Complotdenken en persoonlijkheid (3)

De één is meer gericht op het geheel, de ander is meer gevoelig voor al dan niet toevallige verbanden. Dat lijkt deels een aangeboren eigenschap te zijn. 

Mensen die van statistiek en wetenschap houden zijn vaak meer gericht op bewijs. Anderen zijn meer gevoelsmensen. Ze ervaren iets en ze hebben de neiging om dan meteen een verband te zoeken.

Bij kinderen van een jaar of negen bestaat het leven vaak sterk uit associaties, uit het leggen van toevallige verbanden. Je moet met je rechterbeen boven aan de trap uitkomen, anders krijg je een onvoldoende voor je leesbeurt. Dat heet de ‘Stel je voor dat… angst’. Die associatieve neiging kan ook leiden tot vermijdingsgedrag. Je verslikt je in een worteltje en vervolgens wil je nooit meer wortels eten. Omdat je neiging vermijden is is ook de kans op het ontwikkelen van trauma’s groter.

Daar lijkt ook een verband te zitten met de zogenaamde “conspirational mindset”. Mensen die associatief denken leggen snel causale verbanden. Naarmate de angst groter is zijn die causale verbanden minder bespreekbaar. ‘Het is zo, want ik heb het zelf gezien’. ‘Ik voel het zo, dus het is zo’.

Na het drinken van twee liter chocolademelk had ik de volgende dag daverende hoofdpijn. Dom natuurlijk. Maat welke conclusie kan ik daaruit trekken?

Het is slechts een N = 1 onderzoek. Het bewijst niets. Het geldt voor mij, maar niet voor de rest van Nederland. Daar heb je een representatieve steekproef voor nodig. Inmiddels is duidelijk dat ik niet de enige ben. Veel mensen blijken daverende hoofdpijn te krijgen na het nuttigen van (teveel) chocolade.

'Welnee' zegt een kennis, 'mijn man gaat altijd chocolade eten als hij hoodpijn krijgt'. Dus klopt dat onderzoek niet, volgens die kennis. De mensen hadden al hoofdpijn en gingen daarna chocolade eten. Dat is een voorbeeld van associatief denken. Vanuit één situatie wordt heel snel een bepaalde koppeling gemaakt. Die kan waar zijn, maar waarschijnlijk is het toeval. Bij associatieve denkers wordt zo'n toeval eerder als algemeen geldig feit gezien. 

In het programma Argos Medialogica van de NPO (23 april 2021) zag je dit spanningsveld o.a. binnen de medische wetenschap. De één wil pas medicatie toedienen als wetenschappelijk is bewezen dat het werkt. De ander ziet enkele patiënten opknappen van een bepaalde medicatie en meent dan dat dat medicijn dus voor iedereen werkt. Het zijn twee ‘talen’ die elkaar vaak nauwelijks kunnen verstaan.

Mevrouw Veenstra weet het zeker. De BMR-vaccinatie leidt tot autisme bij kinderen. Daarom is haar zoon autistisch geworden. Later blijkt dat haar zoon een bepaalde genetische afwijking heeft. Inmiddels is haar man ook gediagnosticeerd met autisme. Hij heeft geen BMR-vaccinatie gehad en dezelfde genetische afwijking als zijn zoon. Maar nog steeds weet mevrouw Veenstra het zeker: haar zoon is autistisch geworden door de BMR-vaccinatie. 

Mensen die heel snel causale verbanden tussen dingen zien die vaak toevallig met elkaar te maken hebben zijn vaak ook gevoeliger voor de elementen waaruit een complotverhaal is opgebouwd: een versimpeld oorzakelijk verband tussen een groot complex probleem en een veroorzaker. De meeste mensen geloven ook maar zelden in slechts één complot.’

Een onderzoek naar het denken in complotten rond de dood van prinses Diana toont ook mensen bij buitengewone gebeurtenissen de neiging hebben om te zoeken naar alternatieve verklaringen. Het verhaal van de te snel rijdende auto die daardoor verongelukte was 'te gewoon'. Er moest iets anders achter zitten. Vooral mensen die associatief denken hadden een voorkeur voor een alternatieve verklaring. 

Complotdenken: waarom? (2)

Onderzoekers aan de Harvard University bedachten zelf enkele samenzweringstheorieën. Die lieten ze los op een aantal Amerikanen. Het bleek dat mensen die al eerder aangaven dat er achter schijnbaar losse feiten een verband kan zitten ook veel meer zinvolle patronen zagen in die bedachte complottheorieën.

Ik heb de indruk dat mensen die snel associaties leggen ook meer in complottheorieën denken. Dat noem ik wel eens ‘de associatieve ervaringsordening’.

Een voorbeeld is een patiënt die zeker wist dat hij dement zou worden omdat hij eveneens zeker wist dat hij een ontsteking in een wortelkanaal van een bovenste kies had. Hoe wist hij dat zo zeker? Hij hoorde een continue piep uit die kies. Hij koppelde dus allerlei ervaringen aan elkaar en bouwde daar een hele theorie op. Hij was niet van die gedachte af te brengen, ook niet toen men vrijwel zeker wist dat er sprake was van tinnitus. Uiteindelijk trok een 'commerciële' tandarts de gave kies. Daarmee was de piep niet verholpen. Nu kwam de piep uit een andere kies. Die moest dus óók getrokken worden...

De onderzoekers naar de vraag waarom de één eerder in complotten zal geloven dan de ander deden een visueel onderzoek. Ze lieten proefpersonen chaotische expressionistische schilderijen interpreteren van de kunstenaar Jackson Pollock.

Een schilderij van Jackson Pollock (bron: Amazon.com)

Het bleek dat dezelfde personen die eerder losse gebeurtenissen in de samenleving met elkaar in verband brengen ook allerlei patronen zagen in de chaotische schilderkunst van Jackson Pollock. Volgens de onderzoekers is het geen puur toeval dat de één sneller geneigd is om verbanden te zien dan de ander. De manier waarop de één informatie waarneemt verloopt anders dan bij een ander persoon.

Ik vind dat wel een bijzonder gegeven. Het is al langer bekend dat de werking van de zintuigen invloed heeft op de manier van waarnemen en denken, maar dit verband had ik niet gelegd.

Een grote ramp kan geen toeval zijn

Een ander aspect dat meespeelt in de manier van denken is dat – hoe groter de gebeurtenis is – des te meer mensen geneigd zijn om te denken aan een complot. Na de Bijlmerramp doken er direct tal van complottheorieën op over de Israëlische geheime dienst. De explosie in Beiroet werd direct gevolgd door het idee dat het geen toevallige chemische reactie was, maar een doelbewuste aanslag. Een scheikundige reactie van die omvang kán immers niet toevallig zijn. Daar zat Israël achter, of Syrië, of Iran. Net wie je verdacht wilde maken.

Sociale en emotionele factoren

Sociale en emotionele factoren spelen waarschijnlijk ook een rol. “Mensen zijn het meest vatbaar voor complottheorieën wanneer bepaalde psychologische behoeften worden gefrustreerd”, meent een onderzoeker. Eén van de belamgrijkste behoeften is dat je grip hebt op je wereld, dat je kunt verklaren wat er gebeurt. Als je dat niet meer kunt begrijpen, als de toekomst te onvoorspelbaar wordt, biedt een complottheorie ondanks alle spanning die er achter zit tóch houvast. Je kunt het gevaar lokaliseren.

Counterfobisch gedrag

Op mijn vroegere werk zochten enkele patiënten die het meest bang waren voor de tandarts juist de behandelkamer van de tandarts vaak op. Je kunt beter het gevaar opzoeken dan dat je opeens in je huis hoort dat je nú naar de tandarts moet.

Zo zoeken complotdenkers ook steeds weer de geschriften op van de mensen voor wie ze eigenlijk erg bang zijn. Dat geldt des te meer als je niet precies weet waar en wanneer het gevaar dreigt. Een dreigend virus is uiteindelijk toch meer onvoorspelbaar dan 'The Great Reset'. 

Alwéér een complot

Ik zat nog te denken: waar blijft het complot in Nashville, waar een camper de lucht in vloog? En ja hoor, binnen 24 uur was het complot bewezen. 

Het was een raketaanval op een telecombedrijf dat de beschikking had over gevoelige informatie. ‘Dit betekent dat dit een militaire operatie was,’ concludeert Mike ‘Natural News’ Adams. ‘Het lijkt erop dat de explosie is geconstrueerd om het lokale EMP effect te maximaliseren, zodat de gevoelige elektronica in het AT&T / NSA centrum zou worden uitgeschakeld.’

Deze beveiligingscamera filmde de explosie, zie de foto hier naast. Je ziet vaag een witte streep rechts van die zwarte paal. Dat is het bewijs van de inslaande raket in het telecommunicatiegebouw. De exploderende camper was een afleidingsmanoeuvre.

De video heb ik een aantal keren bekeken. Ik kan er geen chocolade van bakken, maar ook geen raket in zien. Nu zie ik zelden raketten, dus ik kan het mis hebben. Ik zie eerst een lichtflits, dan een klein rookpluimpje en dan een grote rookwolk. Het kleine rookpluimpje (dat gezien wordt als een raket-inslag) gaat omhoog en niet naar beneden.

Een andere observant komt tot dezelfde conclusie. Hij schrijft: “Laten we niet te snel conclusies trekken. Het is geen raket. Eerst vindt de explosie plaats, wat te zien is aan de schokgolf, een zwakke uitdijende luchtbel met als middelpunt de plaats waar de rook uiteindelijk opstijgt. Pas na de explosie vindt het “raketspoor” plaats. Het is een gevolg van de explosie, niet de oorzaak. Het is waarschijnlijk afkomstig van een rokend stuk van de auto dat als gevolg van de kracht van de explosie naar de hemel wordt gelanceerd, geen bewijs van een raket..”

Maar wij beiden zijn natuurlijk geen expert zoals de tienduizenden mensen die deze video inmiddels met gejuich hebben binnen gehaald.

Wolfgang Wodarg heeft het zwaar

Voormalig longarts en politicus Wolfgang Wodarg heeft het zwaar. Hij wordt lastig gevallen door een site die zijn beweringen op waarheidsgehalte heeft getoetst. En nu hebben ze hem ongelijk gegeven.

Nee, niet één keer, maar in een hele reeks van onderzoeken heeft hij eenzijdige informatie verspreid of gesjoemeld met de uitkomsten. Dat mag natuurlijk niet. Daarom heeft hij een jurist ingeschakeld, de advocaat Reiner Fullmilch. Ze hebben een aanklacht ingediend tegen twee factcheckers (twee vrijwilligers die een groot deel van hun tijd besteden aan factchecken).

Die vrijwilligers moeten nu 250.000 euro doneren aan het duo. Want dat kan natuurlijk niet, dat je iemand als Wolfgang Wodarg van het verspreiden van onjuiste gegevens beschuldigt. Wodarg heeft het namelijk over de feiten. Er kan maar één feit bestaan en dat zijn de feiten zoals hij ze weergeeft. Dus is Wodarg in zijn goede naam en eer aangetast.

