Fietsrondje Hagen

In Nederland fiets ik kaartloos. Maar dat is niet zo spannend. Ik ken de kaart redelijk uit mijn hoofd. In Duitsland ligt dat anders. Toch fiets ik ook hier kaartloos. Altijd spannend waar je dan uitkomt.

Vanuit Hagen bestijg ik de heuvels. De zon breekt door en het wordt eigenlijk best wel warm. Het zweet breekt me uit. Het is hier geen sigarenfabriek, ik krijg het allemaal niet cadeau. Maar ik weet de drie kilometer lange helling met een stijgingspercentage van 8% zonder afstappen te halen.

Grazige groene weiden tussen Hagen en Lüdenscheid

Jullie kennen dat vast wel. Je beklimt een helling en je denkt dat je boven een enorm uitzicht hebt op het dal. Maar het hele dal van de Ruhr is verdwenen. Dat ligt ergens achter me, maar het heeft zich verstopt. Voor me een zachtglooiend en zeer groen landschap met grazige weiden en een beperkt aantal koeien. Een heel verschil met Nederland, waar veel meer koeien op een beperkte ruimte rondlopen.

Af en toe is er een zijweg met een bordje richting een mij totaal onbekende plaats. Alleen de plaats Lüdenscheid komt me bekend voor, dat is een grotere plaats. Ik ben er wel eens geweest. Hoewel de stad in de oorlog niet is gebombardeerd is er weinig historische bebouwing. Geen reden om er nog eens naar toe te fietsen.

Bizar is de geschiedenis van de laatste maand van de oorlog in Lüdenscheid. De nazi's gingen op steeds heftiger manier om met de eigen bevolking. De doden vielen niet door bombardementen, maar door nazi-terreur. 

Er volgt een lange afdaling temidden van veel druk verkeer. Voor een verkeerslicht staat een eindeloos lange rij auto’s. Ik zou de file kunnen passeren, maar de automobilisten staan dicht langs de stoeprand. Ik sluit me dus maar aan bij de file.

Dan zie ik een bord: Lüdenscheid rechtsaf en Burg Altena linksaf. Dat is wel weer een aardige bestemming: Burg Altena. Geen idee hoe ver dat is, maar ik sla linksaf. Eens zien wat ik tegen ga komen...

Hagen

Sinds we in Delft wonen is België opeens veel dichterbij, en fiets ik nauwelijks meer in Duitsland. En door corona kwam er al helemaal de klad in. Maar dat 9 euro ticket: dat moest toch wel uitgeprobeerd worden...

Maar wat is Duitsland zonder de fiets? Dus nam ik mijn volbloed Friese Batavus mee naar Hagen. Die plaats is o.a. bekend van Nina Hagen, maar zij heeft er nooit gewoond. Wie er wel vandaag komt is zangeres Nena van de 99 luchtballonnen.

De rechtstreekse trein naar Hamm was opvallend leeg

Hagen is het oosteinde van het Ruhrgebied. Daarna fiets je Sauerland binnen. Tussen alle grote steden in het Ruhrgebied valt de stad eigenlijk niet zo op. De eerste keer dat ik hier onvoorbereid kwam dacht ik dan ook aan een kleine stad. Maar ik raakte al meteen verstrikt in een web van autowegen. Op een gegeven ogenblik fietste ik zelfs op de autoweg.

Hagen heeft dan ook een zeer strategische ligging. De plaats ligt aan een knooppunt van autowegen en spoorwegen. Het station van Hagen is één van de drukste van Duitsland. Er stoppen treinen van tien regionale spoorlijnen en tal van Intercity’s, zoals treinen naar Berlijn en naar Zuid-Duitsland. Zo’n verkeersknooppunt trekt bedrijvigheid aan.

Het knooppunt Hagen Hbf

Vergis je dus niet: Hagen telt zo’n 170.000 inwoners. Dat is net zoveel als Nijmegen. De universiteit van Hagen is één van de eerste die zich op onderwijs op afstand toelegde. Er studeren zo’n 80.000 studenten. Die hebben niet allemaal een kamer in Hagen nodig, dat is een voordeel van dit onderwijs op afstand.

Op 14 april 1945, dus vlak voor het einde van de Tweede Wereldoorlog, werd Hagen door Amerikaanse bombardementen getroffen. In de binnenstad was geen huis meer bewoonbaar. Er waren tienduizenden daklozen. Ondertussen had Adolf Hitler het zogenaamde Nero-befehl afgekondigd. Dat betekende dat de (eigen) Duitse manschappen alle infrastructuur moesten vernietigen. Zo bleef er een kaalgeslagen stad over die doet denken aan de beelden van 2022 van Mariupul en Sverdonesk.

