Narcisme en opvoeding (slot)

Als ouders een narcistische persoonlijkheidsstoornis hebben heeft dat gevolgen voor de opvoedingsstijl. Aldus vier Engelse psychologen, verbonden aan de University of Southampton. 

Uit de studie komt in zijn algemeenheid naar voren dat persoonlijkheidstrekken van invloed zijn op de opvoedingsstijl. Dat verbaast me niets, het kan zelfs niet anders. Dat is dus een open deur, die men nu probeert te onderbouwen.

Het tweede aspect is dat de auteurs constateren dat er een variatie aan narcisme bestaat en dat die variatie leidt tot een genuanceerder beeld dan wanneer je alleen de term narcisme gebrukkt. Dat komt overeen met mijn onderzoek in het afgelopen voorjaar toen ik (illegaal) maar liefst 24 soorten aan narcissen wist te plukken.

De sleutel is het vermogen tot empathie

Maar nu alle gekheid op een stokje. De sleutel voor het goed kunnen opvoeden is volgens de auteurs het begrip empathie. Narcistische mensen die veel vormen van ongezonde coping vertonen scoren vaak ook laag op empathie.

Met coping bedoelen we de manier waarop iemand problemen oplost. Bijvoorbeeld: je krijgt een klein beetje kritiek en je gaat volledig uit je plaat. Je krijgt een bekeuring en je staat te schelden tegen de politie-agent. Je ziet ergens tegenop en je stelt de handeling eindeloos uit totdat het te laat is. Je zit in de problemen en je probeert dat te vergeten door veel te gaan drinken. Je hebt gefaald en om dat te verbloemen blaas je je prestaties extra hard op.

Het bleek dat narcistische mensen die niet in staat waren om goed met problemen om te gaan aanzienlijk lager in empathie scoorden. Ze hadden niet de antenne om goed aan te voelen wat hun kind nodig had. Ze reageerden bijvoorbeeld niet op pijnsignalen van het kind, negeerden de pijn of zeiden: ‘stel je niet zo aan.’

Leerproces?

Kun je dan als opvoeder leren om meer sensitief te reageren? Daar is onderzoek naar gedaan. Dat blijkt te kunnen. Je kunt ouders trainen op het beter en meer sensitief reageren op hun kind. We weten niet hoe lang die resultaten beklijven.

Ik denk dat er een voortdurende onderhoudsdosering nodig is bij ouders die niet van nature gewend zijn om sensitief te reageren op hun kind. Bovendien vraagt elke fase in de ontwikkeling van kinderen ook om nieuwe sensitieve vaardigheden. Een puber heeft een andere sensitiviteit nodig dan een peuter.

Een veronderstelling van de auteurs is dat de behoefte aan controle van de kant van de narcistische opvoeder leidt tot vormen van het kleineren van het kind (verbaal), tot pestgedrag van de kant van de opvoeder, tot het gebruik van fysiek geweld.

Narcistische mensen kunnen slecht met tegenstand omgaan. Het zijn geen teamplayers. Ze doen het goed als ze de baas kunnen spelen. Een peuter die niet doet wat pappa zegt of een puber die tegen zijn ouders in gaat: een narcistische opvoeder kan dat gedrag niet in perspectief zien. “Ik ben je vader, dus ik bepaal!”

Het gevolg is dat er een machtsstrijd ontstaat waarbij er alleen maar verliezers zijn. En als het kind zich thuis niet gehoord voelt leidt dat buitenshuis ook vaak weer tot nieuwe problemen: kinderen houden zich thuis in, maar zoeken buitenshuis de grenzen op. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

12 gedachten over “Narcisme en opvoeding (slot)”

  1. @ Miep: ik ben ook bepaald geen liefhebber van ‘trainen’. Ik zou voor opvoeders kiezen voor: het vergroten van de sensitiviteit. Narcistische ouders kunnen wel responsief zijn, maar ze zijn te weinig sensitief, weinig gevoelig voor de signalen die het kind uitzendt. ‘Doorzetten’ in plaats van even luisteren naar het kind, bijvoorbeeld. Met als kanttekening dat mensen altijd ook wel narcistische trekken hebben en dat dit artikel gaat over mensen aan de ernstige kant van het spectrum aan narcistische stoornissen.

    1. Ja. Wat ik nog zeggen wou is, dat een kind van nature heel empathisch kan zijn naar zo’n ouder. Te empathisch, waardoor het in de knoop raakt met zijn eigen behoeften. En dan kan het veel hebben aan een lieve tante, buurvrouw, lerares of zo, waar het kind zelf wel aan bod komt. En ja, die ouder kan vooral zelf wel wat onvoorwaardelijke aandacht gebruiken, maar dan niet van het kind. Want zo’n ouder kan ook niet om zichzelf heen.

      1. Het kind kan z’n leven lang last houden van het ontbreken van een warme ouder op wie hij af en toe even kan steunen. Ook als volwassene. Een lieve tante of buurvrouw kan dat niet vervangen. Dat blijft verdrietig. Eigenlijk is dat een rouwproces. De ouder missen, ook al leeft diegene nog.

      2. @Anne, ik heb niet de illusie dat een lieve buurvrouw een vervanging is voor een lieve ouder. Maar elke ervaring die een kind kan hebben met een empathische, gezonde volwassene is er één, en is iets wat een kind kan koesteren en wat hoop geeft voor de toekomst.

    2. Het lijkt me dat narcistische ouders ook wel in andere gezinnen met meer sensitieve ouders komen en dat zij daar kunnen opmerken hoe die ouders met hun eigen kinderen omgaan. Het risico is wel dat de narcistische ouders de sensitieve ouders wegzetten als ‘watjes’ en vinden dat die ouders maar slap omgaan met hun kinderen. Dus dat narcistische ouders niet in staat (willen?) zijn om te leren van voorbeelden in andere gezinnen.

    3. En ja, wat is ernstig. Er zijn uiteraard ouders die overduidelijk zo slecht functioneren, dat een kind beter af is zonder. En ik denk dat dat niet vaak genoeg erkend wordt. En dat er niet vaak genoeg wordt ingegrepen. Aan de andere kant: Het kan ook zijn dat het allemaal zo subtiel en verborgen is, dat de schadelijke invloed ervan jarenlang onopgemerkt blijft waardoor het heel lang kan voortwoekeren.

      1. Zoals Henk50 aangaf dat ouders in staat zijn goed oppervlakkige contacten met anderen aan te gaan, bijvoorbeeld de hartelijke gastvrouw spelen en wanneer de gasten weer weg zijn in het gezin de kinderen in de kou laten staan. Deze kinderen groeien op in eenzaamheid.

      2. Voor wie ben ik nu een naaste? Om als volwassene een goede buur, lieve tante, leerkracht of zorgverlener met open ogen, oren en hart te willen zijn voor elk kind dat om je pad komt en die je kunt opzoeken. Een vriendelijk woord of knipoog kan al goed doen.

      3. @ Anne, @ Miep: dankjewel voor jullie reacties. Ik wil hier later nog in een blog op reageren adhv een cursus over hechtingsstoornissen die ik volgde bij psychologe Truus Bakker-van Zeil.

  2. De ‘grap’ zogezegd van de opmerking dat een narcistisch persoon weinig empathie kent is zo gezien op zichzelf een weinig empathische opmerking, hoe waar ook.

  3. Het moet pijnlijk zijn voor iemand met een narcistische inslag om te horen te krijgen dat hij te weinig empathie heeft. Het is alsof je iemand met een gebroken been verwijt dat hij niet kan lopen. En net als ieder ander wil die natuurlijk liever worden aangesproken op zijn mogelijkheden dan op zijn beperkingen. Het probleem is dan vooral dat de persoon zelf zich er te weinig van bewust is dat hij een gewond persoon is die daar zelf ook weer niks aan kon doen, destijds, toen hij nog klein was. maar nu, als volwassene wel. En het kind kan later leren dat hoe het bejegend is, dat dat weinig of niets te maken had met het kind, maar veel of alles met de ouder zelf. En dat het zelf wel degelijk recht heeft op een goede bejegening.

  4. Ik heb een beetje hekel aan het woord trainen. Maar goed, een enigszins narcistische ouder kan wel zijn best doen om ergens op te letten, en dat zal een kind nu of later zeker kunnen waarderen. En 100% narcistische ouders zijn er niet zoveel.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.