Hij is in zijn wiek geschoten (in zijn regio staan de meeste windmolens van Duitsland). Hij voelt zich gekrenkt. En dan moet je je natuurlijk ontzettend groot maken, jezelf opblazen. Dat er kranten zijn die al eerder hebben aangetoond dat Wodarg het niet zo nauw nam met de feiten doet er niet toe. Die kunnen gerenommeerde advocaten inschakelen. Nee, dan pakt het duo liever twee vrijwilligers aan met een torenhoge schadeclaim. Dat zijn gemakkelijke slachtoffers. En daarmee kun je hen meteen het zwijgen opleggen, want zo’n claim kunnen ze nooit betalen.

Eigenlijk was Wodarg longarts. De nep-arts Gert Postel werkte onder zijn verantwoordelijkheid als medicus in het gezondheidscentrum van Flensburg. Postel bleek later postbode te zijn.

Wodarg vond de politiek interessanter dan zijn vak als longarts. Ja, Wolfgang Wodarg is een echte sociaal-democraat. Vijftien jaar lang zat hij in de Bondsdag voor de SPD. In 2009 verloor hij zijn zetel en toen moest hij iets anders gaan doen. In die tijd heerste de varkensgriep en hij ging de strijd aan met de farmaceutische industrie die druk bezig was met het ontwikkelen van een griepprik tegen dit virus.

In 2020 trok Wolfgang Wodarg opnieuw aan de publicitaire bel. Er is geen epidemie, corona is niet meer dan een gewoon griepje, de PCR-test is een leugentest en hij voegde er meteen maar een oud stokpaardje aan toe: er is ook geen sprake van opwarming van de aarde. Dat mag hij allemaal zeggen zonder opgepakt te worden, ook al vindt hij dat Duitsland een dictatuur is geworden.

Wat hadden de beide heren gedaan die nu een claim van een kwart miljoen euro aan hun broek hebben hangen? Niets.

Het Robert Koch Institute (RKI) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) hadden afstand genomen van de verklaringen van Wodarg, tal van epidemiologen en virologen hadden zijn kritiek als onhoudbaar betiteld en zijn collega en SPD-politicus Karl Lauterbach noemde de verklaringen van Wodarg ‘absurd en wetenschappelijk onhoudbaar’. Viroloog Alexander Kekulé beschreef de onderbouwing door Wodarg als “zeer, zeer misleidend”, de biofysicus Richard Neher sprak de beweringen van Wodarg tegen als “vals” en de kritische organisatie  Transparency (Wodarg zat in het bestuur) schorste hem vanwege zijn misleidende standpunten.

Wodarg fulmineerde publiekelijk tegen deze mensen die hem niet serieus namen, maar hij ging verder niet de juridische strijd aan. Wél tegen twee vrijwilligers die aan factchecking doen. Wodarg mag in zijn (door hem genoemde) dictatuur Duitsland zeggen wat hij wil, maar hij accepteert het niet zij kritische kanttekeningen plaatsen en feiten checken.

Wat hebben de beide ze misdaan? Zij zijn “als hoofdelijke debiteuren” “volledig” (!!) verantwoordelijk zijn voor de schade: de verloren gegane reputatie van Wodarg als onderzoeker. Toch opmerkelijk: pas als zich een financieel zwakke tegenpartij meldt gaata hij de strijd aan. Of kent hij dit blog veel meer macht toe dan tal van Duitse media die ook al zijn standpunten op waarheid hebben onderzocht?

Advocaat Fuellmich ondertussen weet ook wat hij voor zijn diensten kan vragen. Wie in zijn handen valt kan in principe direct failliet verklaard worden. Waarschijnlijk heeft hij het uurtarief van Bill Gates bekeken. Hij timmert stevig aan de weg en spant tot in de USA rechtszaken aan tegen viroloog Dorsten. Deze heeft namelijk beweerd dat de PCR-test corona-besmettingen opspoort. Volgens jurist Fullmich is dat een klinkklare leugen, want de PCR-test kan geen virus detecteren. Dus heeft Dorsten de overheid voorgelogen. Daar heeft Fullmich als jurist natuurlijk veel meer verstand van dan de viroloog Dorsten, één van de ontdekkers van het covid 19-virus.

In een democratie mogen allerlei standpunten vrijuit verkondigd worden. Maar de beide heren willen critici maar al te graag de mond snoeren en een financiële poot uitdraaien.

Inmiddels zijn Wolfgang Wodarg en Reiner Fullmich graag geziene gasten bij o.a. Wakker Mens (voor nadenkers en doordenkers), Viruswaarheid en Café Weltschmerz. Op 30 november werd hij nog geïnterviewd door Willem Engel. In het Engels want Willem doet zijn naam eer aan. 

Kenmerken van een complottheorie (slot)

Complotten hebben altijd al bestaan. Complotdenkers ook. Maar ze zijn in deze internet-tijd nadrukkelijker aanwezig. In deze 'coronatijd' wordt duidelijk hoe diep dit denken ingrijpt. Klits, klets, klandere, van d'ene associatie op d'andere.

Nieuw is volgens David Kirby dat sinds 1950 het ontwikkelen van het complot-denken een bewuste politieke strategie is geworden. Zo ontwikkelde de CIA een complottheorie om iedereen die maar een beetje verdacht werd van linkse sympathieën als onderdeel van een complot tegen de Amerikaanse overheid te zien. Met dat idee werd de Amerikaanse bevolking ‘bestookt’.

Ook in het communistische oosten werd de publieke opinie beïnvloed door de overheid. Maar het verschil was dat daar maar één publiek kanaal bestond: alle pers stond onder censuur. In de Verenigde Staten moest je als lezer meer onderzoek doen om te kijken uit welke koker het nieuws kwam.

Overtuigen van het tegendeel lukt niet

Hoe overtuig je overtuigde complotdenkers van het tegendeel? Dat gaat je volgens David Kirby nooit lukken. Met hoeveel bewijzen je ook komt van het tegendeel: het is allemaal niet waar. Achter al die tegen-argumenten zit namelijk datzelfde complot. Er is dan ook maar één waarheid. Covid-19 bestaat niet, het verhaal is bedacht door de farmaceutische industrie en door Bill Gates. De mensen die in het ziekenhuis overlijden sterven dus aan iets anders.

Een bewering intrekken?

Eén van de signalen die ik hanteer om er achter te komen in hoeverre er sprake is van complotdenken is dan ook of men kan terugkomen op een eerdere stellingname. Dat is voor reguliere instituten soms erg ingewikkeld, maar voor complotdenkers bijna onmogelijk.

“Het virus is al lang het land uit” (Willem Engel, eind juni 2020). Of eveneens van Willem Engel: “In Zweden is de groepsimmuniteit allang bereikt.” Komt zo iemand terug op zijn stellingname?

“In Zweden zijn zonder lock-down nauwelijks doden gevallen.” Inmiddels zegt de Zweedse overheid dat er in dat land teveel doden zijn gevallen en dat het beleid strakker had gemoeten. Komen ‘coronasceptische sites’ nu terug van hun eerdere beweringen?

“Vier kinderen zijn in Duitsland omgekomen als direct gevolg van het dragen van mondkapjes.” Inmiddels is door tal van bronnen aangetoond dat het bericht fake was.

Daar heb ik enkele sites op gewezen, maar het bericht wordt niet ingetrokken. Eén reactie naar mij toe was: “Zware schande dat u dit als nep nieuws beschouwd. U moet zich heel diep schamen! Bent u wel helemaal lekker? U bent echt totaal geschift!” Degene die dit schreef hoeft in elk geval zelf niet na te denken. De wereld zit voor hem duidelijk in elkaar.

“Zware schande dat u dit als nep nieuws beschouwd. U moet zich heel diep schamen! Bent u wel helemaal lekker? U bent echt totaal geschift!”

Door laten zien overtuigen?

Kun je complotdenkers overtuigen door de in ziekenhuizen op de covid-afdeling te laten kijken? Nee, want wie zegt er dat het covid-patiënten zijn? Bovendien zegt de PCR-test niets, die is dus nutteloos. Dus zijn het mensen die ook zonder corona op de IC terecht zouden komen.

Kun je complotdenkers overtuigen met een documentaire zoals die van David Kirby? Nee, ook dat gaat niet lukken. David Kirby zit namelijk ook in het complot.

Het is net zoals bij een waanbeeld: hoe sterker het tegengas dat geleverd wordt, des te meer gaan mensen in hun eigen waan geloven. Stop dus met de discussie met complotdenkers! is de boodschap van David Kirby. Hij noemt complotdenken een vorm van verslaving, waar je steeds dieper ingezogen wordt.

Andere meningen worden niet toegestaan

Maurice de Hond was aanvankelijk populair op coronasceptische sites. Met zijn kennis van statistiek toonde hij onderliggende fouten in de denkmodellen aan. Er werden o.a. door het RIVM verbanden gelegd die er niet waren of die je op zijn minst anders uit zou kunnen leggen. De aerosolen waren de grote boosdoeners, dus als je beter zou ventileren zou een deel van het covid-19 probleem zijn opgelost.

Maar sinds Maurice de Hond heeft gezegd dat mondkapjes óók effectief kunnen zijn bij de bestrijding van covid-19 (dat klinkt wel logisch als je aan het aerosolen-model denkt) en dat ook onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek wordt hij genegeerd. Hij heeft zich namelijk laten muilkorven. Mondkapjes vormen hét symbool van de onderdrukking.

En nu is het helemaal mis met hem. Want hij pleit voor vaccinatie. Foute boel dus. Voor complotdenkers heeft Maurice de Hond zich laten inpakken door Bill Gates, die de hele wereld wil laten vaccineren.

Complottheorie en sekte

Sommige coroasceptische sites krijgen steeds meer het karakter van een sekte. De standpunten worden steeds extremer, en de waarheid wordt steeds meer begrenst. Er is maar één juiste visie mogelijk: het denken wordt helemaal zwart-wit.

Een vrouw vertelde in een documentaire dat ze het gevoel had gekregen dat ze in een sekte terecht was gekomen. Ze vertrouwde bijna niemand meer en ging steeds slechter slapen. Ze heeft achteraf het gevoel dat ze al haar eigen denken had ingeleverd. Het kostte haar meerdere maanden om van het complotdenken los te komen.

Nieuwsgierig?

Dan zijn er ook mensen die nieuwsgierig zijn naar het complotdenken. Daar hoor ik ook bij. Ik volg maar liefst vijf coronasceptische sites. En ik merk dat het soms moeite kost om te onderscheiden wat waarheid is en wat fictie is. Het klinkt allemaal best logisch. Dat geldt trouwens ook voor de berichten van bijvoorbeeld het RIVM. Ik ben geen viroloog of immunoloog, je kunt me van alles op de mouw spelden.

David Kirby zegt: blijf vooral nieuwsgierig en probeer buiten het oordeel te blijven. Komt niet met tal van argumenten en bewijzen. Begin aan de andere kant. Als er iets beweerd wordt, hoe onderbouwd is die stellingname dan? Waar komen de bewijzen vandaan. Die Didier Raout met zijn bijzonder kleine steekproef van HCQ gebruikers: klopt dat bewijs wel? En die mondkapjes: helpen ze nu wél of niet? Wie heeft dat onderzocht? Welke onderzoeksuitkomsten zijn er?

En... bedenk dat het complotdenken nooit over zal gaan. Met de komst van internet zullen er steeds meer complottheoriëen over het wereldwijde web trekken en ze zullen ook allemaal aanhangers krijgen. Dit denken zal nooit verdwijnen. Hou daar maar rekening mee...

Kenmerken van een complottheorie (6)

Veertig jaar na de dood van John F. Kennedy werd er via een computer-animatie een nieuw licht op de zaak geworpen. De schutter stond niet op de vijfde verdieping van het gebouw, maar achter het raam van de zesde verdieping. Dus de moordenaar kon niet Lee Harvey Oswald zijn. Het moest iemand anders zijn geweest. Wie stond er op de zesde verdieping?

David Kirby gebruikt in de documentaire This is not a Conspiracy Theory tal van voorbeelden uit de filmwereld. Wat films doen is de realiteit vertekenen, maar dan op zo’n manier dat het net echt lijkt en dat je er in meegezogen kunt worden. Dat gebeurt met complottheorieën. Ze zijn nét echt, je kunt er in meegezogen worden. Het zijn films die vooral de toekomst aan jou willen voorspellen.

De film Sliding Doors gaat over een vrouw die in het ene deel van de film net op tijd de metro binnen stapt (terwijl de deuren al dicht gaan). In het andere deel van de film is ze een seconde later: ze mist net de metro. Vervolgens volgt de film de levens van de vrouw die nét de metro haalde en (dezelfde) vrouw die net de metro miste. Eén minimale gebeurtenis binnen één seconde kan leiden tot een totaal verschillend verhaal.

Het probleem is - aldus David Kirby - dat we maar moeilijk kunnen aanvaarden dat een kleine gebeurtenis een wereldschokkend effect kan hebben. Dat een paar mensen in Wuhan ziek worden van het eten van vlees van een zieke vleermuis kan toch niet tot effect hebben dat de hele wereld op slot moet. Daar móét iets anders achter zitten. 

Er werd geëxpermenteerd in een laboratorium in Wuhan en dat virus is ontsnapt. Dat is nog de meest simpele verklaring.

Spannender wordt het als de CIA er achter zit. Een Amerikaans complot dus. Wilden ze de Chinezen in diskrediet brengen? Of werkten die twee juist samen? Maar Wuhan was toch ook de regio waar het eerste 5 G netwerk werd uitgerold? En 5 G: dat is toch de nieuwste ontwikkeling van internet? En internet, dat is toch Bill Gates?

En Bill Gates, die was toch bezig met de ontwikkeling van vaccins? Bill Gates kan natuurlijk geen goede bedoelingen hebben. Die Bill Gates Foundation is een dekmantel om de hele wereld te vaccineren. En Gates gaat er met de winst vandoor.

Maar wacht eens: 5G en dat vaccin, dan wordt er meteen ook een nanochip in je hersenen geïmplanteerd. Dus gaan we allemaal gevolgd worden door Bill Gates. Maar het kán niet waar zijn dat Gates daar in zijn eentje achter zit. Dat moet het Old Boys Network zijn. En was daar ook niet iets met pedofilie? Hillary Clinton, Jeffrey Epstein, Harvy Weinstein, Bill Cosby, Hollywood.

Zie hier: Qanon. Oftewel: The Lord of the Pedophilic Rings. Het sluit allemaal zó mooi op elkaar aan: het móét wel waar zijn. 

Kenmerken van een complottheorie (5)

Er zijn in de geschiedenis tal van samenzweringen geweest en er komen ook nog tal van samenzweringen. Samenzweringen worden beraamd door een groep mensen die uit zijn op de val van een persoon of een systeem. 

Voorbeelden zijn de moord op Julius Caesar, de aanslag op David Lincoln, Watergate, de aanslag op de Twin Towers: achter al deze samenzweringen zat een aantoonbare groep van mensen die een crimineel plan hadden beraamd.

In deze serie volg ik de video over complotten en complottheorieën van David Kirby. Volgens hem is een complottheorie een idee dat rijpt in het brein van mensen die proberen grip op een voor hen onverklaarbare wereld te krijgen. Het gaat om amateurs die zich weliswaar goed in hebben gelezen maar die daarna hun fantasie de vrije loop laten.

Voorbeelden uit de recente tijd zijn het idee dat John F. Kennedy niet door één man vermoord kan zijn, daar zat een organisatie achter. De aanslag op de Twin Towers is door de CIA bedacht en uitgevoerd. Covid-19 bestaat helemaal niet, daar zit Bill Gates of Big Pharma achter.

Ook de maanlanding is niet gebeurd (het was een film, in scene gezet in de woestijn, om de Amerikanen een schijnbare voorsprong te geven op de Russen), de holocaust is niet waar gebeurd (de Joden hebben dat in scene gezet om de eigen staat te legitimeren), en Pizzagate (pedofilie door een geheim genootschap van vooraanstaande Amerikanen).

Als een complottheorie waar is, bewezen is, moet hij verschuiven naar de lijst van bewezen samenzweringen. Er is niemand die ooit heeft bewezen dat de holocaust een verzonnen Joods complot was. Ook heeft nooit iemand bewezen dat de maanlanding ergens op aarde gefilmd is. Nooit heeft iemand een groep van mensen kunnen vinden die samen de aanslag op John F. Kennedy hebben beraamd. Het zijn hersenspinsels die niet op feiten berusten.

Wat covid-19 betreft vind ik het overigens te vroeg om nu al feitelijke conclusies te trekken. ‘De zaak loopt nog’. Dat geldt ook voor het veel verspreide idee dat de MH-17 niet door de Russen is neergeschoten. Ik geloof er niets van dat de brokstukken van het vliegtuig daar zijn neergelegd om Rusland in diskrediet te brengen, maar ook deze zaak is nog te vers van de pers.

