De schizotypische persoonlijkheid (1)

“Ik voel aan wat anderen niet aanvoelen” aldus de mevrouw in de trein. “Ik heb op dat punt bijzondere gaven. Ik heb bij wijze van spreken een zesde zintuig. En juist dat zintuig staat altijd op scherp. Met die gave voel ik aan of anderen te vertrouwen zijn of niet. Ik dacht net: ‘naast u kan ik wel gaan zitten, want u bent te vertrouwen’. 

Maar mijn zesde zintuig is ook een last, dat kan ik u wél vertellen. Want ik heb net een trein voorbij laten gaan. Ik voelde het aan: er is iets aan de hand. Wat het is, dat weet ik dan weer niet. Maar ik voel wel aan dat er iets mis is. Daarom wist ik: deze trein moet ik voorbij laten gaan. Een kwartiertje later thuis. Er rijden hier genoeg treinen…

Aan lezen kwam ik gedurende de treinreis verder niet meer toe. De mevrouw had een uur nodig om al haar bijzondere gaven aan mij voor te leggen. Toen moest ze er uit en ik moest nog een uur verder. Ze had dát uur ook wel vol kunnen praten, maar nee, ze moest er uit. Want ze had vandaag nog een paar bijzondere dingen te doen.

Best mogelijk dat deze mevrouw paste in het beeld van wat de schizotypische persoonlijkheidsstoornis wordt genoemd. Deze mensen kennen een patroon van eigenaardigheden in gedachten en gedrag. Opvallend vaak zien we bij deze mensen bijgelovigheid, ‘wonderlijk’ gedrag, excentrieke hobby’s, het overtuigd zijn van een eigen voorspellende geest, breedsprakigheid en magisch denken (NB: bijv. spreken over ‘een zesde zintuig’!).

Veel mensen met een schizotypische persoonlijkheid zijn hardop met zichzelf in gesprek. Ze zoeken wel contact, maar ze hebben vaak moeite met (en angst voor) diepergaande relaties. Bij de diagnose wordt vaak een sterke overlap met depressies gezien, maar ook wel met lichtere vormen van schizofrenie.

Wanen en hallucinaties?

Als er sprake is van duidelijke wanen of hallucinaties wordt gesproken over een schizofreen beeld. Bij de schizotypische persoonlijkheid is wel sprake van een groot risico op psychoses (vooral als gevolg van overvraging). De belastbaarheid is dus beperkt. De meeste mensen met dit beeld kunnen geen betaalde baan aan, omdat ze dan vaak teveel moeten in te korte tijd (denk alleen maar aan de drukte van het opstaan t/m het op je werk komen).

De ongebruikelijke zintuiglijke waarnemingen die vaak worden beschreven (zoals de mevrouw die aanvoelt dat er iets mis is met de trein) worden soms ‘geduid’ als psychotische belevingen. Volgens mij is dat niet terecht. Bij psychoses is veel meer sprake van een manier van denken die allesoverheersend is: het denken en het voelen zijn verstoord.

Een voorbeeld van een illusie zoals bij schizotypische mensen voor kan komen is dat je bijvoorbeeld een trein ‘over slaat’ omdat ‘je voelt dat er iets mis is met die trein’. Een ander voorbeeld is dat iemand zegt dat hij voelt dat er nog iemand in de kamer is. Hij kan wel begrijpen dat de ander dat niet voelt, hij heeft immers een extra zintuig? De nadruk ligt dus op het voelen. Als het denken ook ernstig verstoord is weet iemand zeker dat er een ander door de kamer loopt en hij gaat zijn gedrag daar helemaal op aanpassen (bijvoorbeeld achter het gordijn gaan staan).

Schizofrenie of autisme?

Wat dat laatste punt betreft: er heeft in de loop der jaren een verschuiving plaatsgevonden. Oorspronkelijk leunde de schizotypische persoonlijkheid in de wetenschappelijke literatuur sterk tegen schizofrenie aan. Volgens psychiater Johan Cullberg zou later bij 20 tot 50% van de mensen de diagnose schizofrenie worden gesteld. Het werd ook wel ‘latente schizofrenie’ genoemd.

Momenteel wordt veel meer geschreven over het verband tussen de schizotypische persoonlijkheid en autisme. Ook een overeenkomst is dat de diagnose ‘schizotypische persoonlijkheidsstoornis’ veel vaker bij mannen dan bij vrouwen voor zou komen, wat ook in relatie tot autisme wordt beweerd (hoewel: ook daarin zijn de meningen aan het verschuiven, er zijn auteurs die beweren dat autisme nét zoveel bij vrouwen als bij mannen voorkomt).

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

7 gedachten over “De schizotypische persoonlijkheid (1)”

  1. Ik neem aan dat je gisteravond wel tv gekeken zult hebben. Daar had Robert Vermeiren in Zomergasten ook nog wat interessante noten te kraken aangaande diagnostiek en indelingen.

  2. Ooit was ik wel blij met mijn ontdekking van de DSM. Maar zo te lezen is het een grotere gatenkaas dan bedoeld.

    Kan er geen algoritme worden gemaakt, zoals bijvoorbeeld de flora uit mijn HBS-tijd. Al heb ik daarmee nooit een plant een naam kunnen geven.

      1. Je bedoelt toch niet Calvé, want die is van Unilever? Waar ik als kind woonde (Uithoornstraat, Amsterdam), rook je bij oostenwind de Korff (vader van een meisje in mijn klas was daar inwonend directeur) of de Blooker. Om niet te spreken van Marsmeijer reukstoffen of Bertels Olie; dit nog afgezien van de gasfabriek iets verderop aan de Amstel. Met pontje erheen, foto beschikbaar.
        Nu staat daar Delta Lloyd +ooit nog bij gewerkt) en de Philips-toren. Vooruitgang zogezegd. Slechts het Amstelstation houdt stand in al zijn glorie.

  3. Dat je kunt voelen dat er een ander in de kamer is, kan ik begrijpen. Je kunt bijvoorbeeld een beweging in de luchtstroom voelen, de weerkaatsing van geluid verandert, de temperatuur van iemand die achter je staat is voelbaar. Zoals een blinde zich bewust kan zijn van dingen die zienden geen aandacht geven. Maar waarom je dan achter een gordijn zou gaan staan? Daar mis ik alle logica.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.