De Florence Nightingale Narcist

Daar had ik dus nog nooit van gehoord. Ik kwam hem of haar tegen in een artikel. Ik ga proberen de Florence Nightingale Narcist te snappen. Vanuit mijn werk heb ik wel een voorbeeld van een mevrouw die in dit plaatje zou kunnen passen. 

De Florence Nightingale narcist staat altijd voor anderen klaar. Niets is deze persoon te zwaar. Dat valt natuurlijk toe te juichen. Zulke mensen hebben we nodig in de zorg. Maar onder de hulpvaardigheid gaat een zeer kwetsbaar persoon schuil. De ander wordt niet geholpen omdat die persoon in nood is, maar deze narcist helpt anderen om zichzelf beter te voelen.

Op zichzelf is daar nog niet zoveel mis mee. Het is pas mis als je de kwetsbaarheid van de ander nodig hebt om jezelf beter te voelen. Dan wordt het een vorm van ‘hulpverlenerssyndroom’. Varianten op dit syndroom zie je bij het Syndroom van Munchausen bij Proxy en het Maria Theresasyndroom, zoals dat door Paula Lampe beschreven is. Alleen worden bij deze beide syndromen mensen daadwerkelijk ziek gemaakt en dat is bij het Florence Nightingale-narcisme in eerste instantie niet het geval.

De kwetsbare Florence Nightingale narcist heeft een zeer scherp afgestelde antenne voor andere mensen. Hij of zij staat altijd voor de ander klaar. Niets lijkt hem of haar teveel. Hulp wordt heel gemakkelijk aangeboden, “belangeloos” verzorgen, goede raad geven, kadootjes geven, ongevraagd tracteren, helpen met schoonmaken enz enz. Het wordt ook wel een vorm van dwangmatig (compulsive) helpen genoemd. Deze hulp lijkt belangeloos, maar het is allemaal bedoeld om bewondering en waardering te verwerven. Zonder deze aandacht door anderen kan de kwetsbare narcist niet bestaan.

Martine werkte al 15 jaar in de zorg. Ze stond bekend als een vrouw voor wie niets teveel was. Als er een dienst moest worden ingevuld was zij de eerste die gebeld werd, want ze zei nooit 'nee'. Het werk leek haar goed af te gaan, ze leek geknipt voor de zorg. Totdat er een cliënt kwam wonen die niet geholpen wilde worden. Sterker nog: hoe meer je hem wilde helpen, des te meer ging hij in verzet. Dat was confronterend voor Martine: iemand die haar hulp niet accepteerde. Het werd nóg sterker toen bleek dat hij zich soms door andere begeleiders wél liet helpen, maar beslist niet door Martine. Dat was voor haar onverdraaglijk. 
In een teambespreking kwam het gedrag van de cliënt aan de orde. Maar ook de vraag waarom hij voor de één iets meer toegankelijk was dan voor de ander. De vraag werd opgeworpen of het zo zou kunnen zijn dat als je 'te graag wilde helpen', of je hem dan misschien meer kwijt was. Eén van de collega's vroeg aan Martine of ze misschien teveel 'wilde' van de cliënt. Toen barstte de bom. Deze vraag kwam voor haar te dichtbij. Ze liep weg uit de bespreking en meldde zich ziek.

De Florence Nightingale-narcist camoufleert de eigen kwetsbaarheid door hard te werken. Als een ander al dan niet vermeende kritiek heeft komt dat bijzonder hard binnen. Meestal zal deze narcist dan de situatie of de persoon mijden (bijvoorbeeld niet meer groeten, uit de buurt blijven). Tijdens de teambespreking kon Martine dat niet. Toen barstte de bom.

De Florence Nightingale-narcist is bijzonder kwetsbaar als het gaat om kritiek van anderen. Dat maakt dat de persoon altijd op zijn hoede is. Maar die alertheid keert zich bij bepaalde cliënten tegen hem of haar. Kwetsbare cliënten hebben er ook een feilloze antenne voor hoe de ander in zijn vel zit. En daar waar twee mensen te kwetsbaar zijn voor elkaar gaat het sneller mis. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

14 gedachten over “De Florence Nightingale Narcist”

    1. Ja Henk, ik verwarde je inderdaad met Henk. Zoals er meer hondjes zijn die Fikkie het.

      Henk heb ik ooit een (heel lange) melige conversatie toegestuurd tussen Miss Piggy en mij als Kermit.

      Henk zag daar dus wel een patroon in, maar heeft dat nooit uitgeknipt noch mij ermee in het pak genaaid.

      Maar ook nu zal Miep weer boos zijn op mijn wegens een vermeende vendetta richting voornoemde Muppetster.

      Ik zal hier die melige conversatie hier maar niet plaatsen, om geen FLAK te krijgen. Maar ik wil die best op andere wijze met je delen. Misschien via Dropbox, ik zal eens kijken.

  1. Ja, ik herken deze variant bij sommige oud collega’s en ik omschrijf het als “de competitie in de competentie armoede”.

    Lastig, vooral omdat deze oud collega’s feedback niet accepteerden en feedforward niet begrepen.

  2. Sla de navigatie over en ga direct naar de inhoud.
    4 min
    bron PZC
    Please, stop met pleasen
    Een Assepoestertaart maken terwijl je bakken haat, altijd klaarstaan voor anderen, op je veertigste nog steeds het leukste meisje van de klas willen zijn. De Britse psychotherapeut Emma Reed Turrell ziet in haar praktijk veel mensen die vastzitten in hun eigen pleasegedrag. ‘Stop ermee, het klopt van geen kanten en is helemaal niet zo aardig als het lijkt.’
    Uit de krant van gisteren

    ©Anna Bay
    Emma Reed Turrell (41) besefte dat ze doorsloeg in pleasegedrag toen ze om vijf uur ’s ochtends de benen van een barbiepop stond te breken. ‘Zo kon ik die pop in een taart stoppen. Mijn dochter werd vijf en ik wilde per se dat ze de Assepoestertaart zou krijgen die ik op Pinterest had gezien, inclusief barbiepop. Het ergste is dat ik het niet eens voor haar deed, maar voor de ouders van de kinderen die op haar feestje zouden komen. Zodat ik de allerbeste moeder zou lijken die de perfecte taart voor haar kind had gefabriceerd. Terwijl ik niet eens van bakken hou.’

    In je boek Kies voor jezelf beschrijf je cliënten die in de problemen komen omdat ze altijd anderen willen behagen. Maar is dat echt zo erg? Het heeft wel iets sympathieks.
    ‘Het líjkt sympathiek om te willen voldoen aan de wensen of verwachtingen van anderen, maar pleasen is niet hetzelfde als aardig, leuk of genereus zijn. Door met je eigen gedrag de reacties van anderen op jou te sturen tot iets waarvan je zelf blij wordt, ben je manipulatief bezig. Je bent jezelf niet, want je laat gedrag zien waarvan je denkt dat de ander het wil zien. En je doet geen recht aan de ander. Je vraagt niet: zal ik je pleasen? Je vult voor een ander in: jij gaat nu door mij gepleased worden, zodat ik kan leven met jouw reactie op mij. Ook al wil die ander dat misschien niet eens. Je staat niet open voor iemands mening, omdat jíj misschien niet kan leven met die mening. Pleasen kan zich uiten in gedrag dat als sympathiek wordt gezien, maar in de basis is er niets sympathieks aan.’

    Pleasen mensen uit angst?
    ‘Er zijn veel redenen waarom mensen pleasen en die lijken in eerste instantie niet allemaal met angst te maken te hebben. Toch zijn die redenen er vrijwel altijd op terug te voeren. Iemand die altijd klaarstaat om te helpen, is waarschijnlijk bang niet nodig te zijn. Iemand die zich aanpast aan de mening van de rest, heeft angst er niet meer bij te horen. Stel, je hoort: jij bent zo goed in alles regelen, wat fijn dat we altijd op jou kunnen rekenen! Dat wil je wel, degene zijn die de boel voor iedereen redt. En je bent er nog goed in ook! Allemaal fijne gevoelens. Maar vraag je altijd af – of het nu gaat om een werkrelatie, vriendschap, familieband of romantische relatie: is het een voorwaarde? Is het: ze vinden me leuk? Of: ze vinden me leuk omdat ik altijd voor iedereen klaarsta? En ben je bang dat ze je niet meer leuk vinden als je stopt met regelen? Een authentieke relatie kan nooit met voorwaarden komen.’

    Hoe stop je ermee als het zo diep in jezelf zit?
    ‘Veel mensen denken dat ze ineens niets meer voor een ander mogen doen en alleen nog aan zichzelf mogen denken. Maar het is niet ‘ik eerst’. Het is: ‘ik ook’. Dat is een prachtige middenweg. Niet: ik ga ophouden me om jou te bekommeren zodat ik me om mezelf kan bekommeren. Maar wel: ik zal me minstens zoveel om mezelf bekommeren als om jou.’

    Niet iedereen zal het leuk vinden als je ze niet meer pleast.
    ‘Ik noem dat rupture and repair. Als er een scheur ontstaat in de band die je met iemand hebt, kun je altijd proberen die te repareren. Maar het is ook mogelijk dat de band alleen op jouw pleasegedrag was gebaseerd. En dan kun je je afvragen of die scheur zo erg is.’

    Hoe ziet de samenleving eruit als we allemaal stoppen met pleasen?
    ‘Dan zouden mensen beter in staat zijn zichzelf te redden en veerkrachtiger worden. Daardoor worden relaties ook beter en eerlijker. Terwijl er nu zoveel negativiteit voortkomt uit dat pleasen. Veel misverstanden ook. Zoveel mensen voelen zich uitgewrongen en hebben het gevoel dat ze in de ogen van een ander nooit goed genoeg zijn, terwijl ze in feite zelf verantwoordelijk zijn voor dat gevoel. Je kunt jezelf drie belangrijke vragen stellen: hoe voel ik me, wat heb ik nodig en hoe kan ik dat krijgen of aan mezelf geven? En dan zul je merken dat een vriendschap onderhouden omdat je de ander niet wilt teleurstellen, op geen van die vragen het antwoord is.’

    Waar ligt de basis? Kinderen afleren om te pleasen?
    ‘Kinderen moeten leren omgaan met hun gevoelens. Veel mensen hebben als kind niet geleerd om te gaan met teleurstelling of afwijzing. Het gevolg is dat ze de emotie proberen te vermijden, zowel bij zichzelf als bij anderen. Ze wringen zich in bochten om een ander maar niet teleur te stellen en verbergen hun ware behoeftes om zelf maar niet teleurgesteld te raken of zich afgewezen te voelen. Het is een cadeau aan een kind als het zich teleurgesteld mag voelen. Als een ouder die teleurstelling niet opvult met iets leuks, maar zegt: ja, dit voelt naar, maar het gaat ook weer voorbij.’

    Het is bijna kerst. Is het echt goed voor je band met geliefden en vrienden om te zeggen: dit is niet wat ik nodig heb en ik doe niet meer mee?
    ‘Ik denk wel dat je kunt stilstaan bij de manier waarop je kerst invult en of je dat voor jezelf of voor anderen doet. Met mijn boek wil ik bereiken dat mensen meer eerlijke gesprekken voeren over wat ze doen en wat ze eigenlijk nodig hebben. Hoe gaaf zou het zijn als je met kerst tegen je schoonmoeder kon zeggen: we eten al twintig jaar kalkoen bij jou thuis, ik vraag me af of het ook anders kan. En dat je schoonmoeder dan zegt: wat heerlijk dat je daar een keer over begint, want ik ben er helemaal klaar mee.

    Aan de andere kant zullen er altijd gelegenheden blijven waarbij je je eigen behoeften aan de kant moet schuiven voor de lieve vrede. Kerst, een bruiloft, een verjaardag. Dan kun je het beste pragmatisch zijn: ik zal nu voldoen aan iedereens verwachtingen en ik please me suf. Maar betaal die schuld dan wel terug aan jezelf. Boek alvast een massage voor januari, of neem vrij terwijl de kinderen op school zijn en besteed die tijd aan jezelf. Waar het om gaat is dat je je eigen pleasegedrag inziet en bewust besluit het te doen, zodat je er net zo bewust ook weer mee kunt stoppen. Zodat je niet als een dolle om vijf uur ’s ochtends barbies in taarten staat te stoppen omdat je jezelf, je kind, andere ouders en Pinterest niet teleur wilt stellen, want geloof me, dat gaat ver.’

    Kies voor jezelf verschijnt bij Luitingh-Sijthoff € 20,99

    Emma Reed Turrell ©Jenny Smith

    ©RV
    BEZINNING PSYCHOLOGIE
    Schenk nu een vriend
    1 maand gratis Topics

  3. In mijn zoektocht Miss Piggy te doorgronden, ben ik ook op Floortje Nachtegaal gestoten.

    Maar het “coping mechanism” van Floortje is in ieder geval niet zo destructief als dat van “normale” narcisten. Althans niet voor anderen. Een hyacint?

      1. Het is geen vendetta, ik vind het een triest geval. En hun haar het beste wat voor haar mogelijk is. Maar als Henk50 het over covert narcisme heeft, geeft zin mij wel een referentiekader.

      2. Ik heb je ooit een e-mail uitwisseling gestuurd tussen haar en mij en je antwoordde een patroon te menen te kunnen onderkennen. Mij in het ongewisse latend welk.

      3. Echt, ik probeer al jaren te doorgronden wat er met haar aan de hand is. Al neemt de belangstelling daarvoor af met de jaren. Ook omdat ik geen deel meer ben van de waanzin.

      1. Ik heb je ooit een e-mail uitwisseling gestuurd tussen haar en mij en je antwoordde een patroon te menen te kunnen onderkennen. Mij in het ongewisse latend welk.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: