Krachtpatser in het ziekenhuis

Een krachtsporter - de 37-jarige man - Matthieu Onderdijk - kwam als gevolg van het coronavirus in het ziekenhis terecht. Hij deelde zijn ervaringen. Dat kwam hem duur te staan.

Matthieu Onderdijk werd vorige week zondag doodziek. De krachtsporter uit Eindhoven was benauwd, hapte naar adem, kon amper praten. ,,Bel nou maar naar de huisartsenpost, dit is niet goed’’, zei een goede vriendin. ,,Nadat ik gebeld had, stond binnen een paar minuten een dokter in mijn huis. Voor ik het wist, lag ik in de ambulance.’’ (Eindhovens Dagblad)

Het viel hem zwaar tegen. Je bent sporter, je eet en drinkt maximaal gezond, voegt tal van vitaminen toe, je denkt dat je alles aan kunt en dan word je zó ziek! Dat was toch alleen iets voor kwetsbare ouderen?

Zijn ervaringen deelde hij op social media. En toen gebeurde het. Hij werd overspoeld door haatreacties, verdenkingen en verdachtmakingen. Een aantal mensen reageerde met ‘daar word je zeker voor betaald?’ Want het virus bestaat helemaal niet. de overheid voert een show op. Sommige mensen wensten hem dood, want hij was een verrader.

Matthieu concludeert dat feiten er kennelijk helemaal niet meer toe doen. Iedereen reageert vanaf zijn scherm en weet precies hoe het zit. Dat gebeurt zonder enige feitelijke onderbouwing. Alles is in scene gezet. Oftewel: Matthieu voert een toneelstukje op. Er is een ziekenhuisbed voor hem geregeld. Hij heeft géén covid-19, want dat bestaat helemaal niet. Matthieu wordt door de overheid betaald voor dit toneelstuk. En dat allemaal om een nieuwe dictatuur te kunnen vestigen. Of door de farmaceutische industrie om het covid-19 vaccin verplicht op te kunnen leggen.

Hoe zit het dan met de journalist van het Eindhovens Dagblad? Dat lijkt me ook niet zo moeilijk. Alle kranten zijn immers in handen van twee Belgische bedrijven? Die worden zwaar gesubsidieerd door de Europese gemeenschap. Dus die kranten kunnen niet anders dan schrijven wat de overheid wil. En voor die berichten worden de journalisten weer betaald. Wie iets anders wil schrijven wordt per direct ontslagen.

Matthieu heeft geen covid-19, want dat bestaat niet. Hij wordt door de overheid betaald om in het ziekenhuis te liggen.

Kortom: dat hele verhaal rond Matthieu is compleet nepnieuws. Misschien bestaat hij niet eens. Als hij wel bestaat voert hij een toneelstuk op. Daar wordt hij voor betaald. Hij kan namelijk geen covid-19 hebben want er zijn inmiddels al duizenden onderzoeken die onomstotelijk hebben bewezen dat dat hele virus niet bestaat. Dus kán het niet anders of deze ziekenhuisopname is in scene gezet. En daar verdient Matthieu een aardige cent mee.

Ik volg tal van ‘coronaseceptische blogs’. Daar ben ik mee begonnen toen ik met name de maatregelen in de ouderenzorg en de gehandicaptenzorg te zwaar en te rigide vond (‘disproportioneel’). Ik hoopte – los van het RIVM – op een aantal gezonde alternatieven uit te kunnen komen.

Maar als je ontkent dat het virus een gevaar vormt of zelfs maar bestaat is er geen enkel gesprek mogelijk. Dan wordt het zoiets als: de wereld is plat en de foto’s vanuit de ruimte waarop de aarde rond lijkt zijn allemaal gemanipuleerd. Het is namelijk onomstotelijk bewezen dat de wereld plat is.

Het werkelijk gevaarlijke virus in Nederland is niet covid-19, maar het feit dat mensen in hun eigen bubbel zitten. Ze voeden elkaars wantrouwen, waardoor ze het verhaal van andersdenkenden direct 'framen'. Er is maar één denkrichting mogelijk.  Dat er ook grijstinten kunnen zijn schijnt als gedachte volkomen verdwenen te zijn. Het is een bewijs voor het ontstaan van de Borderline-samenleving zoals psychiater Dirk de Wachter die heeft beschreven. 

Leegheid en collectieve zelfverwonding

In het najaar van 2013 schreef ik een serie blogs naar aanleiding van het boek van psychiater Dirk de Wachter: Borderline Times.

Volgens De Wachter vormt de psychiatrie altijd de spiegel van de samenleving. Psychiatrische stoornissen laten zien hoe de samenleving functioneert.

In de westerse samenleving zijn autisme (contactstoornis) en borderline (een gevoel van leegte in combinatie met extreme reacties op gebeurtenissen) de meeste gestelde diagnoses. Kennelijk hebben we als samenleving veel moeite met het leggen van contacten. En we zoeken ook naar spannende zaken om de innerlijke leegte te bestrijden.

De buitenkant en de binnenkant

“Via een veruiterlijkt beeld willen de mensen steeds meer laten zien wie ze zijn.” Je bent dus niet iemand als persoon, je laat jezelf bijvoorbeeld zien via de kleding die je draagt.  Daar komen de afgelopen decennia bovendien steeds meer andere kenmerken bij, zoals piercings en tattoos. Opmerkelijk is, aldus Dirk de Wachter, dat met name de uiterlijke kenmerken die op het lichaam aangebracht worden, inmiddels mainstream zijn geworden.

Toevallig zei een naamgenoot Henk in de afgelopen week in de Metro dat tattoos een verhaal vertellen. Hij vroeg zich af wat mensen zonder tattoo nog te vertellen hebben. ‘Niets dus’.  Precies omgekeerd als wat Dirk de Wachter schrijft.

Pijnlijke ervaringen

Maar waar het De Wachter om gaat is niet dat ene tattoo’tje, maar dat de uiterlijke versierselen allemaal steeds meer bizar en steeds meer pijnlijk moet worden. Bij de borderline persoonlijkheidsstoornis komt zelfverwonding veel voor. In onze samenleving komt collectief, als mainstream, de zelfverwonding ook steeds vaker voor. In zijn boek noemt Dirk de Wachter een hele serie piercings op waar ik nog nooit van heb gehoord (ik ben dan ook niet mainstream…).

Onlangs was ik in gesprek met een vrouw die de tandarts niet durfde te bezoeken. Maar liefst acht jaar was ze niet naar de tandarts geweest. Maar ze had wel een piercing in haar tong laten zetten. Dan laat ik liecer een kies vullen…

Hoe komt iemand op het idee om een piercing op zijn huig aan te laten brengen? Het lijkt mij op zijn minst een wat bizarre ‘happening’.  Om over allerlei bizarre versierselen van seksueel gevoelige organen maar te zwijgen. De vraag is waar de grens ligt tussen ‘gewone versieringen’ en automutilatie. Ze zeggen wel eens dat wie mooi wil zijn pijn moet lijden. En hoe moeten we dan verklaren dat er steeds meer Japanse meisjes zijn die een deel van hun pink af laten snijden?

Innerlijke leegte

De Wachter verklaart de extreme vormen van dit gedrag vanuit een innerlijke leegte. Zoals iemand met borderline vanuit de innerlijke leegte zichzelf kan gaan snijden, zo zijn steeds meer mensen in het westen geneigd om zichzelf te beschadigen, omdat ze weinig bodem meer ervaren. En omdat het aanbrengen van allerlei cosmetische veranderingen niet helpt gaan ze steeds verder, totdat er misschien iets is dat jou wél gelukkiger maakt.

Oost-Duitsland

Tijdens onze vakantie in Oost-Duitsland viel ons op hoeveel jonge mensen behangen zijn met piercings en op allerlei lichaamsdelen (voor zover zichtbaar, maar tijdens een warme zomer kun je een eind kijken…) aan hadden gebracht. Ook de enorme oorbellen vielen op, aangebracht in de oorlel. Hoe groter, des te meer val je op. Maar het lijkt me ook meer pijnlijk.

Tegelijkertijd is de werkloosheid onder jongeren in Oost-Duitsland erg hoog. Er zijn veel jonge meisjes die zwangerschap als alternatief zien voor de werkloosheid. Dus zag je nogal wat van top tot teen versierde (of ontsierde) meisjes van een jaar of 20 achter de kinderwagen lopen.

