De U is van Uelzen

De Duitse plaats Uelzen was echt een fietsdoel. Ik moest er een taai eind voor fietsen door een niet al te spannend landschap, maar het doel werd bereikt.

Waarom Uelzen? Dat zal ik jullie zeggen. Daar staat een Hundertwasser-station. En zeg: Hundertwasser en ik ben verkocht. Tineke trouwens nog meer.

Uelzen, Bahnhof (Friedensreich Hundertwasser)

Jullie weten niet wie Hundertwasser was? Dat is een ernstige zaak. Friedensreich Hundertwasser was een Oostenrijks kunstenaar en architect. Hij slaagde er in om de meest saaie betonnen bouwwerken om te bouwen tot kleurrijke kunstwerken. Bovendien bleek dat de mensen in zo’n ‘organisch’ gebouw meer tevreden waren en beter presteerden.

Bahnhof Uelzen (detail)

In Lutherstadt Wittenberg staat een middelbare school die ook door Hundertwasser helemaal werd omgebouwd. Ik ben daar een paar keer tot in de gebouwen doorgedrongen en trof er louter tevreden leerlingen en docenten aan.

In Uelzen nu staat één van de weinige Hundertwasser-gebouwen die ik nog niet bezichtigd had. Het betreft hier het plaatselijke Bahnhof. Dat is een Duits station. Op de eerste foto zie je het station en op de tweede foto een onderdeel van het station. Planten en bomen zijn volgens Hundertwasser een essentieel onderdeel van een gebouw en in het station vind je een heuse waterval, omzoomd door tropische planten en lege bekers van Mc Donalds.

Hoofdstraat in Uelzen

In tegenstelling tot veel andere Duitse steden heeft Uelzen niet zo vaak te maken gehad met oorlogszuchtige verwoestingen. Wel overleed in de 14 eeuw een aanzienlijk deel van de bevolking als gevolg van de pest (een soort middeleeuwse covid-19) en de stad fikte ook twee keer voor een groot deel af. In de Tweede Wereldoorlog werd de stad voor een groot deel verwoest als gevolg van geallieerde bombardementen. Wat er nu aan historische gebouwen staat is deels namaak.

Uelzen was lange tijd een welvarende stad.  Men handelde er in honing, bijenwas, hout, vee, bont, granen, bier, keramiek en zelfs tot in Engeland verhandeld linnen. 

Uelzen, aan de voet van de Marienkirche

De vroegere welvaart kun je o.a. aflezen aan de robuuste Mariënkirche (van rond 1300), een stadskerk die doet denken aan de grootse kerken in baksteengothiek in de Hanzesteden Hamburg, Lübeck en Stralsund.

Uelzen heeft niet direct een interessante fietsomgeving. Het is een beetje veel van hetzelfde, een soort heel groot Brabants platteland zonder veel water, dorpen en steden. Wel vind je in het noordwesten de uitgestrekte Lüneburgerheide.

Uelzen telt zo'n 35.000 inwoners en naar schatting 6300 poezen. Het station is een spoorwegknooppunt. Ook als je geen auto hebt kun je snel ergens anders een kijkje nemen. De dichtsbijzijnde grote stad is Hamburg. 

Friedensreich Hundertwasser

Zeg Hundertwasser en Tineke's ogen beginnen te glimmen. Friedensreich Hundertwasser groeide op in Wenen. Met de stad had hij een haat-liefde verhouding. Als kind van Joodse ouders heeft hij nog meegemaakt hoe een groot deel van zijn familie in 1944 werd weggevoerd naar nazi-kampen.

Nadat hij was begonnen met tekenen en later schilderen werd Hundertwasser uiteindelijk vooral bekend door zijn architectonische opvattingen. Hij slaagde er in om van saaie moderne gebouwen springlevende monumenten te maken.

Kenmerkend voor zijn architectuur is het vrijwel ontbreken van rechte lijnen. Dat geldt ook voor de vloeren, die licht golvend zijn met op allerlei plekken felgekleurde tegels.

Ook het materiaalgebruik is opvallend: veel keramiek in harde kleuren. Vaak maakt een toren(tje), met daarbovenop een ui-vorm, deel uit van de door hem ontworpen gebouwen. In veel van zijn gebouwen is een kamer gereserveerd voor een boom. De gebouwen die Hundertwasser heeft gebouwd of verbouwd doen vaak denken aan het werk van Antoni Gaudí. Maar ook kun je er de Jugendstil in herkennen.

Hundertwasser was zeer vooruitstrevend als het gaat om de zuivering van het afvalwater. Hij liet bakken met waterzuiverende planten aan de gevel hangen.

Inmiddels hebben we bijna alle gebouwen van Hundertwasser bekeken. Je vindt ze op diverse plekken in Nederland, Duitsland, Zwitserland en Oostenrijk. Op dit blog kom je een aantal van die gebouwen tegen, zoals het Gymnasium van Lutherstadt Wittenberg (vijfde foto), het station van Uelzen en een groot woongebouw in Magdeburg (zesde foto).

Nu waren we weer in Wenen en ‘moesten’ we wel weer naar deze gebouwen toe: het museum, een groot woonblok en de elektriciteitscentrale (vierde foto) die werd omgetoverd tot een vrolijk gekleurd stroompaleis.

