Dromen van machteloosheid

‘Het was weer een bloedbad vannacht’, verzucht de 84-jarige oud-militair. Dit slaat op zijn dromen, nachtmerries dikwijls, waarin hij zijn diensttijd, meer dan 40 jaar geleden, opnieuw beleeft. Het gebeurt niet elke nacht, maar wel een paar keer per week (uit het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde).

Al sinds die oorlogstijd sliep hij onrustig; zijn vrouw werd er wakker van als hij met armen en benen sloeg. De laatste jaren, nu hij wegens rugklachten zijn werk had moeten staken, is het veel erger geworden. ‘Wij slapen niet meer bij elkaar, ik ben mijn vrouw een paar keer naar de strot gevlogen,’ zo legt hij uit. Hij slaapt slecht in: ‘Het is dat ik niet durf te slapen, bang voor lawaai, dat je aangeschoten wordt.’ Dit gaat over de gevechtshandelingen die hij meemaakte. ‘De ergste dingen waren niet de acties, maar dat je bijvoorbeeld alleen in een putje zat, er niet uit kon en anderen om je heen omkwamen.’

Dit existentiële-stress-syndroom is een overblijfsel van extreem bedreigende situaties waarin men zich machteloos voelde. Mensen die concentratiekampen meemaakten, tonen vaak een dergelijk beeld. Juist bij het ouder worden gaan de gruwelijke herinneringen meer dan voorheen kwellen. Verminderde weerstand, lichamelijke kwalen, sociale neergang, isolement en teleurstelling over het leven spelen een rol. Het wezenlijke van die droom is de herbeleving van al die ellende, vooral in de nachtelijke uren.” Tot zover dat artikel uit het NTG.

De ex-militair is niet de enige. Veel ouderen kunnen vertellen van enge dromen waarin gebeurtenissen uit het verleden herbeleefd worden. Mijn grootvader (hij was politiek gijzelaar in kamp Beekvliet in Sint Michielsgestel) sloeg af en toe mijn oma het bed uit. Dan was hij weer in gevecht geraakt met de Duitsers.

Machteloosheid

Het schijnt daarbij vooral te gaan over het thema ‘machteloosheid’. Mijn vroegere hoogleraar theoretische pedagogiek dr. J.W. van Hulst vertelde in een interview (hij was toen 102 jaar) hoe hij regelmatig droomde over de Joodse kinderen die niet bevrijd hadden kunnen worden. je zou denken: hij heeft met zijn medewerkers maar liefst 600 kinderen uit de handen van de Duitsers weten te houden. Maar waar droomde hij van? Van de kinderen bij wie dat niet gelukt was. Het thema machteloosheid…

Van een hoogbejaarde man hoorde ik hoe hij (‘niet elke nacht, maar wel vaak’) droomde van de situatie waarin hij – alleen- met een legertruck met voedsel in de blubber op Sumatra vast was komen te zitten, terwijl Indische verzetsstrijders naar hem op zoek waren. Er waren inmiddels tal van zijn kameraden omgekomen. Het was nacht en hij kon niemand bereiken om om hulp te vragen. Opnieuw het thema machteloosheid.

Een andere man vertelde tijdens een bezoek hoe hij vaak ’s nachts wakker werd en riep om zijn dochtertje. Dat dochtertje was na de bevalling overleden, zijn vrouw had de baby niet gezien, hij slechts enkele seconden. Ze hadden nooit afscheid kunnen nemen.

De meeste ouderen vertellen dat deze dromen vooral optraden nadat ze met pensioen waren gegaan. Dus als de drukte verdwijnt komen de thema's naar boven die alsnog verwerkt moeten worden. Ze hebben liggen te sluimeren, maar ze waren als een onderhuidse veenbrand, wachtend op het moment om via de doom tot het bewuste door te dringen. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

2 gedachten over “Dromen van machteloosheid”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.