Escalatieladder (1)

Eén van mijn bijvakken was destijds conflictuologie. Van de inhoud van dat vak weet ik nauwelijks meer iets. Gelukkig kwam ik later in aanraking met de zogenaamde escalatieladder. Die hielp mij om er ietsje meer van te begrijpen. Deze keer maar weer eens in de herhaling. 

Wel denk ik dat onder conflicten eigenlijk altijd andere problemen liggen, zoals onverwerkte en onderhuidse zaken uit het verleden.

Friedrich Glasl was werkzaam bij de VN en ontdekte hoe conflicten tussen of binnen landen geleidelijk aan helemaal uit de hand kunnen lopen. Hij ontwikkelde de escalatieladder of conflicttrap:een model dat laat zien hoe een conflict gaandeweg steeds heftiger kan worden.

Je ziet geleidelijk de spanning oplopen. Ik start meteen maar heftig: in de tweede fase. Dan gaat de emotie overheersen. Je bent niet meer uit op het samen winnen: de één wil winnen ten koste van de ander. Het doel is om de te zorgen dat de ander gezichtsverlies lijdt. Om dat te bereiken worden coalities gevormd: er treedt blokvorming op.

Enkele kenmerken voor de tweede fase op de escalatieladder zijn:

  • Er wordt gezocht naar medestanders (coalitievorming). Ben je geen medestander, dan word je als tegenstander gezien. Het denken is zwart-wit.
  • Het standpunt van de eigen partij of groep is het enige juiste standpunt. Een andere opvatting wordt als onjuist en zelfs als moreel verwerpelijk gezien (en dus: ontkenning van de morele integriteit van de ander).
  • Er ontstaat een grove vertekening in percepties over de andere partij. Die opvattingen vallen niet meer met argumenten bij te sturen: de ander zit fout en krijgt de rol van zondebok.
  • Door de ene partij wordt de ander rechtstreeks of via onderling overleg binnen de ‘coalitie’ zwart gemaakt en voortdurend verdacht gemaakt.
  • Er is sprake van een selffulfilling prophecy: alles wat de ander doet of zegt wordt weer in hetzelfde kader geplaatst: ‘zie je wel!’

In de tweede emotionele fase gaat het dus volgens Glasl over winnen of verliezen. Er is geen intentie meer om er uit te komen: de ander moet wijken, als het niet vanzelf gaat, dan maar via allerlei acties.

In de tweede fase kun je volgens Glasl niet meer samen uit het conflict komen: je bent zelf teveel onderdeel van het conflict geworden. Daarom is in deze fase externe mediation noodzakelijk.