Ontwikkelingsdynamiek van het narcisme (2)

Zoals er tientallen soorten narcissen bestaan, zo zijn er ook tientallen omschrijvingen van narcisme. Ze hangen samen met het theoretisch kader van waaruit de beschrijving plaats heeft gevonden. In dit blog geef ik heel kort iets weer van een samenvatting door Professor Frans Schalkwijk. 

Vanzelfsprekend narcisme
De ‘vanzelfsprekende narcist’ vindt het volkomen vanzelfsprekend en ook terecht dat hij alleen maar gelijk heeft.

In de termen van Sigmund Freud kun je stellen dat deze narcist geen verschil maakt tussen wie hij is en wie hij zou willen zijn. Hij heeft een ideaalbeeld waar hij vanzelfsprekend aan voldoet en hij verwacht van de ander dat die hem daarin helemaal gelijk geeft.

De wereld is wel eens wat weerbarstiger, dat ziet de vanzelfsprekende narcist ook wel. Maar dan ligt het niet aan hemzelf, want hij kan niet falen. Dan heeft de docent iets verkeerd uitgelegd, iemand heeft gefraudeerd waardoor hij even krap bij kas zit of zijn vrouw heeft het huis verlaten omdat de nu eenmaal een psychiatrische stoornis heeft. Aan hém ligt het dus niet.

Waakzaam narcisme
De waakzame narcist is niet overtuigd van zijn eigen kunnen. Hij is juist erg bang dat hij fouten maakt. Hij heeft hoge idealen, maar die zijn kwetsbaar omdat het niet zijn idealen zijn, maar de verwachtingen waaraan hij meent te moeten voldoen.

Daarom moet deze narcist zichzelf opblazen en groter maken. Maar je ziet ook meteen dan het mis gaat als je hem een prikje geeft: de ballon klapt. Degene die maar een klein beetje kritiek geeft kan een hoop agressie over zich heen krijgen.

Dat lijkt herkenbaar, maar beeld je nu eens in dat deze narcist juist zijn hele leven ten dienste stelt van de ander… Dat verwacht je niet. Waakzame narcisten kunnen dus mensen zijn die altijd voor de ander klaar staan! Ze hebben kwetsbare anderen nodig om zichzelf beter te voelen. De ander is dus nodig om het fragiele eigen ik te stutten.

Ziehier een basis voor het Syndroom van Munchhausen by proxy: hoe zieker de ander is, des te meer kom je in de schijnwerpers te staan als iemand die dag en nacht voor de ander klaar staat. Maar o wee, als iemand bij die hulp een kritische noot plaatst: dan valt de ellende niet te overzien…

Drie probleemgebieden
Alle psychiatrische problematiek gaat over problemen met het zelf en problemen met de ander. Bij narcisme is dat:

  1. Problemen met het zelf, dat onvoldoende is ontwikkeld en daardoor zeer kwetsbaar is. Achter dat ogenschijnlijk grote ego gaat een in emotioneel opzicht klein persoon schuil.

2. Problemen met de emotieregulatie. Een klein beetje stress kan leiden tot een heftige emotionele reactie (dat is een overeenkomst met de borderline-persoonlijkheidsstoornis).

3. Problemen met de ander. Wie te weinig zelf heeft heeft de ander nodig om zichzelf beter te voelen. Frans Schalkwijk: “daarmee wordt de ander in het narcistische keurslijf van die persoon geperst.”

Meer lezen? Frans Schalkwijk: Narcisme. Elementaire Deeltjes, nummer 58. Amsterdam University Press, 2018. 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.