Verstandelijk gehandicapt en kinderwens

Eén van de moeilijkste morele kwesties in mijn werk vond ik de vraag of mensen met een verstandelijke beperking kinderen mogen krijgen.

In de loop van de jaren heb ik daar vaak over nagedacht. In wat voor controle-samenleving leven we als de overheid gaat bepalen wie er kinderen mogen krijgen? En als die vraag geldt voor mensen met een verstandelijke beperking, waar ligt dan de grens? Dan moeten we evenzeer (en misschien zelfs nog méér) vragen stellen bij ouders die aan de drugs zijn, of bij ouders met een ernstige psychiatrische stoornis.

We gaan nét zo lang door totdat we er eentje mogen houden

Familie Stomphorst

Eén van de eerste confrontaties met dit onderwerp was de familie Stomphorst uit Rotterdam. Elke keer weer werd er een kind uit huis geplaatst. En iedere keer weer kwam er een nieuwe baby. De ouders: “We gaan nét zo lang door totdat we er eentje mogen houden.” Beide ouders functioneerden op verstandelijk gehandicapt niveau. Maar waarschijnlijk nog schadelijker was het feit dat ze zelf in jeugdzorg-instellingen waren opgegroeid. Er was sprake van een dubbele handicap: verstandelijk én emotioneel. Ondersteuning in het gezin leek geen effect te hebben. De ouders begrepen niet wat kinderen nodig hadden.

Toen het driejarig zoontje van de familie Stomphorst eindelijk een keer een nacht dóór sliep wekten ze hem midden in de nacht. Zo kon hij ook eens ervaren wat het betekende om 's nachts uit je slaap gehaald te worden. 

Toch zei de maatschappelijk werker die bij het gezin betrokken was: ‘In een samenleving die de macht hefet om te bepalen wie er kinderen mag krijgen wil ik niet wonen’.

Toen er geen kinderen meer geboren werden was de gezamenlijke strijd ook gestreden en gingen de ouders uit elkaar. Vader kwam later nog in beeld in een programma over de schuldhulpverlening. Hij had geen enkel idee hoe hij zijn financieën moest beheren.

Werk

Later ben ik bij tal van gezinnen betrokken geraakt waarbij er bij de ouders sprake was van een verstandelijke beperking. Ik schreef mee aan een nota over verstandelijke beperking en kinderwens. En ik schreef over het onderwerp voor een krant. Ik vond en vind het één van de meest complexe morele dilemma’s uit mijn werk. En dat zeker ook als kinderen ‘slimmer’ zijn dan hun ouders. Dan zie je dat de dochter van 10 jaar haar moeder op moet voeden.

Niet gehecht

Een tijdje geleden kwam ik weer met het onderwerp in aanraking. De jongen was inmiddels tien jaar oud. Hij zag er leuk uit. Hij kon met zijn mobieltje overweg en liet van alles zien. En hij praatte de oren van je hoofd.

Maar ondertussen… hij kon geen moment alleen gelaten worden. Zelfs het twee meter van je af lopen was vragen om moeilijkheden. Dan was je hem meteen kwijt. Hij zag geen enkel gevaar en liep zo de straat over als hij ergens een tram zag (een obsessie van hem). Of hij liep een sloot in omdat er aan de overkant een bal lag.

Het eten was bizar. Hij kauwde niet. Alles slikte hij in één keer door. Hij at ook voorwerpen zoals legoblokjes. Als hij de kans kreeg likte hij aan stoeptegels of aan muren. Hij was niet zindelijk. Op de WC smeerde hij met ontlasting.

Toen ik een inschatting maakte van zijn niveau van functioneren kwam ik uit op een (globaal) verstandelijk niveau van ongeveer 7 jaar, terwijl hij in sociaal en emotioneel niveau onder een half jaar functioneerde. 

De moeder van deze jongen is verstandelijk gehandicapt. De vader is onbekend. Moeder had geen netwerk om zich heen die de zorg voor haar zoon op kon vangen. Sterker nog: er waren weinig mensen die wisten dat ze een zoon had. Deze jongen lag eerst in de wieg en toen hij ging lopen had zijn moeder hem in een kamer opgesloten. Ze had geen idee wat ze met hem aan moest. Ze wilde echter ook niet hulp vragen, want dan zou ze hem kwijt raken. Ook zij was in een instelling opgegroeid omdat haar ouders de zorg niet aan konden.

Toen het zoontje 2½ jaar oud was kwam uit hoe ernstig de situatie was. Hij werd in een pleeggezin geplaatst. Maar hij bleek zich niet meer te kunnen hechten. Ook niet met een intensieve behandeling. Het was al te laat…

Er zijn inmiddels tal van programma's om ouders met een verstandelijke beperking te helpen bij de opvoeding van hun kind. Als er sprake is van een goed netwerk én als de ouders zelf geen ernstige emotionele problematiek laten zien is er enige kans dat de opvoeding zonder al te grote problemen verloopt. En toch: het blijft een moreel dilemma, waar ik niet echt uit kom. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

4 gedachten over “Verstandelijk gehandicapt en kinderwens”

  1. Cynisch reagerend kan gesteld worden dat het een markt is waar veel euro’s in omgaan en mensen hun brood verdienen.

  2. In Onderland moet je voor vrijwel alles wat je doet en wat effect buiten jezelf kan hebben een diploma of bewijs van kunde hebben. Behalve voor het maken van kinderen, dan wordt de put pas gedempt als het kind verdronken is.

    Eugenetica, een zeer gevaarlijk terrein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.