Complotdenken en persoonlijkheid (1)

Zijn bepaalde mensen méér gevoelig voor het denken in complotten dan anderen? Dat is een vraag die mij vooral sinds covid-19 bezig is gaan houden.

Overal waar iets heftigs gebeurt ontstaan complot-theorieën. Zo liepen er na het neerstorten van het El Al toestel in de Bijlmer mannen in witte pakken rond die al snel werden geïdentificeerd als medewerkers van de Israëlische geheime dienst. De volgende associatie was dat het toestel allerlei geheim materiaal voor het Israëlische leger vervoerde. Vervolgens zou er radio-actief materiaal in het toestel zijn aangetroffen. Dat werd op zijn beurt weer bevestigd door op hol slaande Geiger-tellers.

Sociaal psycholoog Bastiaan Rutjens (UvA) doet al jaren lang onderzoek naar complotdenken. Hij noemt als eerste kenmerk van complotdenkers dat ze ontkennen dat ze complotdenker zijn.

  1. Ontkenning van het complotdenken

Het eerste kenmerk van de complotdenkers is paradoxaal genoeg dat ze boos worden als ze complotdenker worden genoemd. Ze willen kritische denkers en vrijheidsstrijders genoemd worden en nu worden ze ‘weggezet’ als complotdenker. Maar een kenmerk van een complot is dat hij of zij denkt ‘dat er iets achter zit’. Vraag je aan een complotdenker of er meer is dan een virus dan zal hij of zij meteen een heel verhaal beginnen dat er geen pandemie is, dat er vaccins verkocht moeten worden, dat Bill Gates er achter zit. Welnu: of het nu waar is of niet: die manier van denken vormt juist hét wezen van het complotdenken. Volgens Rutjens zijn de ontkenners juist de mensen die dit soort ideeën bedenken en massaal verspreiden.

2. Er moet iets achter zitten

Het tweede kenmerk van complotdenkers is dat ze geneigd zijn te denken ‘dat er iets achter zit’ is dat deze mensen gemakkelijk causale verbanden leggen. ‘Als er mannen in witte pakken rondlopen moet er iets geheims achter zitten’. Dat niet duidelijk is of er werkelijk mannen in witte pakken rondliepen doet niet ter zake. Sterker nog: als de aanwezigheid van die mannen betwijfeld wordt voedt dat juist de complottheorie. Het is zó geheim dat het zelfs nog ontkend wordt. Vraag je aan de mensen die het vertellen of ze die mannen in witte pakken gezien hebben dan hebben ze het uit betrouwbare bron. Om er aan toe te voegen dat het ‘bewezen’ is en ‘onomstotelijk vast staat’. Vervolgens ontstaat er een heel conglomeraat aan ideeën dat zich als een olievlek uitbreidt. Israël voerde via een commercieel vrachtvliegtuig een geheime missie uit in Nederland.

3. Simplificatie

Het derde kenmerk is een sterke simplificatie van wat er aan de hand is. Er zijn niet meerdere verklaringen die allemaal een rol kunnen spelen: er is één oorzaak en er is één gevolg. ‘Het covid-19 virus is in een laboratorium in Wuhan ontwikkeld en vervolgens bewust los gelaten om zo de wereldeconomie te kunnen destabiliseren. Omdat China als eerste herstelt van de gevolgen van het virus creeert dat land daarmee meteen een voorsprong op de westerse landen waardoor men heel snel failliete grote bedrijven op kan kopen’.

Die simplificatie geldt ook de behandelmethoden. Ik lees bij Artsen voor Vrijheid (België) dat sinds de afschaffing van de mondkapjes het aantal ziekenhuisopnames met covid-19 in Texas bijna tot nul is gedaald. Bij Stopwordcontrol van David Sorensen lees ik dat sinds chloordioxide wordt vrijgegeven het aantal convid-doden in Bolivia tot nul is gereduceerd. Dat geldt ook voor drie andere landen. Welke landen dat zijn wordt er niet bij genoemd. Een derde blogger schrijft dat sinds Ivermetine vrij verkrijgbaar is in Slowakije het aantal covid-doden drastisch is afgenomen. Het maakt dus niet uit wat je doet. Alles werkt en is 100% effectief tegen corona. Dat deze drastische daling niet in de cijfers van de overheid van die landen terug is te vinden is een ander probleem. Daar zal dus ook wel weer een complot achter zitten. 

4. De mening niet bijstellen

Het idee dat het zou kunnen is niet gek. In principe is het mogelijk. Het wordt een complottheorie als men geen oog meer heeft voor andere mogelijke verklaringen. Er ontstaat een tunnelvisie met één oorzaak en één gevolg. Welke andere informatie er ook binnen komt in de loop van de tijd: de mening wordt niet meer bijgesteld.

De ideeën van Willem Engel zijn het afgelopen jaar niet veranderd. Covid-19 is te vergelijken met een gewone griep, de PCR-test is een fluttest, er is geen sprake van een pandemie, het virus is al lang het land uit, er is al groepsimmuniteit bereikt en de tweede golf gaat er niet komen. Geen enkele van deze uitspraken heeft hij later bijgesteld of gecorrigeerd.  

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

4 gedachten over “Complotdenken en persoonlijkheid (1)”

  1. Ik vind die kenmerken beetje gekunsteld.
    Mijn definitie van een complot theorie is simpel: Zolang het veronderstelde complot niet is aangetoond of weerlegd bestaat het complot alleen in theorie. Dus is het een complot theorie.

    Anders gezegd:
    Een hypothese die niet is aangetoond of weerlegd blijft een hypothese.

    Aan een hypothese is niks mis.
    Het gaat aan elk wetenschappelijk onderzoek vooraf.

    1. Een hypothese is een hypothese. De vraag is of iemand wil weten wat die hypothese waard is. Of iemand daar nieuwsgierig naar is. Zo niet dan heeft diegene waarschijnlijk liever de schijnveiligheid van de schijnzekerheid dan de werkelijkheid.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.