Borderline revisited (3)

Het tweede kenmerk van de borderline persoonlijkheid is de wanhopige zoektocht naar meneer of mevrouw Perfect. Dit is het vervolg van dat aspect van borderline.

Criterium 2. Instabiele en intense interpersoonlijke relaties, met plotselinge veranderingen in attitude ten opzichte van de ander.

Een ingewikkeld thema bij de borderline persoonlijkheidsstoornis is dat iemand met borderline extreem gevoelig is voor anderen, maar tegelijkertijd weinig empathisch vermogen heeft. Er is wel sprake van aanvoelen, maar niet van invoelen. Iemand die even ergens anders aan denkt tijdens het gesprek kan op die manier worden ervaren als een persoon die niet in jou geinteresseerd is. Het idee dat de ander soms even ‘weg’ is wordt niet meegenomen in het denken over de ander.

Jaloezie

Jaloezie speelt een grote rol in het leven van mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis. De patiënt bij de psychiater kan er jaloers op zijn dat de behandelaar naast die patiënt ook nog een eigen leven heeft. Soms gaat het zó ver dat de patiënt er toe over gaat om bijvoorbeeld de partner van de behandelaar te gaan stalken. Ook de ontmoeting met mede-patiënten kan al jaloezie oproepen: “Hij was toch voor mij alleen?”

Omgang met rollen

Een ander thema is het gebrek aan ‘object constantie’. In principe houdt dit in dat iemand beseft dat de ander er nog is als je hem of haar niet ziet. Die persoon blijft toch dezelfde. En ook de dokter die net van de racefiets afstapt, zich nog even omkleedt en dan in witte jas verschijnt is dezelfde gebleven. Maar hij figureert nu wel als dokter, dus de verhoudingen liggen anders.

Voor mensen met borderline is dat ingewikkeld. Stel dat de patiënt gisteravond op een receptie was waar de behandelaar ook was en ze raakten met elkaar in een gezellig onderonsje (iets wat overigens afgeraden moet worden in een complexe behandelrelatie), dan is het voor een persoon met borderline bij de volgende sessie ingewikkeld om de psychiater weer als behandelaar te zien. De patiënt wil op de oude gezellige voet verder, desnoods met een glaasje wijn er bij.

Dat mensen in verschillende situaties verschillend handelen en toch dezelfde persoon blijven is voor hem of haar ingewikkeld. Daarom is het onbestaanbaar dat een vriend in zijn rol als politieagent een bekeuring geeft. Dan is het geen vriend meer en wordt de vriendschap per direcht verbroken. Van idealisering naar devaluatie.

Herhaling van patronen

Deze inflexibiliteit leidt vreemd genoeg ook tot een herhaling van zetten in relaties. De vrouw trekt opnieuw bij haar alcoholistische en mishandelende partner in, omdat hij zo aardig deed. Opnieuw: het idee dat mensen in verschillende omstandigheden verschillend handelen beklijft niet. Hij was nu opeens aardig in het café, dus thuis gaat het ook weer goed. Deze beslissingen worden impulsief genomen, binnen twee dagen is de verhuizing geregeld en de eerste week spatten de vonken van verliefdheid eraf.

Narcisme en borderline

Al eerder schreef ik dat narcisme en borderline elkaar aantrekken. De vrouw die het allemaal niet meer trekt raakt in de ban van de man die haar wel even zal helpen. Beiden hebben een ideaalbeeld: de man van de kwetsbare vrouw die hij zal redden (dan moet ze wel kwetsbaar blijven en doen wat hij zegt) en de vrouw heeft het ideaal van de man die altijd voor haar klaar staat, want ze heeft hem zo nodig. Op den duur vallen er gaten in deze stereotypen die ze van elkaar hebben opgebouwd. De man vlucht in de alcohol omdat hij de last van de perfecte partner niet kan dragen en mishandelt in een dronken bui zijn vrouw. De vrouw wordt angstig vanwege de zichtbare kwetsbaarheid van haar man. Dit is olie op het vuur van de volgende escalatie.

Groucho Marx wilde graag lid worden van de Rotary. Daar deed hij erg zijn best voor. Maar toen hij geaccepteerd werd als lid haakte hij af. Hij zou nooit lid willen zijn van een vereniging die hem als lid zou accepteren. 

Dit aantrekken en afstoten is kenmerkend voor de ernstige borderline persoonlijkheidsstoornis.

Zoals Samuel die alleen maar verliefd werd op knappe en onbereikbare vrouwen. Maar toen een vrouw in ging op zijn avances wees hij haar af. Ze was niet degene die voldeed aan zijn ideaalbeeld. En zo ging het jaren lang. Totdat Samuel in een intensieve therapie leerde om zichzelf beter te kennen en te aanvaarden.

Het onderliggende probleem is elke keer weer dat van de autonomie. Mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis hebben in zichzelf niet genoeg autonome kracht om zelfstandig te kunnen zijn in een langdurige relatie. Een relatie is geven en nemen: je autonomie bewaren en soms ook los durven laten.

Tussen het de ander willen controleren of opgeslokt worden door de ander zit het proces dat je elkaar aanvult. "Ik mag mezelf zijn in deze relatie, maar jij bent degene die mijn leven compleet maakt." Dat is een complexe opgave, het vraagt voortdurende oefening, maar voor mensen met extreme borderline problematiek lijkt dat vaak te hoog gegrepen. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: