De E is van Edam

Mijn zwager runt een kaashandel in Edam. Als kind al liet hij zich de kaas niet van het brood eten. En vanwege familiebezoek kwam ik ook af en toe in Edam. Maar de afgelopen vier jaar heb ik dit stadje niet meer aan gedaan.

Edam is een parmantig stadje onder de rook van Volendam. Dat er rook is komt door de palingen die in Volendam gerookt worden.

In feite zijn Edam en Volendam aan elkaar vastgegroeid. Het is ook één gemeente. Maar tussen de inwoners van Edam en van Volendam botert het niet altijd, ook al vormen beide plaatsen één gemeente. Volendam is veel groter dan Edam, in Volendam komen véél meer toeristen, maar Edam is een historisch en architectonisch pareltje in Noord-Holland. Gelukkig dat daar minder toeristen komen: dan kun je beter de mooie huizen en gebouwen zien.

Drie lokale partijen bezetten samen 14 van de 25 zetels in de gemeenteraad van Edam-Volendam. De partij Volendam '80 doet niet mee in het College van B & W. Verdere achtergronden kon ik niet achterhalen, want toen ik de oorzaak op de site wilde achterhalen werd mij gemeld dat de verbinding niet veilig was en dat cybercriminelen probeerden mijn gegevens buit te maken. 

Er is nog iets wonderbaarlijks: de inwoners van Volendam spreken een zó wonderlijk dialect dat ik hen als gemiddelde Nederlander nauwelijks kan verstaan. Ik was een keer in een Volendams café en ik begreep er werkelijk niets van waar de discussie over ging. Het leek wel een soort papiaments in Noord-Holland: af en toe begreep ik één woord.

In Edam had ik daar geen last van. Daar spreekt men een iets gewijzigde variant van het Nederlands.

Edam gracht met rechts op de achtergrond de Speeltoren

Een bekende toren in Edam is de speeltoren. Deze hoorde bij de Onze Lieve Vrouwe Kerk die sinds 1880 in etappes werd afgebroken. In 1972 werd er weer een stuk van die kerk afgebroken, maar toen sloeg de speeltoren aan het wankelen. Bijna hadden sommige Edammers een toren op en door hun dak gekregen.

Eerder was er gedoe geweest over deze toren. De Edammers wilden een carillon van vier octaven in de toren, maar volgens klokkenbouwers paste er slechts een carillon van drie octaven in deze toren. Dus er moest óf een kleiner carillon dan gewenst in de toren, óf de toren moest worden uitgebreid. Daar kun je jaren over vergaderen. En dat in de tijd dat vergaderingen van notabelen vooral gepaard gingen met sigarenrook.

Toen ik de foto nam had ik koude voeten. Ik was gaan fietsen, maar ik wist niet dat de temperatuur tot het nulpunt zou dalen. Gelukkig bood mijn zwager mij tijdelijk onderdak en Beemsterkaas aan. 

De E is van Edam

Vroeger kwam ik wel eens in Edam. De afgelopen drie jaar heb ik dit stadje niet meer aan gedaan.

Edam is een parmantig stadje onder de rook van Volendam. Dat er rook is komt door de palingen die in Volendam gerookt worden.

In feite zijn Edam en Volendam aan elkaar vastgegroeid. Het is ook één gemeente. Maar tussen de inwoners van Edam en van Volendam botert het niet altijd, ook al vormen beide plaatsen één gemeente. Volendam is veel groter dan Edam, in Volendam komen véél meer toeristen, maar Edam is een historisch en architectonisch pareltje in Noord-Holland. Gelukkig dat daar minder toeristen komen: dan kun je beter de mooie huizen en gebouwen zien.

Er is nog iets wonderbaarlijks: de inwoners van Volendam spreken een zó wonderlijk dialect dat ik hen als gemiddelde Nederlander nauwelijks kan verstaan. Ik was een keer in een Volendams café en ik begreep er werkelijk niets van waar de discussie over ging. Het leek wel een soort papiaments in Noord-Holland: af en toe begreep ik één woord.

In Edam had ik daar geen last van. Daar spreekt men een iets gewijzigde variant van het Nederlands.

Edam gracht met rechts op de achtergrond de Speeltoren

Een bekende toren in Edam is de speeltoren. Deze hoorde bij de Onze Lieve Vrouwe Kerk die sinds 1880 in etappes werd afgebroken. In 1972 werd er weer een stuk van die kerk afgebroken, maar toen sloeg de speeltoren aan het wankelen. Bijna hadden sommige Edammers een toren op en door hun dak gekregen.

Eerder was er gedoe geweest over deze toren. De Edammers wilden een carillon van vier octaven in de toren, maar volgens klokkenbouwers paste er slechts een carillon van drie octaven in deze toren. Dus er moest óf een kleiner carillon dan gewenst in de toren, óf de toren moest worden uitgebreid. Daar kun je jaren over vergaderen. En dat in de tijd dat vergaderingen van notabelen vooral gepaard gingen met sigarenrook.

Toen ik de foto nam had ik koude voeten. Ik wist niet dat de temperatuur tot het nulpunt zou dalen.

Edam is ook bekend vanwege de Edammer kaas. Mijn zwager runt een internationaal vermaarde kaashandel in Edam (links op de voorgrond op de foto). Hij bood mij een tijdelijk onderdak benevens kaas aan.

Langs het IJsselmeer (3)

Oosthuizen SeevanckswegNa het huisbezoek stap ik weer op de Batavus.

De zon is inmiddels onder gegaan. Maar de luchten zijn nog altijd weids en prachtig. De mooiste momenten van de dag zijn een uur voor zonsopkomst tot zonsopkomst en vanaf de zonsondergang tot een uur na zonsondergang.

Er staat een straffe zuidoostenwind. Ik besluit om eerst tegen de wind in richting IJsselmeer te fietsen. Daar vandaan kan ik in de luwte van de dijk richting Amsterdam fietsen om op de trein te stappen. Ik kan niet zeilen, maar ook op de fiets kun je laveren.

Middelie DorpskerkHet dorp Middelie biedt mij enige beschutting tegen de frisse wind. Het is een lintdorp met boerderijen en aan de zuidrand wat nieuwbouw. De kerk in het dorp is een sobere Doopsgezinde Vermaning uit 1899. Omdat het aantal kerkgangers af nam is de kerk overgegaan naar een stichting met een cultureel doel. Wel werd toegezegd dat het Doopsgezinde karakter van het gebouw gerespecteerd zou worden.

Edam brugLangs de ringvaart van de Purmer fiets ik verder naar Edam. Deze historische plaats is eigenlijk een soort openluchtmuseum. De binnenstad telt maar liefst 176 rijksmonumenten. De welvaart van de stad ontstond na 1230 toen hier het water werd afgedamd en de lading van schepen moest worden overgeladen. In 1537 kreeg de plaats stadsrechten. Er werden twee havens aangelegd.

De belangrijkste markt was in die tijd de kaasmarkt. Edam SpeeltorenEn kaas speelt nog altijd een belangrijke rol in Edam: de Edammer kaas is over de hele wereld bekend. Zo ook bij mijn zwager, die hier in een monumentaal pand een kaashandel runt. Daar ga ik dus nog even langs en mag ondertussen een paar kazen proeven.

Na dit bezoek ga ik nog even in het donker op fotosafari. Dat valt nog niet mee, want waarom staan er niet overal paaltjes waar je je fototoestel op kunt zetten. Nu moet ik mijn handen wel érg stil houden om een foto te kunnen maken.

Na Edam fiets ik vanzelf Volendam binnen. Het stadse Edam en het vissersdorp Volendam hebben altijd een gespannen verhouding gehad, toch vormen beide plaatsen samen één gemeente met bijna 30.000 inwoners. Edam grachtVolendam heeft een geheel eigen cultuur en als ik Volendammers tegen elkaar hoor praten versta ik er eigenlijk niets van. Af en toe word ik door iemand gegroet, dat begrijp ik nog wel. Ik fiets door eindeloze woonwijken met zeer ruime en zo te zien luxe ingerichte eengezinswoningen en raak daarbij verstrikt in de kenmerkende doolhoven van de woningbouw uit het einde van de 20e eeuw. Pas na lang zoeken kom ik bij de dijk langs het IJsselmeer uit.

Foto’s: (1) Polder de Zeevang bij Oosthuizen, (2) Middelie met vaag zichtbaar (rechts) de Doopsgezinde Vermaning, (3) De Trambrug over de Purmerringvaart in Edam, (4) De speeltoren van Edam, (5) Gracht in Edam met links de kaashandel van mijn zwager.