Cognitieve achteruitgang bij het ouder worden (9)

Hoe zit het met het werkgeheugen? Daar maak ik me bij mezelf al jaren zorgen over. En terecht. Het werkgeheugen gaat achteruit. Maar daarmee ben je nog niet dement. 

Voorbeelden van het werkgeheugen:

Het berekenen van 15% fooi bij het afrekenen in het restaurant.

Een lange en complexe zin die jou wordt verteld in één keer kunnen bevatten.

Een aantal stappen vooruit denken in het schaakspel

Bedenken hoeveel overstaptijd je hebt vanaf het uitstappen uit de trein t/m het instappen in de stadsbus en ondertussen in je hoofd hebben hoe je moet lopen en hoeveel tijd dat kost.

Wat dat laatste betreft: het gaat niet om het werkgeheugen als het routine is, want dan kun je dat op de automatische piloot. Als ik voor het eerst in Enschede zou komen, en daar op zoek moet naar bus 32 en dan bedenken hoeveel tijd ik nodig zal hebben, dan moet ik verschillende taken combineren en ondertussen in de toekomst kunnen kijken (plannen en organiseren). Tegenwoordig heb ik overigens geen familie meer in Hengelschede, dus het is niet nodig om er te komen.

Bedenk dus bij het ouder worden dat het in je hoofd allemaal langzamer gaat en dat je minder tegelijk kunt. Eén ding tegelijk en dan pas weer het volgende. Je hebt meer tijd nodig. Dat ga je pas zien als je het door hebt.

Mevrouw Veenstra moet overstappen van de Intercity naar Utrecht op de stoptrein naar Houten. Ondertussen galmt er een omroepbericht door het station. Mevrouw Veenstra staat even stil, beluistert het omroepbericht, denkt even na ('de stoptrein naar Veenendaal, is dat de trein die ik moet hebben?'), ze bedenkt dat het bericht niet voor haar bestemd is, gaat weer lopen zet koers naar spoor 18. 

Het goede nieuws is dat het kortetermijngeheugen bij normale veroudering niet achteruit gaat. Dus als ik een telefoonnummer hoor en het moet intoetsen op mijn telefoon gaat dat vanwege mijn leeftijd niet slechter dan vroeger. Er zijn wel andere factoren die het onthouden lastiger maken, bijvoorbeeld het zien en het horen/verstaan. Ook de concentratie/ afleidbaarheid speelt een rol.

Dertig jaar geleden kon ik dat onthouden ook al niet voor elkaar krijgen, dus bij mij is het karakteristiek. Er is geen sprake van achteruitgang, zo ben ik nu eenmaal. 

Cognitieve achteruitgang bij het ouder worden (7)

Dus Henk 50 gaat even moeilijk doen? Jazeker. Henk 50 bedenkt het niet zelf, maar hij haalt het uit een boek. Dat klinkt moeilijk, maar ik geef toe dat ik het ook niet wist.

Hoe zit het met de vrije uitgestelde reproductie? Geen idee wat dat is. Dat zoeken we dus op. Dat is het spontaan uit het geheugen opdiepen van informatie, zonder dat je daar een zichtbare herinnering aan hebt.

Een voorbeeld is: het je zonder een boodschappenlijstje herinneren wat de benodigde zes boodschappen zijn. En het antwoord luidt: dat vermogen gaat bij veel mensen drastisch achteruit. Dat is geen kwestie van dementie. Het hoort gewoon bij het ouder worden.

Er is overigens een lichtpuntje: ik kon dit nooit goed. Ik mag er dus een K bij zetten, van ‘karakteristiek’. En nu ik niet meer brood, kaas, melk, karnemelk, slabonen en twee taartaartjes mag halen is dat al helemaal logisch. Het moeten nu een speciaal soort brood, een speciaal soort kaas, havermelk, sojadrink, buitenbeentjes en vegaburgers van een speciaal merk zijn. Naarmate ik ouder word wordt het leven ook nog eens ingewikkelder. Dat is geen ouderenvriendelijk beleid.

Het kopen van een treinkaartje

Dat brengt mij op een concrete casus. Donderdag had ik zes minuten overstap op station Venlo. De Batavus en ik moesten voor die overstap een trap af en een trap op. Maar eerst moest ik in de stationshal een fietskaartje kopen. Naast mij – bij de genabuurde automaat – vroeg een duitstalige mevrouw mij ondertussen hoe ze een treinkaartje naar Helmond kon kopen.

Ik klikte voor haar even de goede toetsen in. Zo ben ik wel. Ondertussen moest ik ook mijn eigen treinkaartje in de gaten houden. Toen bleek dat de buurvrouw contant wilde betalen. Met muntgeld, want papiergeld pikt de automaat niet. Ze vroeg of mijn automaat wel muntgeld accepteerde. Nee, ook deze gleuf was gesloten. Toen bedacht ik dat ze misschien nog een optie aan moest klikken. En ja hoor: dat was de optie ‘met muntgeld betalen’.

Ik had ondertussen mijn fietskaartje betaald. Maar om dat te laden op mijn OV-chipkaart moest ik de kaart voor een scherm houden. Dat is natuurlijk magisch, want dan floept er zomaar een onzichtbaar kaartje op je chipkaart. Maar dat vergat is dus. Ik was tezeer met de buurvrouw begaan.

Conclusie: op mijn leeftijd moet ik me niet met de buurvrouw bemoeien als ik niet eerst mijn eigen handelingen heb afgerond... de trein heb ik overigens nog wel gehaald.