Dementie (2)

Het lijkt alweer lang geleden, maar gisteren gaf ik een cursus over dementie en mondzorg. Eén van de thema's was: hoe zit het met de emoties van mensen die dementeren?

In het verleden hoorde ik nog wel eens de opmerking dat een heftige behandeling niet traumatisch zou zijn voor dementerenden, ‘want ze vergeten het tóch weer’. Daar ben ik het niet mee eens.

Wat mensen met dementie wél vergeten is de feitelijke herinnering, wat ze niet vergeten is de emotionele herinnering. Ze kunnen dus niet meer actief de herinnering oproepen (‘ik ben bang, want de tandarts heeft me de vorige keer pijn gedaan’). Wat nog wél boven komt is de emotie die er bij hoort. Niet vooraf, maar op het moment dat ze bijvoorbeeld de geur van de behandelkamer opnieuw ruiken.

Geriater Anneke van der Plaats heeft dat in verschillende van haar publicaties goed uitgelegd. Ze schrijft over een ‘bovenbrein’ en een ‘benedenbrein’. Het bovenbrein, het denken over, het organiseren van het denken doet zijn werk niet meer goed. Maar het benedenbrein, de zetel van de emoties, werkt nog wel. De emoties zijn wel degelijk aanwezig, maar ze overkomen de persoon vooral. Vergelijk het functioneren wat dat betreft met een baby die nog niet kan bedenken dat hij bang, blij, boos of verdrietig is.

Over dit gegeven schreef ouderenpsycholoog Ad Bergsma gisteren in de Volkskrant een artikel, waar ik een paar alinea’s uit weer geef:

Als psycholoog werk ik met mensen met dementie. Als ik bij hen een geheugentest afneem, begin ik met de vraag wat de datum is vandaag. Zelf weet ik vaak het antwoord niet. Vroeger deed ik zulke haperingen af als verstrooidheid, maar tegenwoordig vrees ik dat het steeds erger begint te worden. Klopt vriend Alzheimer op mijn deur? Ben ik aan het aftakelen tot een vreemde van mezelf?

Deze vragen hangen niet alleen samen met de ernst van de aandoening, maar ook met een denkfout die voortkomt uit wetenschap en logica. We willen precies weten wat iets is en laten artsen diagnosticeren of we al dan niet dement zijn. Zodra het woord alzheimer is gevallen, zien we de mist van vergetelheid opdoemen.

Het logische denken geeft de diagnose dementie betekenis door onwillekeurig vast te stellen wat dementie allemaal niet is, namelijk gezond en succesvol ouder worden. Laten we ook de meer emotioneel beladen ‘nieten’ invullen. Dementie is niet meer wilsbekwaam, niet meer toerekeningsvatbaar, niet meer volwaardig menselijk. Dementie dat we aan de hand van het geheugenverlies definieerden als ‘beroofd van het verleden’, blijkt door de logica van de dualiteit per ongeluk vertaald in ‘zonder toekomst’. “

Waar zowel Ad Bergsma als ik naar toe willen is dat je wel degelijk in het heden momenten kunt hebben van 'genieten'. Ik noem dat 'het samen onder een afdakje zitten'. De regen stopt niet, maar je zit samen even beschut en je kunt op dat moment toch even iets ervaren van dat het leven ook in de ouderdom nog goede momenten kent. Hoe je dat doet, dat is weer een vak apart... 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Dementie (2)”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.