Triangulatie

Zo, daar hebben we weer een moeilijke term. Daar kun je thuis indruk mee maken: triangulatie.

De term wijst op het bestaan van een driehoek. Het kan overigens een driehoek zijn met meerdere poten als er meer mensen in het spel zijn.

Gescheiden ouders

Er wordt over triangulatie gesproken als twee mensen een conflict hebben, maar de boodschappen verlopen via een derde persoon. Een berucht voorbeeld is de communicatie tussen gescheiden ouders, die hun kind gebruiken om boodschappen over te brengen. “Wat vond mamma er van dat je bij tante Truus bleef slapen?” “Heeft pappa er nog wat van gezegd dat je andere kleren aan had?”

Boodschap via een derde

Triangulatie doet zich ook voor in andere situaties waarbij sprake is van veel stress. Er wordt een derde ingeschakeld die een boodschap over moet brengen.

Steven heeft een fors conflict met een familielid. Hij weet dat als hij op dat familielid afstapt, dat hij dan zijn doel niet zal bereiken. De verhouding is inmiddels zó gespannen geworden dat zijn komst alleen maar tot weerstand zal leiden. Daarom schakelt hij een familielid in dat dezelfde boodschap over moet brengen, zonder zijn naam te noemen. Hij hoopt daarmee via dat andere familielid alsnog zijn doel te bereiken.

Narcisme en triangulatie

In een ander verband wordt triangulatie genoemd in de context van narcisme. Vormen die daarbij gehanteerd worden zijn:

a) coalitie (samenspannen: medestanders verzamelen) en

b) devaluatie (iemand kleineren in het bijzijn van anderen, dat kan trouwens ook via sociale media).

De coalitie is voor de narcist nodig om de controle over de communicatie te behouden. Het publiekelijk de ander kleineren is nodig om jezelf beter te kunnen voelen.

In het kader van het narcisme wordt dit proces scapegoating genoemd. Er wordt een zondebok aangewezen, zodat de werkelijke problemen niet benoemd hoeven te worden en de narcist door kan gaan met hoe hij bezig was.

Je ziet (of hoort) dit trouwens ook nogal eens gebeuren waar groepen mensen (op een terras, in de trein) bij elkaar zijn en met elkaar een derde aanwezig ‘in de zijk nemen’.

Indirecte communicatie

Triangulatie is een vorm van disfunctionele communicatie. Nog een vorm is het indirect communiceren waarbij de persoon in kwestie met algemeenheden hoopt dat een bepaalde boodschap bij een ander terecht komt.

De persoon in kwestie wordt niet rechtstreeks aangesproken, maar de boodschap wordt aan meerdere mensen gericht. Er worden ook geen ik-boodschappen gegeven, maar het verhaal wordt verpakt in globale stelligheden. “We zijn het er allemaal over eens dat…” “Het is inmiddels overduidelijk dat…”  “Iedereen vindt dat..”. 

Het gebruik van ‘alles’, iedereen’, ‘allemaal’ is weer bedoeld als devaluatie: de ander moet toch wel ontzettend stom zijn als hij dat allemaal niet begrijpt.

Letterlijk betekent communicatie 'iets samen delen'. Triangulatie is geen delen, het is een vorm van manipulatie waarbij de één niet nieuwsgierig is naar de wensen van de ander, maar alleen een bepaald zelfgekozen doel na wil streven. Daarom is het een vorm van dysfunctionele en daarmee ook destructieve communicatie.

Disfunctioneel denken

Disfunctionele denkgewoonten zijn gedachtenpatronen die iemand veelvuldig hanteert, maar die in de context vaak leiden tot misvattingen of verkeerd begrip.

Je kunt zo’n manier van denken vergelijken met een slecht gesmeerde fietsketting: het piept en het knarst en het wordt er allemaal niet beter op. Het gaat dus nooit lekker rijden.

Voorbeelden zijn:

a) Emotioneel redeneren: de eigen gevoelens worden als bewijs beschouwd. Op heel simpel niveau zegt iemand dat het koud is. Hij zegt dus niet: ‘ik vind het koud’, maar ‘het is koud’. Andere opvattingen worden genegeerd. Er komt dus geen thermometer aan te pas, dat past niet in het denkraam. De persoon in kwestie heeft het koud, dus is het koud.

In het intermenselijke contact komt dit emotioneel redeneren heel veel voor. Je kunt het ook herkennen in zinnen als: ‘iedereen is het met me eens dat Pieter niet deugt’. ‘Alle collega’s vinden ook dat hij uit het team moet’.

Het grootste probleem hierbij is dat de eigen mening niet getoetst wordt. Als emotioneel redeneren de norm is wordt er niet meer gecommuniceerd (letterlijk: iets samen delen).

De eigen emotie over de ander vormt de norm en alles wat past in dat denkraam wordt daarbij meegenomen. Dat leidt er toe dat zich een karikatuur over de ander ontwikkelt. Hij wordt steeds meer op een zijspoor gezet en bijvoorbeeld volledig genegeerd.

b) Gedachten lezen: steeds invullen wat de ander denkt, zonder dit te toetsen. Een simpel voorbeeld is: je bent in gesprek met een ander en die ander gaapt. Vervolgens ga je denken dat die ander helemaal geen zin heeft in een gesprek met jou en dat hij jou eigenlijk alleen maar saai vindt.

Invullen voor de ander is iets wat dagelijks gebeurt. Maar het grootste communicatieve probleem hierbij is dat de mening van de ander niet wordt getoetst. Er wordt bij voorbaat voor de ander ingevuld.

Voor zo ver het gedachten lezen over huishoudelijke aangelegenheden gaat is het lastig, maar niet al te schadelijk. Dat is het wel als de één de ander bij voorbaat al bepaalde gevoelens of gedachten toedicht. “Hij is er op uit om iets voor elkaar te krijgen.”  

c) Zwart-wit denken: denken in uitersten. Iemand is helemaal goed, of helemaal fout. Een standpunt is volledig juist of totaal onjuist. Ook bij dit denken wordt zelden gecheckt. Dat kan leiden tot een steeds scherpere veroordeling van anderen.

Dit zwart-wit denken is één van de patronen die kenmerkend is voor mensen met een ernstige borderline persoonlijkheidsstoornis, maar ook bij bepaalde varianten van een stoornis binnen het autistisch spectrum. Bij borderline worden mensen óf op een voetstuk gezet óf ze deugen totaal niet. In dat laatste geval wordt het contact vaak radicaal verbroken. Soms zie je ook een afwisseling van deze oordelen: splitting of ambitendentie.  Bij autisme zie je deze splitting niet, maar wel het scherpe oordeel: goed of fout.

Het grootste probleem in dit denken is dat er geen grijstinten bestaan. Iemand is goed óf fout. En als iemand eenmaal fout zit kan hij het niet meer goed doen. Mensen die zo denken werpen dus voortdurend blokkades op omdat de ander niet aan hun eisen voldoet. In werkelijkheid is het hele leven veel meer genuanceerd.

Triangulatie

Zo, daar hebben we weer een moeilijke term. Daar kun je thuis indruk mee maken: triangulatie.

De term wijst op het bestaan van een driehoek. Het kan overigens een driehoek zijn met meerdere poten als er meer mensen in het spel zijn.

Gescheiden ouders

Er wordt over triangulatie gesproken als twee mensen een conflict hebben, maar de boodschappen verlopen via een derde persoon. Een berucht voorbeeld is de communicatie tussen gescheiden ouders, die hun kind gebruiken om boodschappen over te brengen. “Wat vond mamma er van dat je bij tante Truus bleef slapen?” “Heeft pappa er nog wat van gezegd dat je andere kleren aan had?”

Boodschap via een derde

Triangulatie doet zich ook voor in andere situaties waarbij sprake is van veel stress. Er wordt een derde ingeschakeld die een boodschap over moet brengen.

Steven Visser heeft een fors conflict met een familielid. Hij weet dat als hij op dat familielid afstapt, dat hij dan zijn doel niet zal bereiken. De verhouding is inmiddels zó gespannen geworden dat zijn komst alleen maar tot weerstand zal leiden. Daarom schakelt hij een familielid in dat dezelfde boodschap over moet brengen, zonder zijn naam te noemen. Hij hoopt daarmee via dat andere familielid alsnog zijn doel te bereiken.

Narcisme en triangulatie

In een ander verband wordt triangulatie genoemd in de context van narcisme. Vormen die daarbij gehanteerd worden zijn: coalitie (samenspannen) en devaluatie. 

De narcist probeert de controle over de communicatie te behouden door een coalitie te vormen en anderen voor zijn karretje te spannen. Hij schakelt één of meer medestanders in, voert daarmee de druk op en probeert tegelijkertijd degene die het niet met hem eens is te devalueren.

In het kader van het narcisme wordt dit proces scapegoating genoemd. Er wordt een zondebok aangewezen, zodat de werkelijke problemen niet benoemd hoeven te worden en de narcist door kan gaan met hoe hij bezig was.

