Wantrouwen (1)

Vorige week behandelde ik in een training de ontwikkeling van basic trust in de theorie van Erikson. Dat basisvertrouwen is een voorwaarde om zich veilig te kunnen voelen en om een positieve relatie met jezelf en met de ander te kunnen opbouwen. De keerzijde van dat vertrouwen is wantrouwen. De ander is niet te vertrouwen.

Wantrouwen uit zich in een voortdurend op de hoede zijn. “Mensen zijn niet te vertrouwen”. Of, in een andere – vaak gehoorde – variant: “Mensen kunnen je bedriegen, dieren niet.” Een deel van de mensen die grote moeite hebben met het ontwikkelen van vertrouwen in andere mensen storten zich dan ook met maximale overgave op de verzorging van dieren.

Eén van de cursisten vroeg hoe het kon dat één van haar cliënten steeds weer in dezelfde relationele fouten verviel. Ze kon inmiddels toch beter weten? Een beetje meer wantrouwen in mensen kon dan toch geen kwaad?

Ik nam echter een andere invalshoek: het steeds kiezen voor een verkeerde relatie kan ook gebeuren ondanks het wantrouwen dat je hebt. Het voorspelbare wint het van het beangstigende wantrouwen.

Herhaling van zetten

Eén van de meest wonderlijke processen bij mensen die geen vertrouwen in anderen hebben is dat juist zij zo vaak in verkeerde relaties terecht komen. De dochter van een alcoholist trouwt op háár beurt met een alcoholist. De dochter van een mishandelende vader krijgt een relatie met een man die haar mishandelt. De zoon van een moeder met een borderlinestoornis krijgt een relatie met een vriendin met borderline.

Dat dit zo gebeurt valt te verklaren uit het feit dat het zo bekend is: het is het ‘script’ dat kinderen van jongs af aan mee hebben gekregen. Hoe beangstigend ook, het is het meest bekende schema.

Jeffrey Young heeft in schema gebracht hoe mensen denken, voelen en handelen die onvoldoende vertrouwen in de ander op hebben kunnen bouwen.

Handhaving van het patroon

A). Een deel van de mensen hoopt dat het nu een keer niet waar is. Ze willen alsnog op de ander kunnen vertrouwen. Maar op dat moment komt de vicieuze cirkel naar boven. Ze storten zichzelf in een ‘bekende’ relatie die lijkt op wat ze eerder hebben meegemaakt. Het effect is dat opnieuw blijkt dat anderen niet te vertrouwen zijn. Deze relaties zijn steeds ongelijkwaardig: ze komen in de onderpositie terecht. Ik ken iemand die op die manier met zes verschillende mannen heeft samengewoond.

B). Er zijn ook wantrouwende mensen die afstand blijven houden. Ze stellen vooral grenzen, maar durven daar niet van af te wijken. Door anderen te blijven wantrouwen houden ze voor zichzelf de situatie onder controle. Het psychologisch script dat ze ontwikkeld hebben over de ander blijft daarmee in stand. ‘Het klopt nog steeds dat de ander niet te vertrouwen is’. Ze kiezen voor de bovenpositie waarbij ze de ander de baas kunnen. Dit leidt gemakkelijk tot een rigide gedragspatroon, omdat controle zo’n belangrijke plaats inneemt.

Het zou kunnen zijn dat deze kenmerken ook te maken hebben met temperament. Bij kleine kinderen heb je de goedmakers en de vermijders. De goedmakers proberen het opnieuw om de schade te herstellen. De vermijders verstoppen zich, ze durven de confrontatie niet aan.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Wantrouwen (1)”

  1. I’m OK, you’re OK. Transactionele analyse uit mijn jeugd en die van Henk. Lifescripts.

    Mijn opstelling is uitgaan van vertrouwen tot het tegendeel (definitief) bewezen is. Wel met voldoende alertheid! In de meeste gevallen werkt dat prima, als je de paranoiaknop niet al teveel naar rechts draait.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: