik op dat moment diepe gedachten had. Mijn diepste gedachte was waarschijnlijk wie die bus zou komen legen en wanneer dan wel.

In ieder geval had ik geen pen bij me. Ik heb dan ook geen gedachte in de bus geworpen.

Spoorlijn Leeuwarden-Harlingen Haven

leeuwarden-stationWie nu het enkelspoor tussen Harlingen en Leeuwarden ziet zou niet kunnen bedenken dat dit spoor ooit was voorbestemd om onderdeel te worden van één van de belangrijkste internationale treinverbindingen van Nederland.

Harlingen was in die tijd een vrij belangrijke havenstad. De bedoeling was dat de haven een belangrijke overslag zou worden van produkten tussen Duitsland en Engeland. De spoorlijn was gepland vanuit Harlingen tot vér in Duitsland.

Enkele jaren geleden werd deze verbinding (met twee keer overstappen) eindelijk weer in ere hersteld om vorig jaar weer roemloos tot een voorlopig einde te komen: de spoorbrug bij Weener werd door een schip in stukken gevaren.

harlingen-stationDe lijn van Harlingen naar Leeuwarden was in de jaren ’80 van de vorige eeuw dermate onrendabel dat er gesproken werd over opheffing. Maar daar moest je bij de Friezen niet mee aankomen, er waren al genoeg regionale spoor- en tramlijnen gesneuveld.

De NS reed hier met stinkende Wadlopers, waarvan sommige werden omgebouwd tot Wadfietsers (vanwege de toeristen naar Vlieland en Terschelling).

franeker-trein-naar-leeuwardenIn 1999 nam Noordned de verbinding over en in een tiental jaren geleden werd de dienst overgenomen door Arriva. Deze maatschappij zette nieuwe treinen in: de Spurt, gebouwd door Stadler Rail. Het zijn efficiënte dieseltreinen, met veel ruimte voor bagage, wifi verbinding, een Stiltecoupé, een toilet en ook nog eens een eerste klasse afdeling. In die ruimte zitten vooral Friese scholieren.

franeker-station-2Mede dankzij goede aansluitingen op ander regionaal vervoer en dankzij versnelling en verhoging van de frequentie trekken deze treinen aanzienlijk meer reizigers. Zóveel meer dat er soms sprake is van overvolle treinen, met name tijdens de scholierenspits.

Bovenste foto: station Leeuwarden, tweede foto station Harlingen, onderste twee foto’s: de Spurt komt aan op station Franeker.

Schilderij van Harlingen

Ik houd van steden aan de zee. Of aan de rivier, dat is een tweede keuze.

Als puber stonden er drie plaatsen op mijn verlanglijst om later te gaan wonen: dat waren Vlissingen, Den Helder en Delfzijl. Het werd Den Helder.

Inmiddels ben ik ernstig naar de binnenlanden van Nederland verbannen. Alkmaar ligt niet aan zee en zelfs niet aan een rivier. Het Groot Noordhollandsch Kanaal kun je moeilijk een groots vaarwater noemen.

Schilderij Harlingen HavenDus ben ik blij als ik weer even mag uitwaaien in Harlingen. Daar werk ik gemiddeld drie dagen in de maand. De afgelopen dagen kon ik daar ’s avonds weer even lekker uitwaaien.

Omdat ik vorige week een fotografische schildercursus volgde kon ik ook mooi even een schilderij van de haven maken. Het is best geslaagd, al zeg ik het zelf…

Zonsondergang boven de Waddenzee

Waar is de huidige foto boven dit blog genomen?

De afgelopen week werkte in weer een paar dagen in Harlingen.

Harlingen zonsondergang panorama 2Ik krijg er gratis de zee bij. En ik bedenk dat ik best in één van de appartementen bij station Harlingen Haven zou willen wonen. Er staan er nog steeds een paar te koop voor een prijs waar je in de binnenstad van Amsterdam 60 vierkante meter in een smalle straat koopt.

Er werd enkele dagen geleden ook nog gemeld dat het noorderlicht zichtbaar was geweest aan de Friese waddenkust. Dat begon er op het moment dat ik deze foto nam wel een beetje op te lijken.

cropped-friesland.jpgHeb ik tijd over tussen de afspraken, dan fiets ik graag een rondje door het weidse Friese land. Hoewel ik er nooit gewoond heb ik Fryslan wel mijn Heitelan: het land van mijn ouders. Dat blijft in de genen zitten. En dat een deel van de gesprekken in het Fries is vind ik ook hélemaal niet erg!

Harlingen zonsondergangVraag je mij waar ik het liefste zou willen wonen, dan is dat de weidsheid van het noorden van Friesland of Groningen. Maar er zitten zeker voor 65-plussers ook nadelen aan het wonen in die ruimte. Het land loopt leeg en de voorzieningen worden schaarser. En we hebben geen auto en geen rijbewijs. Dus het blijkt wat ons betreft bij dagdromen en af en toe een vakantie. Of een paar dagen werken, natuurlijk.

Harlingen Haven

Haven van HarlingenVroeger legden hier regelmatig handelsschepen aan. Als ik in Harlingen werk loop ik altijd even om via de haven(s).

In één van de kranen die destijds in gebruik was kun je nu nog overnachten. Dat kan trouwens ook in de vuurtoren. Je moet er wel een behoorlijk bedrag voor dokken.

De haven voor de zeeschepen ligt inmiddels een paar kilometer naar het noordoosten (Harlingen Seaport). Bekender is de haven waar de veerboten naar Vlieland en Terschelling vertrekken. De Urker vissers hebben ook een eigen plekje in de Harlinger haven.

En er is een gedeelte waar voornamelijk zeewaardige zeilschepen afmeren. Het is elke dag wel een beetje Sail in Harlingen

Fries fietsen (1)

Ik begin zo langzamerhand op schrijver Bob den Uyl te lijken. Hij had op diverse plaatsen in Nederland fietsen staan. Afhankelijk van de windrichting kon hij dan met de trein naar een station toe waar hij zijn fiets achter had gelaten. Vervolgens fietste hij dan met de wind mee naar een volgend station. Volgens mij moeten zijn fietsen dan uiteindelijk – vanwege de overheersende westenwinden – allemaal in Delfzijl uit zijn gekomen. En daar is geen fietsenstalling op het station.

Toen ik nog in Amsterdam werkte had ik daar ook meerdere fietsen. Afhankelijk van het stadsdeel waar ik een afspraak had nam ik dan één van die fietsen. Geleidelijk ontstond er dan een logistiek probleem, want de fietsen stonden dan bijvoorbeeld aan het eind van de week allemaal bij station Amsterdam Amstel.

Tegenwoordig reist één van mijn fietsen nogal eens met mij mee naar een plaats waar ik een afspraak heb. Ik kan ook een OV-fiets huren, maar dat systeem is inmiddels zó populair geworden dat ze nogal eens allemaal verhuurd zijn, met name in Amsterdam.

Harlingen Haven panorama 1Eén van mijn vaste maar incidentele werkplekken is Harlingen. Daar is de OV-fiets nog niet uitgevonden. En dus heb ik één van mijn fietsen inmiddels standaard in Harlingen geparkeerd. Het is de enige herenfiets die ik nog bezit, mijn andere drie fietsen zijn damesfietsen. Het risico van deze tweedeling is dat ik me vergis: ik stap van de herenfiets af alsof het een damesfiets is of ik zwaai mijn been over de bagagedrager van de damesfiets.

De herenfiets is een zeer degelijke Gazelle. Hij heeft in Duitsland de aanrijding met een Mercedes overleefd (mijn been heeft die aanrijding niet overleefd, maar de Gazelle dus wel). En die fiets wordt dus af en toe van stal gehaald als ik in Friesland aan het werk ben. Dan maak ik vóór of na mijn werk nog even een fietstocht. Zo ook op deze zonnige maandagavond. Het is behoorlijk fris weer met een koude noordenwind, die rechtstreeks van zee komt. Dus ik moet een beetje doortrappen om het wat warm te krijgen.

Harlingen

Over Harlingen valt van alles te schrijven. De oude Friese havenstad wordt door Simon Vestdijk als Lahringen beschreven. De stad telt 615 objecten die onder monumentenzorg vallen. De mensen die rechtstreeks de boot naar Vlieland of Terschelling nemen missen een prachtige oude stad. Maar ook ik neem vandaag niet de tijd om de stad goed te bekijken. Vannacht slaap ik trouwens in één van die monumentale panden.

AchlumAchlum

Ik dacht dat ik via de wijk Oosterpark gemakkelijk de plaats uit zou kunnen fietsen, maar er is maar één weggetje en dat leidt maar naar één dorp: Achlum. Achlum ligt aan de Achlumervaart en zo hoort het ook. Op die manier houd je de wereld overzichtelijk. Een deel van het dorp is beschermd dorpsgezicht.

Jullie moeten niet te gering denken van Achlum. Het dorp werd in 2011 bezocht door niemand minder dan Bill Clinton. Dat was in het kader van de Conventie van Achlum. Tweehonderd jaar eerder maakten 39 boeren in en rond deze plaats een afspraak om zich gezamenlijk tegen schade te verzekeren door in een pot maandelijks geld te storten. Die afspraak vormde de basis voor wat later verzekeraar Achmea werd. De Achmea-toren in Leeuwarden kun je bij helder weer zelfs vanuit Achlum zien.

Harlingen en de Friese taal

Harlingen Uitzicht Zuiderhaven 2Deze twee weken werk ik weer vijf dagen in Harlingen. Oftewel Lahringen, zoals Simon Vestdijk zijn woonplaats noemde. Dit is op sommige dagen mijn uitzicht over de Zuiderhaven.

Het werk in Friesland bestaat uit teambesprekingen met de vier woonlocaties, een visiedag voor één van de locaties en een aantal cliëntbesprekingen met familie en zo mogelijk met de cliënt zelf.

De besprekingen zijn tweetalig. Vooral met de familie zijn ze ook vaak in het Fries. En sommige cliënten spreken weinig Nederlands en des te meer Fries.

Het is dus wel handig dat ik vroeger thuis dagelijks Fries om mij heen hoorde spreken. Die taal ben ik niet kwijt geraakt en klinkt me nog steeds als muziek in de oren.

En voor de mensen die problemen hebben met die eigenzinnige Friezen: het Fries is de tweede erkende taal in Nederland. Friezen hebben dus wettelijk gezien net zoveel recht om in hun eigen omgeving Fries te spreken als Hollanders in hun regio Nederlanders spreken. Precies zoals het in België geregeld is met het Frans, Vlaams en Duits. In Wallonië hoeft men geen Vlaams te (kunnen) spreken.

Harlingen NoorderhavenIn de treinen van Arriva worden de berichten ook tweetalig omgeroepen. De NS heeft daar nooit een mee willen werken.

In de praktijk is het Friese taalgebied wel vrij complex. Je hebt alleen al het onderscheid tussen de Kleifriezen en de Woudfriezen. Daar zitten qua taal alweer aanzienlijke verschillen tussen. Niet alleen qua taal, maar ook qua mentaliteit. Mijn grootvader (Pake) was een Woudfries die later op de klei opgroeide. Hij was dus taalkundig gemengd.

In plaatsen als Harlingen en Leeuwarden spreekt men Stadsfries: een mengeling van Nederlands en Fries. Dat vind ik bepaald geen mooi dialect. Geef mij het originele Fries maar. Dat is (ook qua gevoelsuitingen en nuanceringen) een bijzonder mooie taal.

Harlingen

Harlingen Grote KerkGisteren was dit ’s avonds mijn uitzicht.

Ik werk deze maand vier dagen in Friesland en heen-en-weer reizen kost veel tijd. Bovendien zijn er ook ’s avonds nog afspraken. Dus blijf ik ter plekke twee nachten slapen.

In de schitterende binnenstad van Harlingen met ’s avonds ook nog eens een zonsondergang op zee er bij…

De toren is van de Grote Kerk van Harlingen, een grote kruiskerk (uit 1775) met een indrukwekkend orgel. De gebouwen maken onderdeel uit van het hotel.