De H is van Haaksbergen

De bedoeling was om aandacht te geven aan kleinere plaatsen, maar mijn oog viel op Haaksbergen. En Haaksbergen is niet zo klein uitgevallen. het is zelfs een zelfstandige gemeente met ruim 20.000 inwoners. Vandaag opnieuw de provincie Overijssel, maar helemaal aan de andere kant van de provincie, niet de Kop, maar de Staart van deze afwisselende provincie.

Toch is Haaksbergen niet zo bekend. Waarschijnlijk komt dat door de grote ‘broers’ in de directe omgeving: Hengelo en Enschede (samen: Hengelschede). Bovendien ligt Haaksbergen in een uithoek van Nederland. Als je niet goed uitkijkt fiets je zo Duitsland in. Daar moet je in alle winkels een mondkapje opzetten anders wordt je er direct weer uitgeknikkerd.

In een verder verleden was er trouwens nauwelijks sprake van een landsgrens. Net zoals in Limburg liepen boeren, handelaren, familieverbanden en verkeringen over en weer en alle mensen sprake ongeveer hetzelfde dialect.

Het dorpscentrum van Haaksbergen

Haaksbergen leefde in de 19e en de 20e eeuw van de textiel-industrie. Halverwege de vorige eeuw werkte 80% van de bevolking van de textiel. Maar daar kwam de klad in toen met name India veel goedkoper bleek te kunnen produceren.

De politieke kleur van Haaksbergen munt uit in onderlinge ruzies binnen lokale partijen, waarvan leden zich afsplitsen, een nieuwe partij vormen en weer samengaan met andere afgesplitsten. Kennelijk bieden de landelijke partijen meer stabiliteit: CDA, PvdA en VVD vormen samen het College van Burgemeester en Wethouders.

Het station van Haaksbergen

Haaksbergen heeft een station. Toch vind je de plaats niet in het nationale spoorboekje dat door Rover wordt uitgegeven. Dat komt omdat hier alleen een toeristische stoomtrein met veel gesis en gefluit en ook met veel bombarie stopt. Het is net zoals in Medemblik: in de winter kun je lang wachten voordat je met de trein kunt vertrekken.

Haaksbergen kwam in 2014 op trieste wijze in het nieuws toen een monstertruck op het publiek inreed. Er vielen drie doden en tientallen gewonden. Daarna was er veel gebakkelei over wie er verantwoordelijk was. Er zijn betere manieren om in het landelijke nieuws te komen.

Een mooie droom van stoom

Opmerkelijk is dat de gemeentelijke statistiek ook het aantal corona-patiënten meldt. Er werden ruim 3000 mensen positief getest (op ruim 20.000 inwoners), er werden 98 mensen in het ziekenhuis opgenomen en er zijn 32 mensen aan corona overleden. Er zijn negen huisartsen in Haaksbergen gevestigd. Die hadden het er maar druk mee.

In 2020 werden er maar liefst 54 (brom-) fietsen gestolen in Haaksbergen. Dat is dus niet best. Ik fiets voortaan met een grote boog om de plaats heen.

De meeste inwoners van Haaksbergen (84%) hebben een voortuin en een achtertuin. De zogenaamde ‘gestapelde woningbouw’ is hier nog niet zo ingeburgerd. De bevolkingsdichtheid ligt dan ook lager: gemiddeld wonen er in de Nederlandse dorpen en steden twee keer zoveel mensen op dezelfde oppervlakte. Waarschijnlijk zijn er ook meer tuincentra, maar dat heb ik niet bestudeerd. Misschien zijn er ook meer mensen die Henk Jan (de tuinman) heten.

De inwoners van Haaksbergen kunnen op zondag naar de Rooms-Katholieke Kerk, de protestantse dorpskerk (PKN) of de Evangelische Gemeente Joshua. Door de week kunnen de inwoners kiezen uit negen brievenbussen. 

Overijssel: Haaksbergen

Helaas kwam Haaksbergen vorig jaar op een slechte manier in het nieuws.

Dat is jammer, want op zich is het een aardige plaats, waar het goed toeven is. Er zijn weliswaar uitgebreide nieuwbouwwijken die qua saaiheid niet onder doen voor de nieuwbouwwijken in de rest van Nederland. Maar het centrum én de omgeving van Haaksbergen zijn zeker een bezoekje waard.

Haaksbergen CentrumDe gemeente Haaksbergen telt zo’n 25.000 inwoners benevens een aanzienlijk aantal poezen. Toch is de plaats niet zo bekend. Dat komt mogelijk omdat het zo dicht bij twee veel grotere plaatsen ligt: Hengelo en Enschede. Dan val je minder op. Daarnaast ligt de plaats wel erg op het randje van Nederland. Ook dat is een manier om niet op te vallen.