Als ik de inhoud van het boek van Dirk de Wachter ‘door trek’ zou dat symbool kunnen staan voor de innerlijke leegte in dat deel van Duitsland. Het communistische systeem is failliet gegaan, maar er is geen zinvol alternatief voor terug gekomen. Het gebrek aan perspectief vertaalt zich in een vorm van collectieve zelfverwonding…

Borderline Times (9) : dissociatie

Ook een kenmerk van Borderline is de dissociatie. Letterlijk betekent dit: ontkoppelen. Je verliest even het contact met de werkelijkheid. Daardoor kun je je soms gebeurtenissen ook niet meer herinneren.

Volgens Dirk de Wachter lijken bepaalde collectieve hypes op dissociaties. Als voorbeeld noemt hij de Witte Mars in België. De hele bevolking stond als één man/vrouw achter Paul Marchal. Maar binnen de kortste keren was de aandacht als een zeepbel verdwenen. De collectieve rouw vanwege het overlijden van André Hazes past ook in dit plaatje. De Wachter noemt in dit verband ook het overlijden van Lady Diana. Dit alles komt dicht in de buurt van de massahysterie.

Zulke emoties komen dicht bij het narcisme: het gaat niet om het verlies van de ander, maar je stelt jezelf centraal. We kennen deze uiting bij de individuele borderline-persoonlijkheidsstoornis. Maar De Wachter ziet deze manier van uiten ook in de samenleving in het groot. Het lijkt allemaal  een emotionele uiting uit medeleven voor de ander, maar in werkelijkheid is het het tentoonstellen van het eigen verdriet.

En dan volgt een cruciaal gegeven in het boek  van Dirk de Wachter: “Het lijkt vandaag de dag gemakkelijker om een massa mensen te mobiliseren  dan om mensen te motiveren voor de dagelijkse kleine zorg.” Ik dacht zelf vaak als ik enorme bossen bloemen zag: ‘en breng je dan ook een bosje bloemen naar je eenzame buurvrouw?’ En die enorme hulpacties die veel geld moeten opbrengen? Dat is heel aardig, maar waar blijft de volgehouden aandacht als de media er niet meer zijn?

In het verlengde van deze massahysterie liggen de complottheorieën. Hitler vluchtte in 1945 met een vliegtuig uit Berlijn en leefde -beschermd door de Amerikanen- nog lang in Argentinië. Er waren meerdere mensen betrokken bij de moord op John F. Kennedy, Lady Diana was in werkelijkheid vermoord, Arafat werd vergiftigd, Osama Bin Laden werd betaald door de maffia, het instorten van de Twin Towers was een bewuste actie die door de Amerikanen zelf gepland was om Irak binnen te kunnen vallen.

Borderline Times (8) : impulsiviteit

Het zesde kriterium van de Borderline Persoonlijkheids Stoornis is de impulsiviteit. Ook dat kenmerk vindt psychiater Dirk de Wachter van toepassing op onze samenleving als geheel. In het zesde hoofdstuk van het boek gaat hij nader in op deze impulsiviteit.

Impulsiviteit komt tot uiting in de houding ten opzichte van seksualiteit. Wachten is niet meer aan de orde: je moet direct kunnen genieten. Jongeren hebben tegenwoordig een probleem als ze niet aan seks doen. “Onze zoon is 17 en hij is nog met geen meisje naar bed geweest. Is hij homo?”  vroeg een moeder aan de psychiater.

Opmerkelijk is de ‘Hypoactive Sexual Desire Disorder’: een verminderde seksuele behoefte. Daar moet je dus voor geholpen worden, want je bent seksueel niet actief genoeg. Tegenwoordig zijn er allerlei hulpmiddelen om je te laten prikkelen.

Was vroeger de seksualiteit gekoppeld aan de voortplanting, tegenwoordig is het – aldus De Wachter – steeds meer gewoon geworden dat de seks is bedoeld voor het genot en dat kinderen worden geproduceerd in een fertiliteitskliniek.

Het tweede kenmerk is het middelengebruik. Het alcoholgebruik onder jongeren ligt hoog. Maar liefst 20% van de jongeren die in coma raakt vanwege alcoholgebruik is 12 of 13 jaar oud. De norm is dat alcohol er bij hoort. Ook die behoefte is een uiting van impulsiviteit.

Ook het gebruik van pillen om je prettiger te voelen valt onder het middelengebruik. België is koploper in het gebruik van kalmerings- en slaapmiddelen. De levensstijl verandert niet, er wordt van de dokter een pilletje verwacht zodat je gewoon je leven door kunt leven.

Het gebruik van cannabis valt volgens De Wachter ook onder de neiging tot impulsiviteit. Hoewel de schade op de hersenen steeds nadrukkelijker aangetoond is leidt dit niet tot een vermindering van het gebruik. Ik wil nú genieten en als ik me rot voel kan ik gemakkelijk aan de middelen komen om de pijn te verzachten. Eén van de gevolgen is dat 35% van de mensen die cannabis hebben gebruikt in een psychose terecht komen. Er is een duidelijk verband tussen blowen en het ontwikkelen van schizofrenie.

Waar het allemaal om gaat is om de instant-bevrediging. Fast, kicking, new and loud. Als het niet meer snel is, je geen kick meer geeft en niet meer nieuw is, dan heeft het afgedaan. Een mobiele telefoon is na een half jaar al niet meer interessant. Ook als je geen geld hebt koop je maar weer een nieuwe. De afbetaling maakt de instant-impulsaankoop mogelijk.

Maar dat geldt ook voor relaties. Als de relatie niet meer fast, kicking en new is wordt het weer tijd voor een nieuwe relationele uitdaging…

Borderline Times (7) : affectlabiliteit

Affectlabiliteit  hangt samen met het voorgaande: een falend zelfbeeld.

Als je niet weet wie je bent en of je er onvoorwaardelijk mag zijn besta je slechts bij de gratie van je buitenkant, zoals: hoe zie ik er uit? De eerste grijze haren zijn een bijna onoverkomelijke ramp. De eerste leesbril is een horror-scenario. Gelukkig heb ik van dat laatste geen last: met mijn 63 jaar heb ik nog geen leesbril nodig…

‘Zie ik er nog wel goed genoeg uit?’ en ‘Ben ik nog wel leuk genoeg?’ lijken de belangrijkste vragen in de westerse samenleving te zijn.

In deze samenleving is gewoon thuis blijven geen optie. Als je een dag vrij bent moet je persé iets leuks doen. Een vrije dag is voor kinderen per definitie een dag waarop iets gedaan moet worden. Niet thuis, maar buitenshuis.

Datzelfde komt ook tot uiting in de manier waarop we naar relaties kijken. “Hoe breng ik meer spanning in mijn relatie?”

En de heersende visie? Dat is de visie van degene die de meeste stemmen krijgt of de meeste kijkers trekt. Ziehier: het populisme.

De huidige generatie bestaat uit miljoenen mensen als homo consumens. Het leven is de moeite waard zolang je maar zoveel mogelijk nieuwe prikkels op kunt doen. Ondertussen: “We genieten ons te pletter, maar niemand is tevreden”.

De keerzijde van dit alles: als het niet meer lukt stelt het allemaal niets meer voor. Het is alles of niets…

Aldus: psychiater Dirk de Wachter in het boek ‘Borderline Times’  (Lannoo, 2012).  

Borderline Times (6) : zelfbeeld

Het vierde kriterium van een borderline-stoornis betreft het instabiele zelfbeeld. Je weet niet wie je bent. Daar hebben pubers last van, maar mensen met een borderline-stoornis zijn hun hele leven lang in verwarring over wie ze nu eigenlijk zijn of hadden willen zijn. Dat verklaart ook hun heftige emoties. Zo heftig reageren past bij pubers, maar niet meer bij volwassenen. Een troost kan in dat verband een uitspraak van Loesje zijn: De ware puberteit duurt je leven lang.

Over wat nu precies een zelfbeeld is kun je ook een heel boek schrijven. Diverse auteurs hebben dat gedaan. En ik heb diverse boeken over zelfbeelden in de kast staan. Maar daarmee is het voor mij niet allemaal persé helderder geworden. Dat kan natuurlijk ook aan mijn eigen zelfbeeld liggen.

Eén van de meest intrigerende voorbeelden die Dirk de Wachter noemt is het feit dat de recensent bepaalt wat goed is. Eén van de voorbeelden ontleent hij overigens op zijn beurt weer aan filosoof Alain de Botton. Als je in dát restaurant zalmcarpaccio gaat eten is het écht lekker. En dus stroomt het restaurant vol met mensen die allemaal vinden dat daar de zalmcarpaccio lekker is.

Een ander kenmerk dat wordt genoemd door De Wachter is dat je als persoon naar de achtergrond wordt gedrongen door een oppervlaktestructuur. Je bent niet meer wie je bent; je bent je brilmontuur, je merkkleding, je bijzondere kapsel, je auto, je huis.

Uiteindelijk draait het in onze individualistische maatschappij helemaal niet om het individu. Steeds meer word je een kloon van het beeld dat bestaat van de westerse maatschappij…

Een noot (los van De Wachter); dat is ook wat mij tegen staat in TV-programma’s zoals Idols. Mensen imiteren een ander en zijn nauwelijks meer zichzelf. Kinderen worden gemaakt tot kopieën van sterren op het TV-scherm. Hoe leren kinderen nog om zichzelf te zijn?

Borderline Times (5) : Luca Magnotta

Onaangepaste agressie

Om op te vallen moeten we steeds gekkere dingen doen.

Omgekeerd: als we iets extreems willen doen hebben we ook direct een podium in de samenleving. Wat we doen zetten we gewoon op internet.

Een extreem voorbeeld is Luca Magnotta, een Canadese man die op You Tube zette hoe hij een python  jonge katjes liet eten. Daarna volgde een filmpje waarbij hij zelf jonge katjes wurgde. Toen de aandacht voor die filmpjes weggeëbt was zocht hij een groter project. Hij vermoordde een man, sneed diens lichaam in stukken en at een deel op. Dat kannibalisme werd door hem op film gezet. 

Op internet had hij tientallen verschillende namen en identiteiten. Ook maakte hij er een spelletje van om zichzelf verdacht te maken en vervolgens te ontkennen dat het de realiteit was (oftewel: aantrekken en afstoten; kat en muis).

Luca Magnotta groeide op in een zeer dysfunctioneel gezin, waarin aantrekken en afstoten aan de orde van de dag was. Zijn vader en moeder konden niet mét en niet zonder elkaar. Als ze zonder elkaar waren verlangden ze naar elkaar, waren ze bij elkaar, dan waren heftige ruzies het gevolg. Daarbij speelde ook drugsgebruik een rol. Maar het was uiteindelijk de psychiatrische stoornis van zijn moeder (een ernstige borderline-persoonlijkheidsstoornis en schizofrene kenmerken)  waardoor Lucca op latere leeftijd bij zijn opa en oma opgroeide. Maar toen was het kwaad al geschied. Zijn hechting was dusdanig verstoord dat hij door de omgeving als vreemd en oninvoelbaar werd gezien.

Lucca wordt niet genoemd in het boek Borderline Times (de door hem gepleegde moord dateert van later datum). Maar een persoon als Lucca is illustratief voor datgene wat de Belgische psychiater Dirk de Wachter als tweede kenmerk van onze huidige samenleving ziet: de onaangepaste agressie. Als je in de samenleving weinig identiteit opbouwt is één van de mogelijkheden om toch nog ‘wereldberoemd’ te worden: het plegen van een grootse daad die niet meer vergeten zal worden. 

Om met Erik Erikson te spreken: “In de goot ben ik tenminste een genie”.

Borderline Times (4)

Instabiele en intense relaties

“Beter kort en intens, dan lang en saai” schijnt een belangrijk motto te zijn in de hedendaagse samenleving. Dat is te zien aan het leven van hedendaagse idolen, die allemaal veel te jong ten onder ging aan de hectiek die ze zélf gecreëerd hadden: André Hazes, Herman Brood, Amy Whitehouse, Michael Jackson.

Het gaat allemaal steeds sneller. En wat maar even ‘uit de tijd’ is moet worden afgedankt: een vorig model ‘telefoon’ wordt na de introductie van het nieuwe model alweer gezien als een stuk industriële archeologie waar je zo snel mogelijk vanaf moet.

Zo gaat het volgens De Wachter ook met veel relaties. Een partner is iemand die aan mijn leven iets moet toevoegen. Voldoet die partner niet meer aan de verwachtingen, dan wordt hij/zij aan de kant gezet voor een nieuw exemplaar, dat opnieuw een toegevoegde waarde moet hebben voor mijn leven.

De grote zorg die De Wachter uit betreft de volgende generatie. Er ontstaat een  psychologische breuklijn die fundamentele psychologische gevolgen heeft voor een volgende generatie. Dat is de hechting. Hoe leren kinderen zich te hechten als ze het gevoel hebben dat relaties inwisselbaar zijn?

In onze tijd is een nieuwe norm ontstaan: het leven moet leuk zijn. De dalen die in ieder leven voorkomen, willen we niet meer ervaren. In de nieuwe DSM V  wordt gezonde rouw gezien als een periode van maximaal twee weken, daarna is er toch écht iets met je aan de hand. “Mevrouw de Vries, uw man is drie weken geleden overleden, bent u er nu nóg niet overheen? Dan wordt het tijd voor een pilletje!”

N.a.v. hoofdstuk 2 van: Dirk de Wachter, Borderline Times, Lannoo, 2012

Borderline Times (3)

Psychiater Dirk de Wachter ziet vijf oorzaken van de collectieve verlatingsangst in onze samenleving.

Het zijn a) de individualisering en de individuele beslissingsvrijheid, b) de toenemende verstedelijking, c) het wegvallen van het kerngezin, d) de ‘dood’ van God en e) de dood van de consensus.

Wat de ‘dood’ van God  betreft: het geloof in God heeft eeuwenlang gezorgd voor een bepaalde mate van collectieve zingeving. De mensen wisten dat er meer was tussen hemel en aarde. Wat is het effect dat we al die zekerheden en rituelen overboord hebben gegooid?

Eén van de gevolgen is dat de samenleving antwoorden niet meer zoekt in verdieping, maar in zappen. Je moet nergens meer lang bij stil staan: als het ene antwoord niet voldoet zoek je toch een ander antwoord? Het opbouwen van een eigen identiteit volgens bepaalde normen en waarden is daardoor moeilijk geworden. En daarmee staat opnieuw de verbinding onder druk. Maar wie geen fundering heeft in zijn leven zal juist extra gaan lijden over verlatingsangst. Er is geen bodem meer, geen grond onder het bestaan, waar je op terug kunt vallen.

Door deze ontwikkelingen kent de samenleving ook geen consensus meer: de samenleving raakt verbrokkeld. Omdat ouders niet meer weten wat belangrijk is voor hun kind, schuiven ze deze verantwoordelijkheid door naar de school. Maar de school op haar beurt weet het ook niet meer. Die zoekt zijn heil in leerplannen. Maar de beste leerplannen zijn niets waard zonder de passie van de leerkracht. In dat verband is het betreurenswaardig dat het catalogiseren, informatiseren en afvinken belangrijker wordt gevonden dan dan het passioneel en met overtuiging overbrengen van de leerstof. De leerkracht is zó druk met alle organisatie rond het onderwijs dat hij nauwelijks meer tijd heeft om op zoek te gaan naar boeiende aanvullende leerstof.

“Ouders zijn er trots op als kinderen carriëre maken”, maar in een samenleving met onvoldoende verbondenheid: “wie gaat er dan als we oud zijn onze poep afkuisen?”

Aldus Dirk de Wachter in het eerste hoofdstuk van zijn boek Borderline Times (Lannoo).  

 

Borderline Times (2)

Verlatingsangst

De angst om in de steek gelaten te worden hebben we allemaal.

“De meerderheid van de Britten mist nog liever zijn toilet dan zijn Facebook”.

Tegenwoordig is het zó belangrijk om in beeld te zijn dat we er alles aan doen om digitaal zoveel mogelijk vrienden te maken. Er wordt wel gesproken van de homo sapiens virtualis. Je denkt dus dat je gezien wordt als je maar genoeg vrienden hebt. Maar die vrienden zijn geen echte vrienden. En het aantal vrienden dat je hebt op Facebook zegt alleen maar iets over je verzamelwoede.

Door de manier waarop er (door velen) opgevoed wordt (ook beschreven in Mirjam Schöttelndreier’s Monsters van kinderen, draken van ouders)  ontwikkelen zich ‘ongelukkige en angstige dertigers, met het narcisme en de hulpeloosheid van een kind’.

Wat volgens Dirk de Wachter kenmerkend is, is dat mensen aan de ene kant op zoek zijn naar applaus, maar aan de andere kant erg bang zijn voor verbinding.  Op het moment dat je je met een ander verbindt, kan die ander jouw ontplooing in de weg staan.  De samenleving worstelt met de leuk-dwang. Iets moet vooral leuk zijn: dat geldt voor je studie, voor je werk, voor je relatie.  Een beetje ‘inleveren’ omdat dat bij de ander past wordt daardoor steelds moeilijker.

Het je kunnen en durven verbinden zal volgens hem dé opdracht zijn voor een komende generatie. Oftewel: de hechting. En daarmee zit ik op een thema wat volgens mij de kern vormt van het menselijk zijn. Hechting, verbondenheid, wij horen bij elkaar…