Drie verschijningsvormen van narcisme

Er is veel geschreven over pathologisch narcisme. De vraag is natuurlijk wel waar het 'gewone' narcisme eindigt en de pathologie begint. Dat is net zo'n geleidelijke overgang als bij achterdocht.

Een klein beetje narcisme kan geen kwaad. In bepaalde beroepen functioneer je zelfs beter met een snufje narcisme in je rugzak. Het wordt pathologie als het anderen sterk belemmert in hun functioneren.

Opmerkelijk is dat ik hierbij het accent leg op ‘anderen’. Dat komt omdat veel narcisme naar buiten toe gericht is. De narcist heeft vooral een extern zelfbeeld. Dat wil zeggen dat hij er vooral op gericht is om indruk op de ander te maken. Van dat oordeel is hij afhankelijk. Je zou kunnen zeggen: de narcist is zichzelf niet.

Uit mijn vroegere psychologieboek voor de HBO-opleiding: “de neuroot kust de hand die hem slaat, de narcist slaat de mond die hem kust. Hoe belangrijker je bent voor de narcist, des te groter de kans dat je klappen oploopt”.

En dan nu die verschijningsvormen

  1. ‘De’ narcist is er op uit om bewondering op te roepen. Eigenlijk wil hij groter worden ten koste van de ander. Als je de lijn doortrekt is het uiteindelijke doel dat de ander zich onderwerpt. De narcist is de meerdere.

2. Daarmee kom ik op het tweede – meest ingewikkelde – punt. Dat is de narcist in een zorgrelatie. Dat is degene die zich opoffert. Paula Lampe schreef in dit verband over ‘het Moeder Teresasyndroom’ (al denk ik dat met Moeder Teresa geen recht doet). Het doel van deze zorgverlener is niet om de ander recht de doen, goede zorg te bieden, maar om door die zorg zelf een beter mens gevonden te worden. Het is een verschijnsel dat Friedrich Nietzsche al heeft aangevoeld.

Daarmee wil ik zorgverleners niet verdacht maken, want zij zijn het goud voor de samenleving. Maar tussen de mensen die hulp bieden aan anderen zitten ook mensen die de afhankelijkheid van de ander inzetten voor een voor hen verheven doel: zichzelf beter voelen en daardoor gewaardeerd worden. In extreme mate doet zich dat voor bij het het Syndroom van Münchhausen by Proxy: de ander ziek maken zodat jij nét op het goede moment de reddende engel bent geweest.

3. Dan zijn er ook mensen met pathologisch narcisme die zichzelf constant uitvergroten. Zij zijn de grootste, de beste, de meest aardige en de meest sociale, zij zijn de enigen die altijd klaar staan voor de ander. Soms dichten ze zich ook titels toe die ze nooit behaald hebben (de arts die geen arts blijkt te zijn). Daar kun je misschien nog om lachen.

Maar de ernst zit in het feit dat ze zich het recht toedichten om boos te worden op de ander. Ze hebben – om iemand, al ben ik vergeten wie, te citeren: “ze hebben carte blanche om woedend te zijn”.

Ze mogen ongelimiteerd uit hun plaat gaan, want dat hoort er nu eenmaal bij als je zo belangrijk bent. Als ze ontploffen heeft de ander het er naar gemaakt. Daar passen dus ook geen excuses bij.

Als dat regelmatig voorkomt noem ik het pathologisch: het is grensoverschrijdend en gaat niet vanzelf over. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: