De schizotypische persoonlijkheid (4)

“Ik voel steeds dat anderen boodschappen uitzenden. Altijd als er andere mensen in de buurt zijn voel ik die zendende krachten. Het maakt me onrustig. Wat kan ik er mee doen?” Aldus een mevrouw met schizotypische kenmerken. 

Een deel van de mensen met deze kenmerken probeert deze ‘krachten’ te controleren. Ze spreken van een zesde zintuig, waarmee ze anderen aanvoelen en ook de toekomst kunnen voorspellen. De controle die je daarmee jezelf denkt te geven maakt dat je minder angstig wordt. Dat was bij deze mevrouw niet zo. Ze voelde een voortdurende straling vanuit andere mensen, maar ze kon er niet veel mee. Daardoor dreigde ze het slachtoffer te worden van haar eigen gedachten en gevoelens.

Kernstrategieën

Bij schizotypische mensen zien we twee kernstrategieën. Daarmee wordt bedoeld: manieren om spanning en angst te kunnen hanteren. Een vorm van coping, maar dan gericht op de emoties.

Deze mevrouw was een voorbeeld van de eerste kernstrategie: het zich afsluiten. Ze dreigde overspoeld te worden door het idee dat anderen allerlei boodschappen uitzenden. Daardoor ging ze zich steeds meer afsluiten van de omgeving.

De tweede strategie is dat mensen grip proberen te krijgen op hun ideeën over anderen. Ze worden van ontvanger: zender. Ze gaan zelf boodschappen uitzenden. Het is bedreigend als een ander boodschappen uitzendt waar je geen grip op hebt. Maar als je voor de ander invult welke boodschappen hij uitzendt, dan heb je er weer grip op. Je kunt bijvoorbeeld voorspellen wat de ander zal gaan meemaken.

Uiteindelijk kunnen deze gedragingen een dwangmatig karakter krijgen. Het gedrag leidt er toe dat anderen dwangmatig gecontroleerd worden. Er worden allerlei voorspellingen gedaan waar de ander zich aan moet houden. “Je moet niet aan deze kant van de straat lopen, want ik voel dat er hier sprake is van verkeerde krachten.”

Betrekkingsidee

Mensen met een schizotypische persoonlijkheid hebben veel betrekkingsideeën. Daarmee wordt bedoeld dat ze van alles op zichzelf betrekken. Als er twee mensen aan een tafeltje zitten de praten en één van beiden kijkt even opzij, dan wordt dat geïnterpreteerd als: ‘ze praten over mij’.

Bij alle mensen is wel sprake van een bepaalde mate van betrekkingsidee, maar schizotypische mensen is het idee overheersend. Alternatieve verklaringen (‘ze keek toevallig mijn kant uit’) worden niet in overweging genomen.

Intimiteit

“Herman is verliefd op mij. Ik voel het aan alles. Er hangt iets tussen ons in, wat je niet kunt ontkennen.”

Aldus mevrouw De Rooy na een drietal consulten bij een psycholoog. De psycholoog (voor zijn vrienden: Herman) staat bekend als zeer empathisch. Door zijn luisterende houding en vriendelijke bejegening was mevrouw De Rooy gaan denken dat hij iets extra’s voor haar voelde. Het was wel duidelijk dat hij verliefd was.

Je zou deze uitspraak kunnen zien als een variant van een betrekkingsidee. Ze betrekt de houding van de therapeut op een bijzondere manier op zichzelf. Het is ook best mogelijk dat zij in feite verliefd is geworden op haar behandelaar.

Maar mensen met een schizotypische persoonlijkheid zijn ook bang voor intimiteit. Het is voor hen een belangrijk thema, maar nabijheid roept ook angst op. Hier zit een overeenkomst met de borderline persoonlijkheid. De boodschap is: “Kom eens wat dichter bij mij uit de buurt”.

Rond een afgebakende therapeutische sessie is dit gedrag nog redelijk te hanteren. De sessie duurt drie kwartier en dan is het weer afgelopen. Als er sprake is van meer frequent en minder gekaderd contact kun je op deze manier allerlei problemen verwachten.

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.