Complotdenken: waarom? (3)

Het lezen over complotten maakt dat mensen zich meer machteloos gaan voelen. Je gaat de toekomst minder positief zien, je kunt de overheid niet meer vertrouwen, overal zit wat achter. Aldus de Britse psychologe Karen Douglas. 

Ze suggereert ook dat complotdenken de drempel verlaagt naar grensoverschrijdend gedrag. “Als mensen merken dat anderen samenzweren en antisociale dingen doen, lijkt het ook oké om zelf de grenzen van wat mag op te zoeken. Als de wereld wordt bestuurd door een select aantal superrijke en corrupte mensen, waarom zou jij je dan aan de regels moeten houden?”

Volgens Douglas (geciteerd in: The enduring allure of conspiracies, Greg Miller, Knowable Magazine, 14 januari 2021) is het vrijwel onmogelijk om mensen die al langer in complotten geloven met argumenten van een andere mogelijkheid te overtuigen. Ze kunnen ook niet meer meerdere opties naast elkaar leggen.

Het is wat dat betreft net zoals bij wanen: het gaat niet meer om de feiten. Sterker nog: als iemand met andere feiten aan komt is dat een bewijs dat die persoon gemanipuleerd wordt of onderdeel uitmaakt van het foute kamp.. Of – in de termen van coronasceptische sites wat vriendelijker geformuleerd- op zijn minst ‘nog niet wakker is’.

Sekte: het kan niet niet waar zijn

Van sekten is bekend dat ze vaak sterk eschatologisch denken. Via ingewikkelde berekeningen (die ook weer op een associatieve manier plaatsvinden) wordt bijvoorbeeld het einde van de wereld berekend. Op 21 januari 2021 zal de wereld vergaan en de gelovigen (die zich doorgaans verzameld moeten hebben op een berg of een andere markante plek) zullen behouden blijven. Maar wat gebeurt er dan met de sekte als de datum niet blijkt te kloppen? Valt iedereen dan van zijn of haar geloof af. Nee, het wonderlijke is dat het veel sekteleden sterkt in hun geloof!

De Qanon-beweging had voorspeld dat de inauguratie van Joe Biden niet door zou gaan omdat er een massale volksopstand plaats zou vinden en dat Donald Trump voor zijn tweede termijn bevestigd zou worden. Dat is allemaal niet gebeurd. Zijn de Qanon-aanhangers nu massaal weggelopen? Daar is geen enkele aanwijzing voor. Het maakt dus voor complotdenkers niet uit of een bewering bewezen onwaar blijkt te zijn.

Je kunt het complotdenken dus o.a. herkennen aan de wijze waarop men met andere informatie om gaat. Als het zo is dat er meer bewijs van het tegendeel komt en men gaat des te sterker het eigenlijk benadrukken is dat een signaal dat je met een complottheorie te maken hebt.  

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

4 gedachten over “Complotdenken: waarom? (3)”

  1. Bedankt voor deze heldere beschrijving.
    Na een huwelijk van meer dan 30 jaar kan ik niet verder met mijn man, hij is al enige jaren complot denker en ik kan niet meer, ik ben hem kwijt geraakt. Complot denken maakt meer kapot dan je lief is.
    Ik ben hier heel eenzaam in maar ik weet zeker, helemaal in deze coronatijd, dat er meer mensen zijn in dezelfde situatie zijn beland, je geliefde verliezen aan zoiets als complot denken….
    Heeft iemand ook tips? Of hoe ik met lotgenoten en/hulpverlening in contact kan komen of wat dan ook?

  2. Je verhaal vandaag vind ik sterker dan het vorige. Niet open staan voor andere mogelijkheden als aanwijzing om een complot theorie te herkennen.

    Dat we een onbetrouwbare overheid hebben is bewezen, maar dat is geen complot. Het is gewoon hoe het systeem kan werken. De sekte achtige groepen met complot theorieën gebruiken meestal voorbeelden van falende systemen in hun verhaal, maar koppelen daar dan hun ongeloofwaardige theorie aan vast. Misschien zijn mensen geneigd om een leugen te geloven als die is ingepakt in waarheden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.