Nexium was een bewezen samenzwering. Onder de dekmantel van een bedrijf dat menselijke effectiviteit promootte werden tal van samenzweringen gepland. Na een langdurig onderzoek werd de hele groep ontmanteld en belandden de leiders in de gevangenis.

Eveneens in de USA: Bhagwan Shree Rajneesh bouwt een commune op in Oregon, haalt daklozen van de straat en biedt hen onderdak en dient hen haldol toe om hen meer volgzaam te maken. Er worden plannen voor aanslagen en vergiftigingen gesmeed, zoals het verspreiden van gevaarlijke bacterieën in de voedselketens van restaurants. Bij beide groepen is er sprake van verregaand seksueel misbruik.

Er zijn bewijzen, er zijn tientallen getuigen en de leiders krijgen ruzie met elkaar en vallen elkaar af als de groep dreigt uiteen dreigt te vallen en de politie onderzoek doet. Uiteindelijk blijft er van zowel het bedrijf Nexxium als van de commune in Oregon niets over, behalve dan de getuigen die allemaal ongeveer hetzelfde verhaal vertellen.

David Kirby: “Zodra een samenzwering té dramatisch klinkt, zodat je het bijna niet meer kúnt geloven, het is té groots en té meeslepend, moet je op je hoede zijn. Ga op zoek naar het verhaal achter het verhaal: wat maakt dat mensen zo gaan denken. En ga op zoek naar bewijzen. Bij een complottheorie zul je ze niet vinden, ook al komen de bedenkers met tal van bewijzen. Die bewijzen zijn namelijk ook fake…”

Blijft de vraag: als er nú een verhaal opduikt: hoe weet ik dan of het een (fake) complottheorie is of een te bewijzen complot of samenzwering?

Kenmerken van een complottheorie (4)

Volgens David Kirby zijn complottheorieën vooral in opkomst vanaf 1950. Het meest opvallende thema is de strijd tussen het goed en het kwaad, en dan vooral op wereldniveau.

Volgens Kirby gaat het echter niet om goed en kwaad, het is een gevecht tussen ideeën over de toestand van de wereld. Het opvallende is dat deze theorieën momenteel steeds meer terrein winnen: veel meer mensen gaan er in geloven. En die mensen zien zichzelf dus ook steeds weer bevestigd op internet. Daarmee wordt datgene wat niet waar is steeds meer tot waarheid verheven.

Maar… als je denkt dat het nooit waar is, dan zit je er naast. Er is altijd wel iets van waar. Denk maar aan die klok die twee keer per dag de waarheid spreekt. Twee keer per dag is het twee voor twaalf.

Een bijzonder verschijnsel aan complottheorieën is dat ze steeds wonderlijker vormen aannemen. Je zou dan denken dat mensen massaal afhaken, maar dat gebeurt dus juist niet. Mensen worden ‘in zo’n theorie gezogen’.

Een definitie

Wat is een complottheorie? Het is een bewering dat er een onzichtbare groep van mensen bestaat die geheime misdaden plegen. Die bewering komt van een gemeenschap (‘community’) die bestaat uit amateurs.

Een complottheorie is geen theorie over een complot. Het is ook geen science fiction. Dat laatste is een vorm vam magisch denken over de toepassing van de wetenschap in de toekomst. De complottheorie gaat over wat er hier en nu gaande is, maar wat slechts aan de ‘community’ geopenbaard is.

De onzichtbare groep die het kwaad pleegt is bijvoorbeeld de Deep State (een onzichtbare elite die het in de wereld voor het zeggen heeft, waarbij steeds de naam van Bill Gates opduikt), het kunnen beroemdheden zijn, maar ook (nog altijd) de Joden (de familie Rothschild wordt nog steeds in dit verband genoemd).

Een complottheorie is wat anders dan een samenzwering. Dat is een concreet gegeven: een aantal bestaande personen die een concrete situatie op het oog hebben.

Amateurs die zich hebben ingelezen

Bij de complottheorie gaat het volgens Kirby om alternatieve vormen van denken, met een eigen verhaallijn ( ‘narratives’). De verhalen komen van amateurs, van mensen die zich wel hebben ingelezen, maar die toch outsiders blijven als het om dit specifieke kennisgebied gaat.

Degenen die de eerste zichtbare tegenstander zijn zijn de journalisten (‘de foute media’), de politie en de politici, het establishment. Dat zijn de uitvoerders die de geheime misdaden faciliteren.

In de geschiedenis zijn altijd verhalen opgedoken over mogelijke complotten. Neem Watergate of de Russische inmenging in de Amerikaanse politiek.

Was de moord op John F. Kennedy een complot en is alleen de uitvoerder opgepakt? Is Jeffrey Epstein vermoord omdat hij anders geheimen zou vertellen aan de rechter. Het zou allebei kunnen. Bewijzen zijn er onvoldoende, maar in theorie is het mogelijk.

De bewering dat de aarde toch plat is en dat er een complot achter zit waardoor we zijn gaan geloven dat de aarde rond is: dat gaat een stap verder…

Maar die andere voorbeelden: dat kan toch waar zijn? Ja, dat kan. En Watergate bleek waar. Maar het opmerkelijke is dat als eenmaal het bewijs al dan niet op tafel ligt, dat die theorie dan ‘verdwijnt’. Het probleem is opgelost en de theorie ook. Het is geen nieuws meer.

Dat ligt bij de complottheorie heel anders. Al liggen er duizenden bewijzen op tafel dat iets niet waar kan zijn: de complottheorie gaat gewoon door. Qanon zal dus niet verdwijnen. Qanon gaat door, ook al is onomstotelijk bewezen dat iets niet waar kan zijn. 

De magie van de complottheorie (3)

David Kirby heeft een college gehouden over het verschil tussen een complot en een complottheorie. Het is een lange en compacte video en hij praat erg snel. Niet geschikt voor ouderen dus. Gelukkig kun je de video af en toe stil zetten en bijkomen van de verbale onrust.

Wat is het verschil tussen vroeger en nu? Ook vroeger waren er tal van complottheorieën. Daar waren o.a. de Joden vaak het slachtoffer van. Toen ze minder vaak de pest kregen waren zij natuurlijk degenen die het virus door Europa joegen en er op uit waren om de rest van de bevolking te decimeren. Achteraf weten we dat hun reinigings-en spijswetten hen deels beschermden tegen het virus.

Complottheorieën en virussen hebben altijd al door de wereld gegierd, maar volgens Kirby is hét verschil: de komst van internet. Vroeger was het toch gemakkelijker om fictie en werkelijkheid van elkaar te scheiden. Als je naar ‘Murder on the Orient Expres’ keek wist je: het lijkt echt, maar het is fake.

Wat is er veranderd in de wereld?

Met de komst van internet en vooral sinds beelden dusdanig kunnen worden veranderd dat mensen op beeld iets anders zeggen dan ze in werkelijkheid zeggen staat de wereld op zijn kop. Wat is er waar en wat is er niet waar? (zie een artikel in de Volkskrant van afgelopen zaterdag).

Maar de meeste berichten zijn nog steeds realiteit: het is wat mensen echt zeggen. Maar hoe komen mensen als David Icke tot hun beweringen? Hoe bedenken ze dat er een kleine superrijke elite is die zich te buiten gaat aan pedofilie en het bloed van kinderen drinkt als satanisch ritueel? En wat klopt er van de bewering van David Icke: ‘Simply there is no covid’. Het is allemaal een verzonnen verhaal, bedacht door de rijken om de rest van de bevolking onder de duim te houden. En zonder zijn verhalen op feitelijkheid te controleren geloven tienduizenden mensen zijn verhaal.

Hoe bedenkt iemand van Qanon dat je fontanel niet is dichtgegroeid en dat er via het zwakke gedeelte van je hersenpan electrische lading ingestopt wordt? Hoe bizar het is: zou het toch niet waar kunnen zijn? En als het niet waar is, kan het dan niet af en toe wel waar zijn? Het is niet altijd twee voor twaalf, maar twee keer op een dag is het wél twee voor twaalf. Dus is het soms misschien tóch wél waar? Daarom liet hij zich onderdompelen in het denken van Icke en van de Qanon-beweging.

Soms is het waar

Aan het begin van de video verklapt Kirby alvast de uitslag. Soms is een samenzweringstheorie een keertje waar. Net zoals de klok twee keer gelijk heeft dat het twee voor twaalf is, zo kan ook David Icke best minstens twee keer in zijn leven gelijk hebben gehad. Wat ook waar is, is dat complot-theorieën soms goede metaforen zijn voor processen die in de samenleving plaats vinden. Maar de overkoepelende uitkomst is dat samenzweringstheorieën er vooral vaak naast zitten.

Maar – dit gezegd hebbende – wil Kirby graag weten wat de diepere betekenis is achter de samenzweringstheorie. Wat is er aan de hand als mensen dit soort theorieën bedenken. En meer nog: waarom hebben deze theorieën zo’n sterke aantrekkingskracht?

Voedingsbodem voor complottheorieën

Complottheorieën vinden een goede voedingsbodem op momenten dat mensen hun vertrouwen in de toekomst kwijt raken. Ze kunnen niet meer ‘volgen’ wat er in de samenleving gebeurt. Ze proberen antwoorden te vinden. En complot-theorieën geven (een) antwoord. Ze geven op zo’n manier een antwoord op wat er aan de hand is dat het veel logischer lijkt. Ze leiden tot een aha! gevoel. Ook al is het allemaal overweldigend, je snapt nu wel in welk kader er gebeurt wat er gebeurt.

Het is niet eens het thema van de complottheorie dat zo belangrijk is, het is vooral de impact van zo’n theorie. Opeens snap je waarom er covid-19 is, waarom de overheid zo hard reageert, waarom HCQ als geneesmiddel tegen covid-19 niet wordt goedgekeurd, waarom berichten van internet worden verwijderd. Bill Gates wil zijn vaccin verkopen! Dat we daar niet eerder op zijn gekomen. Het is zo logisch als wat. En mensen die houvast zoeken zijn extra gevoelig voor dit soort overkoepelende verhalen.

De magie van de complottheorie

Als je daar nog een stuk magie aan toevoegt werkt het extra goed. Je creëert een eigen taal die alleen door wakkere mensen begrepen wordt. Zoals een verkoper van Donuts die vertelt dat het gat in de Donut geen gat is, maar ook weer een kleine Donut met een gat er in, maar onze Donut is wel heel bijzonder, die heeft helemaal geen gat, je ziet hem niet, maar daarom is het de beste Donut die er is. Dat is toch magisch?

En zo heb ik alleen de eerste vijf minuten van de video van David Kirby beschreven. Kirby is een Amerikaans onderzoeksjournalist die tal van boeken op zijn naam heeft staan.  

Complottheorie (1) : David Icke en Qanon

Laat ik beginnen met de wereld van David Icke. Ik wist nauwelijks iets van hem, totdat ik een video zag van Kirby Ferguson over complottheorieën waarin hij uitlegt waarom die nagenoeg altijd verschillen van echte complotten.

Kirby heeft geprobeerd het denken van David Icke (1952) te doorgronden. Hoe is deze man tot zijn standpunten gekomen? Kirby zegt open te hebben willen luisteren naar de boodschap van Icke. Maar daar moet je dan wel even voor gaan zitten. Ik maak slechts een heel korte samenvatting.

Jeugd

Alleen al over zijn jeugd zou je een heel boek kunnen schrijven. Icke beschrijft zichzelf als een eenling die nooit iets uitvoerde op school. Hij zakte voor het 11+ examen (dat destijds toegang bood tot het hoger onderwijs), maar vond in het voetbal zijn uitlaatklep. Als doelman, want teamspeler paste niet bij hem. Daar verdiende hij zijn brood mee, totdat hij door reumatoïde artritis gedwongen was te stoppen.

In 1973 ging Icke aan de slag als voetbalverslaggever bij diverse kranten en later kreeg hij een veel bekeken voetbalprogramma bij de BBC onder zijn hoede. Icke raakte steeds meer onder de indruk van New Age en van de gevolgen van reïncarnatie. Ook verdiept hij zich in alternatieve geneeswijzen.

Icke werd actief in de Groene Partij. In 1980 kreeg Icke van een waarzegger op een congres te horen dat hij de zoon van de Godheid was. Hij moest de mensen vertellen dat de wereld binnenkort ten onder zou gaan als gevolg van aardbevingen en vloedgolven. Ook voor de TV-programma’s van de BBC vertelde hij deze verhalen. Ondertussen schreef hij enkele boeken.

Een andere waarzegger voorspelde dat Icke nog veel meer boeken zou schrijven en dat hij betrokken zou worden bij het ontwerp van een vliegtuig dat zó snel zou zijn dat de tijd daarmee zou komen te vervallen. Voordat de wereld zou vergaan was er dus nog veel werk aan de winkel.

Geschubde mensachtigen

Vanaf 1998 kwam Icke mensen tegen die zelf hadden gezien dat andere mensen veranderden in geschubde mensachtigen met reptielachtige ogen. Vanaf die tijd begint hij te spreken over ‘het ongeziene’. Icke gelooft dat een interdimensionaal ras van reptielachtige wezens (archons) de aarde hebben gekaapt en de mensheid ervan weerhouden haar ware potentieel te realiseren. Hij beweert dat ze dezelfde wezens zijn als de goden uit een Babylonische scheppingsmythe. De gevallen engelen paren met de vrouwen uit de apocriefe boeken van de Bijbel (boeken die niet in de ‘canonieke’ – protestantse – Bijbel zijn opgenomen).

Alle Amerikaanse presidenten maakten deel uit van deze bijzondere soort reptielachtigen, zonder dat je dat zomaar waar kon nemen. Hij voorspelt een Global Elite, een kleine bovenlaag van de bevolking, die zich o.a. te buiten gaat aan rituele mensenoffers en aan pedofiele handelingen. Deze elite zal het Grote Werk der Eeuwen uitvoeren waarbij niemand van de inmiddels gechipte bevolking ook maar iets in te brengen heeft. Ik had geen idee wat Qanon precies inhield, maar ziehier de contouren van de Qanon-beweging.

Een paar politieke standpunten van David Icke:

> Achter de massale schietpartijen in de USA zit een complot. Ze zijn door de anti-wapenlobby georganiseerd. Op die manier wil men de bevolking ophitsen zodat het tot een verbod komt van privé-wapens.

> De Joden hebben zelf het antisemitisme veroorzaakt om daarmee de eigen staat te kunnen legitimeren.

> De covid-crisis wordt door Israël gebruikt om geheime technologieën uit te testen. Dat kan men nu goed doen omdat de rest van de wereld niet oplet: men heeft het te druk met de eigen problemen.

> Het inzetten van 5 G en covid 19 maakt onderdeel uit van hetzelfde plan: het uitrollen van 5 G en de gesuggereerde verbreiding van covid-19 hebben alles met elkaar te maken. Het is zeker geen toeval dat dat op hetzelfde moment gebeurde.

> Over covid-19 schrijft David Icke dat iedereen met maar een halve gram aan dienstdoende hersens kan weten dat covid 19 niet bestaat. Dat is trouwens wel wat in strijd met de suggestie dat 5 G en covid-19 onderdeel zijn van hetzelfde plan.

Anti lockdown protest

David Icke was aanwezig bij het anti-lockdown protest in augustus 2020 in Londen. Hij verklaarde toen dat ‘deze wereld wordt beheerst door een klein aantal mensen” die “hun agenda opleggen aan miljarden mensen”. Hij vertelde de politie die aanwezig was bij de bijeenkomst dat ze met hun optreden het fascisme afdwingen waar hun eigen kinderen mee zullen moeten leven” en hij drong er bij hen op aan “zich bij ‘ons’ aan te sluiten en de psychopaten niet langer te dienen”. 

Ook de Duitse arts en professor Heiko Schöning was een graag geziene en gehoorde spreker tijdens deze protesten. Zoals ik al eerder schreef was Heiko Schöning geen arts en al helemaal geen professor.

Net zomin als David Icke een zoon van de Godheid is. Kennelijk hebben beide heren een sterke geldingsdrang en moeten ze zichzelf op een voetstuk zetten. Dat ze er zoveel volgelingen mee weten te krijgen verbaast me. Maar er gebeurt wel meer verbazingwekkends in het functioneren van de samenleving.

Kirby Ferguson legt in een soort college uit wat de achtergrond is van dit soort gedachtenpatronen. Wat is waar, wat is fictie, wat is een beetje waar en hoe kun je het mogelijke waarheidsgehalte van dit soort theorieën toetsen?