Noordkop

De mensen vragen mij wel eens: "Henk, kom jij wel eens in Den Helder?" Dat zal ik jullie zeggen. Hoe zou ik Den Helder kunnen vergeten? Ik heb er 28 jaar lang gewoond. Elke maand kom ik er nog wel een keer. 

Vorige week had ik een afspraak in Den Helder. Omdat er geen OV-fietsen meer te huur waren nam ik mijn eigen Batavus mee. Dat was de aanleiding om aan deze reis meteen maar een fietsrondje te koppelen.

De binnenstad van Den Helder was ernstig aan het verpauperen. Uiteraard pas na ons vertrek. Toen is het verval begonnen. Zo waren bijna alle winkels uit de doorbraak van de jaren ’60 verdwenen. Toen was een stuk van het oude centrum platgegooid. Het had hét bruisende winkelcentrum van de stad moeten zijn, maar na het vertrek van V&D, P&C, Vögele en Flandria bleef er weinig meer over. Maar inmiddels wordt hard aan de revalitisering van dit gebied.

Zigzaggend door het centrum van de stad (de oudste huizen dateren uit het begin van de 19e eeuw) en over het terrein van de voormalige Rijkswerf (vroeger streng verboden gebied, het stond zelfs niet op de stafkaart ingetekend) fietste ik naar mijn favoriete plek: het havenhoofd bij de Texelse boot. Helaas was mijn favoriete bankje bezet door de Duitsers. En de boot naar Texel lag aan de overkant van het Marsdiep.

Sinds de aanleg van de steiger van ’t Horntje duurt de oversteek naar Texel nog geen 20 minuten. Veel Duitse toeristen denken dat ze aan een lange zeereis beginnen. Ze staan in de rij in het restaurant en slaan complete maaltijden in. Tegen de tijd dat ze het eten op hun tafeltje hebben legt de boot aan aan de overkant.

Over de 'Zeepromenade' fietste ik naar een tweede favoriete plek: Huisduinen bij de vuurtoren de Lange Jaap. 

Lange Jaap

Architect Quirinius Harder ontwierp in de tweede helft van de 19e eeuw maar liefst elf Nederlandse vuurtorens.

Van deze torens is de vuurtoren de Lange Jaap in Huisduinen (bij Den Helder) met ruim 63 meter de hoogste. Het schijnt ook de hoogste gietijzeren vuurtoren van Europa te zijn. Je kunt hem beter niet op je tenen krijgen, want hij weegt meer dan 500.000 ton. De toren is vrijwel identiek aan die van IJmuiden en van Scheveningen.

Als ik vroeger in het donker langs de kust naar Den Helder fietste zag ik de lichten van de toren al ter hoogte van Egmond aan Zee (40 kilometer meer naar het zuiden). De toren heeft draaiende reflectoren en je zag dan vier zwaaiende bundels achter elkaar, dan een pauze van 20 seconden en dan weer vier zwaaiende bundels.

Vroeger kon je op sommige dagen de toren beklimmen voor een spectaculair uitzicht over de hele Kop van Noord-Holland en over Texel. Tegenwoordig zijn torenbestijgingen uit den boze. Dat is vanwege breuklijnen in de gietijzeren vloeren. Daar kun je beter niet doorzakken.

Zaterdag maakte ik een paar foto's van de Lange Jaap bij maanlicht. En ik ontdekte dat er inmiddels ook een bier naar deze vuurtoren is genoemd. Ik drink alleen geen bier....

Woonplaatsen (7)

In 1974 solliciteerde ik voor een baan in de omgeving van Den Helder. Vanaf 2 januari logeerde ik een aantal nachten per week op het terrein van de instelling. Zo kon ik alvast wennen aan 'het klimaat' van Den Helder.

Afbeeldingsresultaat voor Meidoornstraat Den HelderVeel sneller dan verwacht kregen we een flat toegewezen in de wijk Nieuw Den Helder. Met uitzicht op de duinen en op de vuurtoren. In mei 1975 verhuisden we naar de Noordkop. Met dit uitzicht leek het wel of we altijd vakantie hadden. Bovendien was de woonkamer alleen al groter dan onze hele halve woning in Amsterdam.

In de zomer van 1978 kochten we een jaren ’30 woning aan de rand van het centrum van Den Helder. Het huis had nogal wat achterstallig onderhoud. Het was zo slecht geïsoleerd dat de sneeuw in de strenge winter van 1979 achter de openslaande deuren bleef liggen en dat de ontwikkelaar (voor de foto’s) op zolder bevroren was. Maar zo’n jaren ’30 huis heeft wél sfeer!

Geleidelijk aan werd het huis opgeknapt en vooral geïsoleerd. Ook werd er een nieuwe schuur gebouwd. En onze beide kinderen werden hier geboren.

Iedere dag fietste ik over de soms eindeloos lang lijkende kaarsrechte Langevliet de negen kilometer naar de instelling. Om te weten hoe lang ik er over zou doen moest ik goed de windrichting in de gaten houden, want de rit kon in 20 minuten, maar ik heb er ook wel eens meer dan een uur over gedaan.

In ieder geval was Den Helder bijna dertig jaar onze thuisbasis. De meeste zonne-uren van Nederland, frisse lucht en aan drie kanten de zee.

Ruyghweg

Aan deze straat hebben we bijna 25 jaar met veel plezier gewoond. Het is de Ruyghweg in Den Helder.

In het TV-programma ‘Makelaars met een missie’ kwam de Ruyghweg ook voorbij. De straat ketste bij de koper af vanwege de drukte, het gebrek aan parkeerruimte en de buurt.

Inderdaad: een drukke straat, vooral nadat de Beatrixstraat in het centrum werd afgesloten voor het doorgaande verkeer. Het meeste verkeer richting Marinehaven ging voortaan door deze straat. Dat vonden we ook wel een nadeel.

Zonder auto was het parkeren geen probleem en we woonden op tien minuten lopen van het station en van het centrum. Op die drukte na vonden we het hier toch echt goed wonen in een karakteristiek jaren ’30 huis.

Toen we gingen verhuizen stonden er op ons rijtje zes huizen al maandenlang te koop, maar ons huis was al verkocht voordat het te koop stond.

Cognitieve dissonantie

We hebben bijna dertig jaar in Den Helder gewoond. Tijdens de Duitse bezetting heeft de stad zwaar te lijden gehad onder Duitse terreur en onder Engelse bombardementen. Met grote belangstelling heb ik dan ook het programma 'Andere Tijden' bekeken dat over de oorlogstijd in Den Helder ging.

In het programma kwamen ooggetuigen aan het woord. Een mevrouw vertelde dat de stad in augustus 1940 was gebombardeerd door Duitse vliegtuigen. Dat klonk mij vreemd in de oren, want het zou betekenen dat de Duitsers hun (toen) eigen steden bombardeerden. Maar de mevrouw wist het zeker: ze had de swastika’s op de vleugels gezien.

Ook een meneer (destijds een jongetje) vertelde over dit bombardement. Ook hij wist het zeker: het waren Duitse vliegtuigen. De Duitse ‘emblemen’ zaten op de toestellen.

Een psycholoog heeft onderzoek gedaan naar deze waarnemingen. Want de beide mensen zijn niet de enigen. Ook in andere Nederlandse steden tijdens de bezetting vertellen mensen dat hun woonplaats door de Duitsers werd gebombardeerd.

Uit andere beschrijvingen (ook van de geallieerde luchtmacht zelf) komt echter naar voren dat de bombardementen door de Engelsen zijn uitgevoerd. Ze wilden de Rijkswerf bombarderen, maar er werd een woonwijk getroffen. Hadden ze hun vliegtuigen dan op zijn Duits beschilderd? Nee, dat hadden ze niet gedaan.

Hoe kan het dat mensen zeker weten dat ze iets hebben gezien, terwijl het toch niet waar is? Dat wordt cognitieve dissonantie genoemd (een term van de psycholoog Festinger). Als er iets niet klopt met je beleving ben je geneigd om je waarneming te gaan sturen. Je ziet dan dus iets wat je niet ziet. Dat is omdat het je er alles aan gelegen is om je wereldbeeld weer kloppend te maken.

Het kan niet waar zijn dat de Engelsen mijn stad hebben gebombardeerd. Dat idee is onverdraaglijk. Dus moeten het wel de Duitsers zijn geweest.

IJmuiden en Den Helder

Vraag je mij waar mijn meeste roots liggen, dan is dat in Den Helder. Ik ben er niet opgegroeid. Als kind woonde ik in zes verschillende plaatsen. Pas in Den Helder was ik meer honkvast. Daar hebben we 28 jaar gewoond. Die stad heb ik door de ogen van onze kinderen leren ervaren. Met zoon Anne heb ik ooit een ‘project’ gedaan waarbij we alle straten befietst moesten hebben.

Wat mij in IJmuiden aantrekt is eigenlijk hetzelfde als bij Den Helder. Je ruikt er altijd de zilte zeelucht. Maar er zijn veel historisch-geografische overeenkomsten. Beide steden ontwikkelden zich eigenlijk pas in de 19e eeuw en in beide steden was de ontstaansgeschiedenis nauw verbonden met de aanleg van een kanaal. In IJmuiden was dat de aanleg van het Noordzeekanaal. Alleen betekende de aanleg van dit kanaal voor Den Helder een economische genadeklap: de zeeschepen naar Amsterdam lieten voortaan Den Helder aan bakboord liggen.

WezenstraatIJmuiden maakt deel uit van de gemeente Velsen met zo’n 65.000 inwoners, Den Helder is door krimp nu een stukje kleiner (56.000 inwoners). Qua inkomen (30.000 euro vs 35.000 euro per huishouden) en werkloosheid staat Den Helder er slechter voor dan Velsen (7,1% versus 5,1%).

Den Helder VisbuurtIJmuiden en Den Helder kennen uitgestrekte 19e eeuwse wijken met rechte straten en gevarieerde arbeiderswoningen. Op de bovenste twee foto’s zie je stukjes 19e eeuwse straten in Den Helder, op de derde en de vierde foto 19e eeuwse straten in IJmuiden. Tussen al die oude woningen wordt inmiddels ook ruimschoots nieuwbouw gepleegd.

Beide plaatsen hadden zwaar te lijden tijdens de oorlog (de Duitsers bouwden de Atlantic Wall) en moesten voor een aanzienlijk deel na de bezetting opnieuw ijmuiden-hoek-trompstraatworden opgebouwd.

Een deel van die nieuwbouw kreeg in beide plaatsen in de jaren ’60 ruimte tegen de duinen aan. Daar verrezen ruim opgezette wijken met (toen) moderne flats en eengezinswoningen. In beide plaatsen is een deel van de nieuwbouw inmiddels weer gesloopt, een ander deel is gerenoveerd.

ijmuiden-oud-en-nieuwIn beide steden vormt de visserij een aanzienlijke bron van inkomsten. Beide plaatsen hebben een grote visafslag. En een vuurtoren…

Beide steden worstelen ook met hun imago en proberen door (soms gedurfde) nieuwbouwprojecten nieuwe inwoners te trekken. Een deel van die plannen heeft in beide plaatsen ook weer schipbreuk geleden.

Maar IJmuiden heeft nog een extra probleem: de spoorlijn is opgeheven. Wie hier met het OV wil komen moet met de bus of uitstappen op het stationnetje van Driehuis en vijf kilometer fietsen.

Een dijkie pikken

Marsdiep met TESOWe hadden twee afspraken in Den Helder.

Het was prachtig weer, dus dat kon mooi gecombineerd worden met een rondje over de Dijk. “Even een dijkie pikken” zeggen ze dan in Den Helder.

Zeedijk PanoramaDe dijk is begin jaren ’70 aanzienlijk verhoogd en verbreed. Dat ging ten koste van een aantal karakteristieke plekjes, maar het voelt wel zo safe als de zee niet zomaar een gat kan slaan in een kwetsbaar dijkdeel. Want het kan hier flink spoken.

“Wonen in Den Helder betekent vechten tegen kolossale windmuren die de nietige mens vertwijfeld doen vluchten naar veiliger beschutting” staat er in één van mijn boeken over Noord-Holland.

Kotter Den HelderMaar daar was deze avond geen sprake van. Op de dijk richting vuurtoren hadden we zelfs de (zwakke) wind in de rug, want de wind was oost geworden.

Achter de Helderse kotter (derde foto) zie je de duinen van Texel.  

Den Helder revisited

Bij het vieren van een trouwdag hoort een etentje.

Meestal gaan we dan naar Den Helder. Ik ben daar niet opgegroeid, maar onze kinderen wel. We hebben er ruim 25 jaar gewoond. Het voelt er nog steeds als thuis.

Maar ja, hoe gaat zo’n bezoek aan Den Helder? In de trein kwamen we al vrienden tegen. Dat leidde tot geanimeerde gesprekken, waarbij de vrienden zelfs vergaten om in Den Helder Zuid uit te stappen. Maar daar kun je ook beter niet uitstappen. Het is het meest troosteloze station van Nederland.

Toen we door de Beatrixstraat liepen kwamen we opnieuw vrienden tegen. Den Helder is namelijk eigenlijk een dorp. De Beatrixstraat werd in de jaren ’60 aangelegd als doorbraak, dwars door een oude wijk. Want men dacht dat Den Helder zou groeien naar 100.000 inwoners en daar hoorde een brede doorgaande weg bij, inclusief landelijke winkelketens, zoals V & D en de Hema. Zoals bijna alle projecten uit de jaren ’60 werd ook deze doorbraak een grote planologische mislukking.

Doordat veel winkels failliet zijn gegaan is de noordzijde van de Beatrixtraat een kale wand geworden van een hele rij aan gesloten winkelpanden, zoals V & D, de Block en Peek & Cloppenburg. Slechts een drankenzaak heeft stand gehouden. Die zaken zijn minder conjunctuurgevoelig.

In ieder geval bleven we dus opnieuw steken. Daarna moest er even een zakelijk bezoek worden afgelegd. Want Tineke heeft nog steeds zakelijke verplichtingen in Den Helder.

Tenslotte gingen we op bezoek bij onze vroegere huisarts die in onze Helderse jaren een goede vriend werd. Dat voelde ook weer als thuis.

We zouden naar de zee, maar die hebben we niet gezien. Want het was de hoogste tijd om onze gereserveerde stoelen in het restaurant te gaan bezetten. Het restaurant staat op een plek waar ik in onze Helderse tijd niet mocht komen: de Rijkswerf. Dat was allemaal verboden gebied, het stond zelfs nauwelijks op de stafkaart, zó geheim was het. Alsof de Russen niet zelfs de elektriciteitskastjes op hun kaarten hadden staan…

Den Helder RijkswerfMet de openstelling van de Rijkswerf had de gemeente Den Helder een prachtige toeristische troef in handen. Tegenwoordig is wonen, werken en kunst op dit soort locaties helemaal ‘in’. Het duurde een tijdje, want veel energie gaat in Den Helder zitten in bestuurlijke conflicten. Maar ik moet zeggen: het is inmiddels een prachtige plek geworden.

Daarna liepen we door de Beatrixstraat terug naar het station. Op allerlei plekken is stadse nieuwbouw verrezen. De Beatrixstraat is geen kaal windgat meer, een veel te breed tochtgat dat de nietige mens doet vluchten naar veiliger beschutting. In het midden van de straat zijn bomen geplant en op zomerse dagen zitten er zelfs mensen op terrasjes.

Den Helder watertorenAan het einde zie je de watertoren, die zo’n 15 jaar geleden als één van de eerste historische momenten prachtig werd opgeknapt, ook weer na jaren van politiek gesteggel. Maar het is dus uiteindelijk gelukt!

Toen weer het station, ook een ontwerp uit de wederopbouwperiode. Helaas een stuk minder gastvrij door de afgesloten poortjes, naar daar kan de gemeente Den Helder niets aan doen.

Den Helder toren stationTed Vierhout noemde in zijn dichtbundel Oponthoud het station een nietig bouwsel, krakend in zijn voegen, op een plek waar men ergens de zee vermoedt. Verschrikkelijk als een mens hier zijn einde moet vinden.

Maar het valt allemaal best mee. Er worden in Den Helder soms zelfs grote planologische fouten uit het verleden hersteld. Maar met de groei is het nooit meer wat geworden: al 30 jaar lang vertrekken er jaarlijks honderden mensen. Voor hoogopgeleide jongeren is er bijna geen werk: studeren betekent bijna altijd dat je de stad verlaat.

Als oudere jongere zou ik er nog best willen wonen. En af en toe werk ik er ook nog een dag. Maar we gaan dit jaar zelfs de provincie Noord-Holland verlaten…

Van de fiets geblazen

Anna Paulowna veerpontJa, dat had ik wel gewild. Dat gistermiddag deze pont zou varen.

Maar toen ik bij het Groot Noordhollandsch Kanaal kwam bleef de slagboom dicht. Aan de overkant van het water stonden ook mensen te wachten.

Maar helaas: de veerbaas van de pont van de Gelderse Buurt kwam niet opdagen. Nat was ik al, dus ik had kunnen zwemmen. Maar hoe zou ik mijn fiets mee moeten nemen? Gelukkig kwam er een reddende engel met een busje. Zij moest ook omrijden. En mijn fiets en ik mochten mee.

Zo belandde ik ondanks de stromende regen en de kletterende hagel alsnog op mijn vroegere werk in de Noordkop. Daar had ik een afspraak met een collega en ging ik op bezoek bij één van de bewoners.

Weggeblazen

Langevliet 2’s Avonds zou ik uit eten met een andere bewoner. Ik fietste door de storm over de lange Langevliet en daarna stak ik door richting het Gemini Ziekenhuis. Vlak bij het ziekenhuis was ik opeens mijn fiets kwijt. Hij was gewoon onder mij vandaan geblazen. Omdat ik geen zwevende 60-plusser ben lag ik dus meteen op straat. Mijn moeder is nog wel een keer door de wind meegenomen, maar ik ben een meer zwaarwichtig type. Naar mijn pet moest ik wel op zoek. Die lag in een voortuin van een huis.

Het ziekenhuis ligt aan de rand van de bebouwing van Den Helder. De wind komt hier rechtstreeks van zee en buldert om dit gebouw heen. Je krijgt dan dus heel onverwachtse windvlagen. “Wonen in Den Helder betekent vechten tegen kolossale windmuren die de nietige mens verbijsterd doen vluchten naar veiliger beschutting” staat er in een boek over Noord-Holland.

Wat mijn val betreft: ik ben wel vaker voor een ziekenhuis op straat beland. Eén keer moest ik daarna naar binnen worden gedragen en kreeg een week ziekenhuisarrest. Uit het oogpunt van hulpverlening is zo’n val voor een ziekenhuis wel een  handige plek. Maar bij een noodlijdend ziekenhuis weet je het maar nooit. Misschien wilden ze wel graag een leeg bed vullen. Dus zorgde ik dat ik snel weer weg was. De wind blies me vanzelf de volgende straat in.

De terugreis naar Alkmaar deed ik per trein en zonder verdere ongelukken.

Den Helder (slot)

Den Helder Texelse bootWe hebben ruim 25 jaar in Den Helder gewoond. Veel mensen vinden Den Helder het eind van de wereld. Ze snappen zéker niet dat je vanuit het dynamische Amsterdam naar Den Helder  verhuist. Maar we hebben ons er al die tijd thuis gevoeld. Als je dit plaatje ziet zeggen mensen: “Dát is mooi!” Welnu: deze plaatjes horen ook bij Den Helder.

Toegegeven: de plaats is geen toonbeeld van esthetiek verantwoorde bouw. Het centrum rammelt aan alle kanten en is deels verpauperd. In de jaren ’50 en ’60 ging de gemeente zeer onzorgvuldig om met het nog bestaande historische deel van de stad. De buitenwijken vormen een aaneenschakeling van saaie naoorlogse bouw. Maar daarin verschilt Den Helder niet van andere Nederlandse plaatsen. Maar diezelfde bouw ligt ingebed in veel groen, met aan de westrand de duinen en in het noorden het Marsdiep.

Den Helder zonsondergangDe mogelijkheden voor werk zijn in Den Helder zeer eenzijdig. Een groot deel van de jeugd trekt weg. Dat trekt (omgekeerd) naar verhouding veel mensen aan die elders geen bestaan op konden bouwen. Dat lukt in Den Helder dan meestal ook niet, want er is weinig werk.

Een lezer van dit blog schreef dat de stad er troosteloos uit ziet. En de mensen die op de Juttersmarkt  rondliepen waren “zwaar getatoeëerd, met een overmatige hoeveelheid piercings, hevig rokend en herkenbaar aan de specifieke kleding: de dames vaak in tijgerprinttopjes of overjarige naveltruitjes, de heren met camouflagebroeken en playboyhemden “. 

Den Helder station avondMaar met de foto’s hoop ik te hebben laten zien dat Den Helder ook een andere kant heeft. Opvallend veel groen, schone lucht, duinen, een rustig strand, de zee en bijna het hoogste aantal zonne-uren in Nederland… 

Vanavond stap ik weer op de trein naar Alkmaar. Daar wonen we nu bijna 10 jaar. Met nog steeds heimwee naar Den Helder. Ik trouwens meer dan Tineke…