Achterdocht bij ouderen (2)

De meest voor de hand liggende oorzaak van achterdocht is die van de zintuiglijke gebreken. Hoe je het ook wendt of keert: de kans op zintuiglijke gebreken wordt groter naarmate je ouder wordt.

Zo heb ik sinds twee jaar een gehoorapparaat in de kast liggen. Dat kwam omdat de dokter en Tineke constateerden dat mijn gehoor achteruit was gegaan. Ik vind overigens nog steeds van niet. De mensen spreken onduidelijker.

Het gehoor dat achteruit gaat is een bekende boosdoener bij het invliegen van achterdocht in iemands leven. Er wordt tijdens een verjaardag gelachen en Ome Piet denkt dat hij uitgelachen wordt. In de koffiekamer is een gesprek gaande en Tante Mien kan het allemaal niet verstaan. Ze denkt dat er over haar geroddeld wordt. Dat verschijnsel wordt wel eens samen gevat als ‘betrekkingsidee’.

Van één van mijn opleiders is de psychopathologie, dokter Jaap Veldkamp, heb ik begrepen dat een betrekkingsidee altijd een aanvullende, positieve betekenis heeft. Het is lastig, het kan pathologisch zijn, maar het laat ook zien waar iemand behoefte aan heeft. Bij wijze van spreken: ‘ik wil gezien, ik wil gehoord worden.’

Achterdocht als gevolg van eenzaamheid
Voor ouderen wordt de wereld kleiner en de contacten worden minder. Deels is dat een sociologisch probleem: op Urk, in Volendam en in Spakenburg ervaren ouderen dat minder. En er zijn nog altijd plaatsen met drie huizen op een rij op het erf: drie generaties wonen bij elkaar.

Daar komen de zintuiglijke problemen bij: minder zien en minder horen. Het contact wordt dus ook lastiger.

De afgelopen week was ik op bezoek bij twee 90-plussers (beiden mannen). Beiden benoemden dat het zo stil is. "Je ziet niemand meer." Beiden waren in het verleden gewend om veel mensen te ontmoeten. Ze zijn fysiek broos en lopen achter de rollator. Ze hebben een bewuste keuze gemaakt voor het blijven wonen in het eigen huis met alle herinneringen. Met name het warme weer maakt dat de beide mannen ook niet meer de deur uit komen. Als het waait trouwens ook niet, de rollator kan zomaar omwaaien. TV-kijken zit er ook niet meer in, het gaat allemaal veel te snel. Drie maal op een dag komt de thuiszorg. Daar zijn ze blij mee, maar het vervangt niet het vroegere contact.. 

Het bovenstaande kan de voedingsbodem zijn voor achterdocht. Dat is dan gebaseerd op een groeiend gevoel van verlatenheid veranderen in ‘zich in de steek gelaten voelen’. De volgende stap in dit denken is het zich ‘belaagd worden’ door gefantaseerde belagers. Bijvoorbeeld de vrouw die aangeeft dat elke nacht mannen aan haar deur rammelen.

Mevrouw Damstra krijgt bezoek van de ouderling. Tijdens het bezoek begint ze hem steeds meer verwijten te maken. Hij moet niet aan haar zitten. De ouderling zegt: “Ik zit op de bank en u zit in uw stoel, ik kan niet eens bij u komen”. “Dat doe je wél!” zegt mevrouw Damstra, “ik voel het toch zelf?”

Uiteindelijk wordt de ouderling verbaal de deur uitgezet en hij hoeft nooit meer terug te komen. En dat terwijl mevrouw Damstra al maanden klaagde dat er niemand 'van de kerk' langs was geweest. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: