Leesbrillencomplot

Tineke is nogal positief ingesteld. Ze heeft al dertig jaar een plus-bril. Oftewel een leesbril.

Omdat leesbrillen de gewoonte hebben om zoek te raken heeft ze ook meerdere exemplaren. Ik vermoed een stuk of twintig. De meesten zijn niet meteen vindbaar, een stuk of zes van drie brillen zijn in actieve dienst.

De afgelopen week gingen vier van die brillen stuk. Bij één viel het glas er uit (lees: plastic), bij een tweede brak de poot af en bij twee andere brillen raakte een schroefje vermist.

De twee andere brillen die in actieve dienst zijn bleken aan het eind van de week onvindbaar en de veertien brillen die geen actieve dienst deden waren al helemaal onvindbaar. Gisteren heeft ze dan ook geen krant kunnen lezen.

Hoe moet ik dat nu duiden. Ik vermoed dat er sprake is van een complot. Het kan ook te maken hebben met de samenstand van Saturnus en Jupiter. Dat is nogal ontregelend. Dan breekt er een oorlog uit of leesbrillen gaan stuk. 

Bill Gates en het religieuze brein (1)

In 2005 hield Bill Gates op een geheim congres van de CIA een toespraak. Hij vertelde dat het fundamentalisme in een bepaald deel van de hersenen zetelt. Als je dat deel van de hersenen zou manipuleren zou de wereld nooit meer last hebben van moslim-fundamentalisme of van andere religieuze ongemakken.

De wereld zou dus een soort geestverruimend middel moeten ontwikkelen. Dat zou kunnen in de vorm van een vaccin. Daardoor zouden mensen meer flexibel kunnen worden in hun denken.

Het was een geheim congres, maar de beelden lekten toch uit. De naam van de spreker werd niet genoemd. Het ging om de boodschap. Er waren geheime plannen in ontwikkeling om de geest van ‘fanatici’ te veranderen. Het ging destijds om moslim-extremisten, maar wie een beetje nadacht zag ook al een ander spookbeeld verschijnen. Op deze manier kon elk geloof worden ‘aangepakt’.

De spreker werd verondersteld goed op de hoogte was van neurologie. Hij liet twee foto’s zien van hersenen. De ene foto was van een ‘religieus fanaticus’ (de hersenactitiviteit lichtte frontaal op), de andere foto was van iemand die ‘normaal’ functioneerde in de samenleving (ik zeg het in mijn eigen woorden).

Iemand uit de zaal stelde de vraag of je dan van de hele bevolking hersenscans zou moeten maken, zodat de potentiële gevaren gelocaliseerd konden worden. Maar zo ver wilde de spreker niet gaan. Nee, je hoefde niet de hele bevolking van Afghanistan via hersenscans in beeld te brengen. Maar hij zag wel mogelijkheden om fundamentalistische mensen zo genetisch te modificeren dat ze vanzelf hun fanatisme los zouden laten.

De video is in de loop der tijd steeds weer opgedoken op tal van sites. De eerste melder zegt dat er sprake is van een geheim Pentagon-project met de naam “FunVax”. Het Pentagon zou de bevoling van het Midden-Oosten massaal kunnen vaccineren met wat FunVax wordt genoemd – een anti-fundamentalistisch vaccin. In latere versies kwam ook de rol van Israël ter sprake. Als de bevolking van omringende landen met dit vaccin ingespoten zou worden zou er duurzame vrede kunnen ontstaan in het Midden-Oosten.

Een aantal jaren later kreeg de video meer aandacht. De boodschap werd opgepikt door een populaire anti-vaxx-site: Natural News. In een artikel werd beweerd dat deze nieuwe “FunVax” zou worden afgegeven via uitlaatgassen van auto’s, grootschalig sproeien, via de voeding en door het water. De auteur stelde dat daarmee een einde zou komen aan de vrije wil. Iedereen zou voortaan via dit vaccin in zijn denken en handelen gestuurd worden door de overheid. “Zeg vaarwel tegen je vrije wil.” Een andere site sprak van een Pentagon-biowapen dat bedoeld was om alle religie op aarde te vernietigen.

Geen enkele site en geen enkele discussie meldde bij deze video de naam van Bill Gates. Dat veranderde pas in het voorjaar van 2020. De spreker op het congres voor de CIA was nu opeens Bill Gates. Hij deelde hier zijn snode plannen met de geheime dienst van de USA!Wat was er aan de hand?

Waarheidsvervorming (2)

Als je iemand aardig vindt, hem of haar moedig vindt, de persoon waardeert, heb je de neiging om ook diens opvattingen te steunen. 

‘Voters vote beautiful‘ was een artikel uit de jaren ’70: kiezers hebben de neiging om op vriendelijke hoofden en knappe gezichten te stemmen. Volgens de Franse onderzoekers die ik gebruik bij dit blog gebeurt dat ook bij opvattingen. Zelfs als er geen enkel bewijs is dat die persoon de waarheid spreekt, dan nog wordt hij of zij gelooft omdat hij als persoon geloofwaardig over komt.

De onderzoekers lieten een acteur, die zogenaamd een jurist was die tot rechter moest worden benoemd, drie onbewezen verklaringen rond covid-19 vertellen, zoals dat dagelijkse inname van vitamine D alle covid kan voorkomen.

Standpunten veranderen niet (meer)

Het bleek dat slechts 10% van de proefpersonen zijn mening over de persoon veranderde: ‘als hij zó iets vertelt moeten we er toch nog even over nadenken of hij wel geschikt is als rechter’. De overige 90% vond de opvattingen van de kandidaat-rechter nog steeds betrouwbaar omdat hij het zei. Ze gingen dus niet op onderzoek uit, ze gingen niet twijfelen: wat deze persoon beweerde moest wel kloppen.

Sterker nog: als de persoon in kwestie meer van deze uitspraken deed gingen zijn volgers ook meer van het verhaal geloven. Het verhaal dat vitamine D zeer effectief is bij de bestrijding van covid-19 werd geleidelijk steeds meer voor waar gehouden. Waarom? Omdat het aanvankelijke vertrouwen in de persoon doorwerkte bij het beoordelen van diens opvattingen.

De personen leunden in hun oordeel steeds meer op de boodschapper. Kritiek op zijn boodschap werd steeds meer gezien als ‘afval’. Iemand die standpunt A verdedigt wordt steeds meer vertrouwt, iemand die standpunt A afwijst wordt steeds minder vertrouwt. Ook factchecking verandert het standpunt niet meer. Het is gewoon zo.

Om te onderzoeken of dit patroon specifiek zo werkt bij het thema covid-19 hebben de onderzoekers ook nog een andere studie gedaan, met uitspraken die geen verband hielden met COVID-19. Het bleek dat ook dán het patroon zichtbaar was: mensen gingen steeds meer het verhaal van een door hen gewaardeerde boodschapper volgen. Omgekeerd: omdat hij of zij het zei hoefde het ook niet meer gecheckt te worden.

Dit is vooral de tijd waarin veel vraagtekens moeten worden gesteld, het is nog te vroeg voor uitroeptekens

Het (on-)geloof in de boodschapper blijft

Waarheidsvervorming door iemand leidt dus niet tot een meer kritische blik van de kant van de volgelingen. Ook al wordt bijvoorbeeld vele malen bewezen dat vitamine D niet helpt tegen corona, dan nóg zullen de volgelingen volhouden dat het wél helpt. De boodschapper is dus van grote invloed op het volgen van de boodschap.

Er waren ook mensen die de acteur (kandidaat-rechter) niet vertrouwden. Zij werden gedurende het onderzoek steeds feller in de afwijzing van de persoon. ‘Nu komt hij al drie keer met hetzelfde onzin-verhaal’. Datzelfde gold trouwens ook voor personen die afhaakten. Ze waren teleurgesteld en dat versterkte hun afwijzing.

Polarisatie: geen grijstinten meer

Het gevolg was bij beide groepen een groeiende verwijdering. Aanhoudende steun of afwijzing door deelnemers leidt daarom tot onenigheid over wat waarheid is of niet.  Met andere woorden, steun of afwijzing van een publieke figuur is een psychologisch mechanisme waardoor polarisatie optreedt en de waarheid minder goed gecheckt wordt. Er ontstaan minder grijstinten: de opvattingen worden steeds meer zwart-wit.

De onderzoekers menen dat op deze manier verklaard kan worden hoe aanvankelijke onzekerheid een belangrijke bron kan worden van maatschappelijke polarisatie over een groot maatschappelijk probleem. De vraagtekens worden vervangen door uitroeptekens.

Een proces van polarisatie

Beide posities zijn cruciaal om het polarisatieproces te begrijpen. Mensen die de maatregelen bij covid-19 niet na willen leven gaan steeds meer zwart-wit denken, mensen die de maatregelen zinvol vinden worden ook geleidelijk steeds ‘strakker’ in hun opvattingen. Het gevolg zijn groeiende verschillen in de publieke opinie en verhitte onenigheid over wat waar is of niet. Dat is vooral opmerkelijk omdat het nog te vroeg is om tot sluitende verklaringen te komen: er is zelden wetenschappelijk bewijs.

Dit is vooral de tijd waarin veel vraagtekens moeten worden gesteld, het is nog te vroeg voor uitroeptekens (mijn uitleg van het verhaal).
 

Anne-Sophie Chaxel van HEC Paris en Sandra Laporte van Toulouse School of Management: Truth Distortion: A Process to Explain Polarization over Unsalstantiated Claims Related to COVID-19.