Je ziet (of hoort) dit trouwens ook nogal eens gebeuren waar groepen mensen (op een terras, in de trein) bij elkaar zijn en met elkaar een derde aanwezig ‘in de zijk nemen’.

Indirecte communicatie

Triangulatie is een vorm van disfunctionele communicatie. Nog een vorm is het indirect communiceren waarbij de persoon in kwestie met algemeenheden hoopt dat een bepaalde boodschap bij een ander terecht komt.

De persoon in kwestie wordt niet rechtstreeks aangesproken, maar de boodschap wordt aan meerdere mensen gericht. Er worden ook geen ik-boodschappen gegeven, maar het verhaal wordt verpakt in globale stelligheden. “We zijn het er allemaal over eens dat…” “Het is inmiddels overduidelijk dat…”  “Iedereen vindt dat..”. 

Het gebruik van ‘alles’, iedereen’, ‘allemaal’ is weer bedoeld als devaluatie: de ander moet toch wel ontzettend stom zijn als hij dat allemaal niet begrijpt.

Letterlijk betekent communicatie 'iets samen delen'. Triangulatie is geen delen, het is een vorm van manipulatie waarbij de één niet nieuwsgierig is naar de wensen van de ander, maar alleen een bepaald zelfgekozen doel na wil streven. Daarom is het een vorm van dysfunctionele en daarmee ook destructieve communicatie.

 

Emotionele chantage (3)

Kenmerken van emotionele chantage zijn de volgende uitingen/ oordelen/ handelswijzen (zie een blog uit september):

  1. Oordeel/ kwalificatie: De ander is egoïstisch
  2. Oordeel/kwalificatie: De ander denkt niet na
  3. Er worden hulptroepen ingeschakeld (‘iedereen vindt’)
  4. Er worden halve waarheden verkondigd, uitspraken uit hun verband gerukt
  5. Er worden negatieve vergelijkingen gemaakt (ambitendentie: de één op een voetstuk, de ander deugt nergens voor).

Wie lopen het op? 

Je zult maar in zo’n situatie terecht komen. Wat kun je daar dan aan doen? Want volgens een behandelaar die dit verschijnsel heeft beschreven zijn het juist de milde, meegaande mensen die gemakkelijk het slachtoffer worden van emotionele chantage. Hoe zouden ze kunnen leren om weerstand te bieden tegen zo’n psychologische overkill?

Uit het patroon stappen

Volgens Marc America (2016) versterk je het proces als je in het patroon blijft zitten van het accepteren van beschuldigingen en verwijten, het zeggen dat het je spijt en het doen van wat de ander vraagt. Ondertussen blijf je dan hopen dat de ander ook een beetje over de brug komt en zijn aandeel in de strijd zal inzien.

Drie stappen

Stap 1 is: stop met het toegeeflijke gedrag. Reageer niet direct, neem de tijd en formuleer ik-boodschappen. Hou er vervolgens wel rekening mee dat de emotionele chanteur nog veel meer heftige zaken in de strijd zal gooien. Dit was hij niet gewend en hij moet de strijd winnen.

Stap 2 is: Probeer te mentaliseren: wat doet dit gedrag mij, wat vind ik er van? Kijk wat het verband is tussen wat je denkt, hoe je je voelt en hoe je zou kunnen reageren.

Bijvoorbeeld: als ik mijn mening geef krijg ik weer de wind van voren, dus ik pas me liever aan, dan vang ik de minste wind. Maar wat levert je dat uiteindelijk op? Is er een andere manier om te reageren?

Stap 3 is: welke keuze je ook maakt, zorg er voor dat het je eigen keuze is en dat je je niet laat leiden door angst van wat de chanteur allemaal zou kunnen doen om jou (weer) onderuit te halen.

Oftewel de boodschap van gezinstherapeut Jesper Juul: “Dat wil ik, wat wil jij?”

De kans dat de ander verandert is niet zo groot. Mensen die deze emotionele chantage toepassen hebben dat van jongs af aan al geleerd. Het zit in hun patroon en hoe ouder ze zijn, hoe ingewikkelder het wordt om zo’n patroon te veranderen. Maar toch:

“Het is onmogelijk om te voorspellen hoe degene die jou in de houdgreep wil houden zal reageren als jij je anders opstelt. Bedenk ook dat veel mensen die emotionele chantage toepassen zelf geen enkel idee hebben hoe ze bij de ander overkomen.”