Gaslighting

Opeens hebben complotdenkers een nieuw woord ontdekt. Gaslighting. Daar beschuldigen ze nu massaal (en mogelijk via een trollenleger) hun tegenstanders van (lees: de mensen die een andere mening hebben, de mensen die niet 'Woke' zijn). 

Ik heb de indruk dat de meeste mensen die dit woord gebruiken op Twitter eigenlijk geen idee hebben wat met Gaslighting bedoeld wordt. Daarom leg ik speciaal voor hen nog even uit waar het woord vandaan komt.

In 1944 kwam onder regie van George Cukor de film Gaslighting uit.Het is een psychologisch drama waarbij de hoofdrolspeelster Paula steeds dusdanig op het verkeerde been wordt gezet dat ze aan haar eigen geheugen gaat twijfelen.

Haar man Gregory weet haar voortdurend te manipuleren en weet voor alles wat verdacht is een verklaring te bedenken. Zo verplaatst hij de schilderijen in huis, maar zegt tegen zijn vrouw dat ze altijd al op die plek hingen. De titel is ontleend aan het gegeven dat het gaslicht steeds gedimd wordt. Paula vindt het dan te donker in huis, maar George antwoordt daarop dat ze dat zelf heeft gedaan, hij zit nooit aan de draaiknoppen van het licht.

Onjuiste informatie

De term ‘Gaslighting’ werd later gebruikt om een vorm van psychologisch misbruik te typeren, waarbij de dader zijn slachtoffer voortdurend manipuleert door het verstrekken van onjuiste informatie. Het dadergedrag wordt dan meestal gezien als een gevolg van narcistische trekken van deze persoon.

Sleutels kwijt

Een voorbeeld: je hebt je sleutels op het kastje in de gang gelegd. Opeens ben je ze kwijt. Wat je niet weet is dat je partner die sleutels op een andere plek heeft gelegd. Je vraagt hem om mee te helpen met zoeken. Hij vindt uiteindelijk de sleutels terug op een andere plek. Wat de dader jou bijvoorbeeld wil laten geloven is dat je best vergeetachtig bent. Er is iets mis met je geheugen.

Twijfelen aan het geheugen

In de film Gaslighting had George dat onbetrouwbare geheugen van Paula nodig om signalen van een moord mee uit te wissen. Ze dacht misschien dat er iets gebeurd was, maar dat was niet zo: haar geheugen vertoonde gaten die ze zelf invulde met haar eigen verhalen.

Manipulatie

Het manipuleren past bij de narcistische persoonlijkheidsstructuur. De ander wordt op allerlei manieren gekleineerd en in een hoek gezet, met als doel om de controle over de ander te behouden. Je vindt deze reacties ook regelmatig terug in het programma ‘Tros Opgelicht’. De persoon in kwestie had de beste bedoelingen met iedereen, maar dat ziet die ander kennelijk niet en dus wordt de persoon zwart gemaakt.

Voorbeelden van verbale uitingen

Opmerkingen die passen bij ‘gaslighting’ zijn (ontleend aan internet):

  • “Het was niet mijn bedoeling om je te kwetsen” (daarmee wordt het eigen aandeel in de spanning ontkend)
  • “Het was maar een grapje” (als iemand belachelijk is gemaakt: het lag dus niet aan de persoon in kwestie, de ander vat het gebeuren veel te serieus op)
  • “Ik wilde je alleen maar helpen” (bijvoorbeeld: de persoon verstopt jouw pinpas zodat je geen grote uitgaven meer kunt doen of volgt je telefoongedrag zodat je niet met de verkeerde mensen contact hebt)
  • “Iedereen maakt fouten” (opnieuw het bagatelliseren van het eigen gedrag)
  • “Je bent nu eenmaal overgevoelig” (‘het ligt niet aan mijn opstelling, maar aan jouw gevoeligheid’)
  • “Waarom maak je me altijd zwart?” (reactie op een kritische opmerking)

Twijfelen aan de eigen waarneming

Als iemand langdurig op deze manier bejegend wordt bestaat de kans dat hij of zij steeds meer gaat twijfelen aan de eigen waarneming. “Het zal wel weer aan mij liggen.”

Gaslighting is een vorm van psychologische oorlogsvoering waarmee je de ander onder controle houdt. Je laat die persoon voortdurend twijfelen aan zijn eigen waarneming. Op den duur wordt hij daar 'murw' van: hij zal het wel weer fout hebben, dus de ander heeft (alsnog) gelijk... 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Eén gedachte over “Gaslighting”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.