Hundertwasser in Uelzen

Van Friedensreich Hundertwasser had ik bijna alle architectuur gezien. Maar er miste nog een gebouw: het station van Uelzen. Ooit was ik vanuit Coevorden naar Uelsen gefietst, maar daar bleek het station niet te staan. Foutje van de regie: ik moest in Uelzen zijn. Dezelfde deelstaat (Niedersachsen), maar 300 kilometer verder naar het oosten.

Uelzen station 1 (2)Het station van Uelzen was een eeuw oud. Wat ooit gebouwd werd als representatief station op de kruising van een aantal spoorlijnen was aan het eind van de vorige eeuw vergane glorie geworden en stond op het punt om afgebroken te worden. Tot men Hundertwasser ontdekte. Het gebouw werd niet afgebroken, maar helemaal herbouwd naar de inzichten van deze Oostenrijkse kunstenaars.

Uelzen station 1 (3)Nu maakt de gemeente Uelzen reclame met een station als een sprookjeskasteel. Het gebouw trekt duizenden toeristen per jaar en is de belangrijkste toeristische attractie van de stad. Het station staat op de lijst van de tien mooiste stations van de wereld.

Het is een kakelbont gebouw geworden met gouden bekroningen van torens, vrolijke kleuren, geen rechte hoeken, maar voortdurende rondingen, een bonte verzameling aan mozaïekvormen, tientallen ramen in allerlei vormen, een heuse waterval in de stationshal, struiken op het dak en dat allemaal ecologisch verantwoord, dankzij de vele zonnepanelen die op het dak verstopt zijn.

Uelzen station 1 (1)Het station van Uelzen vormt een knooppunt in het treinverkeer van de Deutsche Bahn en van regionale lijnen. Het is een halte op de ICE-lijn van Stralsund (aan de Oostzee) naar Frankfurt. Daarnaast stoppen er treinen naar o.a. Magdeburg, Göttingen, Bremen en Braunschweig. Het station is het eindpunt van de Metronom-lijn naar Hamburg. 

Vanuit Bad Bentheim of Leer trein je in 4½ uur (23 euro dagretour) naar Uelzen. Je moet er dan dus wel een hele dag treinen voor over hebben.

 

Friedensreich Hundertwasser en Maarten Luther

Tineke zit in het bestuur van een stichting die een Luthers kerkgebouw in beheer heeft. Ze heeft dan ook iets met Luther (en met Lutherbier). 

Maar zeg je Hundertwasser, dan veert ze maximaal op. Haar hartslag gaat omhoog en de ogen beginnen te glanzen. Wat heeft Friedensreich Hundertwasser wat ik niet heb?

Lutherstadt Wittenberg Plattenbau reovatieWil je Luther en Hundertwasser combineren, dan moet je naar Lutherstadt Wittenberg fietsen. Met de trein kan ook: vijf kwartier vanaf Berlijn.

Wij fietsten naar Lutherstadt Wittenberg, vanuit ons vakantieadres een retourtje langs de Elbe, heen langs de zuidoever, terug langs de noordelijke oever. Twee maal Hundertwasser LW 2dertig kilometer, dus een goede 65-plus tocht. Daar staat een school die we al eerder van de buitenkant hadden gezien, nu wilden we ons verkleden als scholieren en gewoon naar binnen lopen.

Het Luther-Melanchton gymnasium in Lutherstadt Wittenberg was (als gebouw) een triest voorbeeld van de Plattenbau uit de DDR-tijd. Volgens het uniforme Erfurt 2 ontwerp (betonplaten werden slechts in enkele formaten gemaakt, alle Hundertwasser LW 4ontwerpen van gebouwden werden afgeleid van die leverbare maten). Alles voorspelbaar, van binnen en van buiten, rechte hoeken, alle ruimtes qua grootte vrijwel identiek: een paar honderd aan elkaar verbonden betonnen platen en ramen die tochtten, waardoor het er in de koude DDR-winters niet warm te krijgen was.

In 1997 stond men voor de keus: afbreken of ‘restylen’. Toen kwam men op het idee om de Weense architect en kunstenaar Friedensreich Hundertwasser te vragen. Op allerlei plekken in Europa heeft hij saaie betonkolossen omgetoverd tot woon- of werkpaleizen. Eén van zijn uitgangspunten is dat er in ieder gebouw een boom moet staan.

Hundertwasser LW 6Daarnaast speelt kleur een grote rol bij zijn ontwerpen. En natuurlijk ook de vormgeving. Rechte hoeken zijn (bijna) taboe. Ook vloeren worden vaak gekleurd en versierd en soms zelfs golvend gemaakt. Een huis dat door Hundertwasser is verbouwd is één grote verrassing.

Hundertwasser LW 3Inmiddels hebben we de meeste gebouwen die door Hundertwasser zijn ‘verbouwd’ bezocht. In Wenen en in Magdeburg staan prachtige wooncomplexen. In Wenen maakte Hundertwasser zelfs van een saaie electriciteitscentrale een vrolijk huis.

Hundertwasser LW 5 (1)Het gymnasium in Lutherstadt Wittenberg is het enige schoolgebouw dat volgens de inzichten van Hundertwasser is gebouwd. Ondertussen heeft men in de omgeving ook enkele (resterende) Plattenbauflats een beetje naar de inzichten van Hundertwasser aangekleed (eerste foto).

Het Regenbooghuis in Valkenburg is het enige gebouw in Nederland dat door Hundertwasser is ontworpen. Maar er is nog een gebouw waarbij de inzichten van Hundertwasser leidraad waren: het gebouw van Aan de Stegge in Goor.