Betrouwbaar onderzoek

Ooit las ik de uitkomsten van een onderzoek naar het effect van muziektherapie bij ouderen. Het bleek dat de ouderen weinig gedragsverandering lieten zien als ze vaker naar muziek luisterden. De conclusie luidde dat muziektherapie bij ouderen geen toegevoegde waarde heeft.

Ik geef regelmatig les aan muziektherapeuten in opleiding. Moet ik ze nu vertellen dat hun vak alleen maar zin heeft als tijdsbesteding voor henzelf? En dat het zinloos is voor de bewoners van instellingen voor ouderenzorg?

Wat heb ik nu aan mijn gehoorgang hangen? Dat klopt toch niet? Ja, maar het is wél de uitkomst van een onderzoek. En in dat onderzoek is ‘onomstotelijk bewezen’ dat muziektherapie bij ouderen niet werkt. Je helpt er alleen mensen mee die actief muziek hebben beoefend. Maar muziek zit zo diep in het menselijk brein verankerd dat die ouderen daar wel mee door gaan, ook zonder muziektherapeut.

Het onderzoek was in Duitsland gedaan, maar waarom zou dit gegeven in Duitsland wél waar zijn en in Nederland niet? Je kunt dus gewoon alle muziektherapie in de ouderenzorg wegbezuinigen.

Het probleem met dat onderzoek was dat het niet representatief is. Het betrof een kleinschalig onderzoek in één verpleeghuis. Misschien werkte daar wel een muziektherapeut die helemaal niet goed was in zijn vak. Mogelijk hadden de ouderen wel last van het verkeerslawaai buiten, waardoor ze zich niet op de muziek konden concentreren. Misschien waren het wel vooral mensen met tinnitus die veel last hadden van geluid. Of het was een therapeut die graag ingewikkelde klassieke muziek liet horen terwijl de ouderen zaten te wachten op het lied ‘Mien waar is mijn feestneus?’

Er was ook geen controlegroep van mensen die géén muziektherapie kregen. Er is evenmin onderzocht hoe de muziektherapie aan zou slaan bij een andere organisatie. Er is alleen gemeten of deze kleine groep ouderen actiever werd met muziektherapie.

Kortom: het onderzoek vertoonde tal van mankementen. Wil je werkelijk weten of muziektherapie effect heeft, dan zul je zo’n onderzoek breder op moeten zetten. Je moet in verschillende omstandigheden bij meerdere tehuizen en met verschillende therapeuten onderzoek doen.

Wat je eigenlijk nodig hebt is een meta-analyse van tal van onderzoeken. Dat wil zeggen dat je de uitkomsten van die onderzoeken met elkaar in verband brengt, naar de onderbouwing kijkt en ook bestudeert wat het effect is als er geen ‘muziektherapeutische interventie’ plaatsvindt. Hoewel de uitkomst van dit ene onderzoek teleurstellend was zou er uit het totaalplaatje heel goed kunnen komen dat muziektherapie een aanzienlijke verbetering laat zien van bijvoorbeeld het gedrag of de stemming van ouderen.

Precies ditzelfde gebeurt in de corona-discussies. Er wordt een beperkt onderzoek uit de kast getrokken en daar worden meteen tal van conclusies aan verbonden. ‘Er is onomstotelijk bewezen dat…’ Zo krijg je uitkomsten als ‘sinds Ivermectine in Tsjechië werd vrijgegeven daalde het aantal corona-meldingen drastisch’ of ‘na het begin van de vaccinaties werden in Uruguay veel meer mensen ziek vanwege corona’. Allemaal te vinden op internet.

Maar het zijn onderzoeken waarop je geen enkele conclusie kunt trekken. Een te kleine groep, geen controlegroep, andere factoren zijn niet meegenomen. Om dat te achterhalen heb je veel meer tijd nodig. Het is dus veel te vroeg voor stellige conclusies.