Rondom Haaksbergen zijn uitgestrekte natuurgebieden, zowel bos als heide. Op minder dan 10 km. afstand naar het zuiden en het oosten is de grens met Duitsland. Hier waren vroeger uitgebreide en desolate veengebieden die inmiddels begaanbaar zijn gemaakt voor mens en dier. Je kunt er van knooppunt naar knooppunt fietsen totdat het je zo ongeveer duizelt. Het grootste gevaar wordt gevormd door de teken en door de 65-plussers op elektrische fietsen.

Wil je een eindje stomen in Haaksbergen: dat kan ook. Er rijdt in het toeristenseizoen een aardig stoomtreintje heen en weer. Het station is bijzonder goed verbouwd en vormt een aanwinst voor de plaats.

Stoom in Haaksbergen

Haaksbergen Station2Na het gefluit van de blokfluiten was het tijd voor een andere fluit: de stoomfluit.

Vanuit Haaksbergen rijdt af en toe een stoomtrein naar Boekelo toe.

Dit stukje spoorlijn resteert uit de tijd dat de Achterhoek en Twenthe  een dicht net van buurtspoorwegen kenden (de Geldersch Overijsselsche Spoorwegmaatschappij). Knooppunt was het station van Neede, waar de spoorlijnen uit Hellendoorn, Winterswijk, Doetinchem en Winterswijk samen kwamen. In Neede is nu geen trein meer te zien, wel staan er mooi gerestaureerde arbeiderswoningen voor het spoorwegpersoneel.

Haaksbergen stoomtreinDankzij de inzet van veel vrijwilligers wordt er voor toeristen nog een verbinding onderhouden tussen het historische station van Haaksbergen (een mooi onderhouden stationscomplex met bijgebouwen) en het station in Boekelo. Vroeger reed de trein daarna door naar de industriestad Enschede. Maar van dat laatste gedeelte valt slechts af en toe nog een spoortje te bekennen…

Haaksbergen


Het was weer eens zo ver.
Henk vertrok met de eerste trein met onbekende bestemming vanuit Alkmaar.
Uiteindelijk stapte hij in Goor uit de trein. Ook daar had hij nog geen enkel idee waar zijn Gazelle hem zou brengen.
Hij fietste over de brug over het Twenthekanaal en belandde een uur later in Haaksbergen.

Het was lang geleden dat Henk 50 in Haaksbergen was. Dat was op de terugweg van een fietstocht naar Denemarken vice versa in 1972. We gingen heen zonder versnellingen en met nieuwe fietsbanden en kwamen terug zonder versnellingen en met dusdanig versleten fietsbanden dat we ze met repen canvas moesten versterken.

Haaksbergen heeft een eigen station, maar is niet aangesloten bij de Nederlandse Spoorwegen. De spoorlijn loopt namelijk dood. Maar je kunt er wel in de zomer een treinrit maken met de Stichting Museum Buurtspoorweg, naar Boekelo en weer terug. Ik ben echter veel te vroeg, de trein wordt wel gepoetst, maar is nog niet van plan om te gaan rijden.  

Daarom fiets ik maar weer verder door het centrum. Haaksbergen heeft de voordelen van een plaats met tegen de 20.000 inwoners: voldoende voorzieningen, een aardig winkelbestand en toch kleinschalige afmetingen. Bovendien ontdek ik dat je hier voor één euro kunt ontbijten… Ik ga echter niet naar Haaksbergen verhuizen, want zonder NS gaat Henk op de fles.

Haaksbergen is een kerks dorp. Op het marktplein staat de historische Sint Pancratiuskerk. Even verderop de Nederlands Hervormde Kerk met een bijzondere vormgeving. Het blijkt een kerk te zijn die werd ontworpen door een ingenieur van Rijkswaterstaat (dat was rond 1850 gebruikelijk, maar deze ingenieur had originele gedachten).

Het ontstaan van de protestantse kerk in Haaksbergen kent overigens nog een bijzonder detail. De plaatselijke pastoor werd verliefd op zijn huishoudster. Dat kon natuurlijk niet. Op een zondagmorgen preekte hij ’s morgens nog gewoon als pastoor in de Rooms-Katholieke Kerk. ’s Avonds preekte hij in de Nederlandse Hervormde Kerk. Hij was toen dominee geworden en zijn vrouw mocht blijven…

Enschede laat ik links liggen: de Gazelle hobbelt mij over de Duitse grens heen. Drie uur later ben ik in Coesfeld.