Henkhausen ligt bij Hagen

Ik ben altijd bewondering voor de manier waarop (West-) Duitsland in snel tempo herbouwd werd. Maar daar werden de steden niet bepaald mooier van: er moest snel en efficiënt herbouwd worden. Je ziet er veel architectuur uit de jaren ’50. Wat dat betreft heeft West-Duitsland een remmende voorsprong op de steden in Oost-Duitsland, waar (later) meer in oude stijl werd herbouwd.

Hagen is dan ook geen mooie stad, al staat er een aantal imposante gebouwen, benevens een Bunker-Museum. Het stratenpatroon is rechthoekig en de stad is vooral in de lengte uitgebouwd. Wat dat betreft doet de stad wat Amerikaans aan. Er is trouwens ook een MacDonalds.

Rest mij nog te vertellen dat een door Hagen opgeslokt dorp Henkhausen heet. En dat mijn vroegere wiskundeleraar (uit 1963) H.E. Hagen heette en dat zijn woonadres in De Bilt opeens weer opplopte. Waarom zit dat adres in mijn hoofd? Dat kost allemaal cognitieve ruimte. 

Hagen

Inmiddels is het bijna donker geworden. Gewapend met een stevige koplamp, een helder achterlicht en een reflecterend vest trek ik weer de wijde fietswereld in. Maar zo weids is het hier niet. In feite bestaat een groot deel van de regio uit een lange reeks van lintdorpen of steden.

GevelsbergIk kan kiezen uit een drukke weg of een B-weg naar de volgende plaats. Ik neem aan dat de B-weg rustiger is. Maar dat valt tegen. Bovendien moet ik flink klimmen. De B-weg verlaat het dal van de Ennepe, gaat over een heuvel, om aan de andere kant weer (compleet met enkele haarspeldbochten) in het dal van de Ennepe te belanden. Vanaf de heuvels heb ik zicht op de volgende plaats: Gevelsberg. Ik ben zó vaak gekronkeld in het donker dat ik beneden even mijn richtinggevoel en daarmee de weg kwijt ben.

In tegenstelling tot Schwelm is Gevelsberg in de oorlog niet gebombardeerd. Omdat het donker is zie ik weinig historische bebouwing. Maar de plaats is ook minder ‘historisch’ dan Schwelm. Er wonen 31.000 mensen, de afgelopen jaren daalde ook hier het inwonertal voortdurend. Gevelsberg heeft een lange verkeersluwe winkelstraat. De verleiding is groot om ergens wat te gaan eten, maar ik besluit toch maar door te fietsen.

Hagen 1Eindeloos lijkt de lange weg naar Hagen: vier rijstroken breed verkeerslawaai met Amerikaanse toestanden: tankstations, supermarkten, drive-in restaurants en meubelzaken. Omdat het donker is maak ik geen foto, maar ik plaats een eerder genomen foto in dit blog. Je ziet op de foto dat je vanaf het fietspad zó de drukke weg op moet en in een land waar fietsers minder gezien zijn is dat een gevaarlijke bezigheid. Gelukkig blijkt er deels een ontsnappingsroute te zijn: een voormalige spoorlijn die tot fietspad is omgebouwd.

Hagen strekt zich over een lengte van 15 km uit temidden van de heuvels langs de rivier de Lenne. Wil je het dal uit, dan moet je af en toe flink klimmen: er zijn meerdere hellingen van zo’n 25%. De stad telt zo’n 200.000 inwoners. De plaats groeide vooral als spoorwegknooppunt in de 2e helft van de 19e eeuw. Ook nu is er veel industrie en bedrijvigheid.

De totaal andere structuur van de gezondheidszorg (dan in Nederland) zie je in het aantal ziekenhuizen: er zijn zes ziekenhuizen binnen de gemeentegrenzen. Mocht ik onderuit gaan, dan kan ik dus kiezen. Wil ik op zondag naar de kerk, dan zijn er vijftig kerken waar ik me kan vervoegen.

Hagen 2Nadat in 1943 de grote steden in het Ruhrgebiet getroffen waren, kwam daarna de infrastructuur aan de beurt (autowegen, spoorlijnen). Vanaf maart 1945 waren de kleinere steden, zoals Hagen, aan de beurt.

Hagen is een wat desolate stad met veel gebouwen uit de tijd van de wederopbouw. Zelden heb ik zulke donkere, verpauperde straten aangetroffen als hier. Onderweg naar het station moet ik me een weg banen tussen mensen die in de kou op straat zitten of liggen, met een fles alcohol of een blikje bier in de hand.

Het station van Hagen is één van de belangrijke spoorknooppunten in Duitsland. Je kunt hier de trein nemen naar Aken, Dortmund, Rheine, Krefeld, Essen, Giessen, Hamm, Venlo, Kassel, Keulen, Berlijn, Kiel, Puttgarden, Frankfurt, Mönchen-Gladbach, Leipzig, Ennepetal, Bochum, Hamburg, München, Passau of Basel.

Het klinkt allemaal aantrekkelijk, maar ik neem de trein naar Venlo.