Narcisme en hoogbegaafdheid

Het begrip hoogbegaafd' heb ik altijd een lastige 'term gevonden. Ik ben er een beetje allergisch voor. Deze keer hanteer ik dit begrip toch, maar dan in de 'vertaling' van een zeer hoge intelligentie.

Iemand kwam met de vraag of er een verband bestaat tussen hoogbegaafdheid en narcisme. Er zal vast onderzoek naar zijn gedaan, maar dat onderzoek ken ik niet. Het is dus een beetje (na)denkwerk, met soms een vleugje aan ideeën die ik elders heb opgepikt.

Je wordt niet narcistisch geboren

Mensen worden niet narcistisch geboren. Narcisme ontwikkelt zich in de loop van de (vroege) ontwikkeling van kinderen.

Er is een fase waarin kinderen opvallend veel narcistische trekken vertonen. En dan bedoel ik dat de wereld volledig vanuit het eigen perspectief wordt bekeken. De peuter ziet zichzelf als het centrum van de wereld. Geleidelijk ‘leert’ de peuter als hij kleuter is geworden om weer meer te ‘delen’. Ook anderen zijn belangrijk in het leven. Je hoeft niet altijd te winnen. De wereld stort niet in als je verliest. Pas als je je verlies kunt ‘dragen’ is er ruimte voor samenspelen.

Tegengas is nodig om te kunnen groeien

Om te kunnen samenspelen heb je tegengas nodig. Er zijn opvoeders die denken dat het kinderen aan niets mag ontbreken. Nee: kinderen moeten ervaren dat niet alles bereikbaar is.Iemand die alleen maar wind mee heeft leert niet met de wisselingen van het weer om te gaan. Als je altijd slimmer bent dan de rest in je omgeving leer je niet met het mogelijke gelijk van de ander om te gaan.

Zo moeten kinderen ook leren omgaan met het gegeven dat ze niet altijd de beste zijn, niet altijd alles het beste weten. Want als ze dat van jongs af aan ervaren (‘ik weet het allemaal het beste, de rest is dommer dan ik’) leren ze onvoldoende om naar anderen te luisteren. Die kinderen functioneren steeds meer als ‘loners’. Ze werken misschien wel samen met anderen, maar zij zijn degenen die steeds aan het woord zijn. De anderen zijn het decor.

Oftewel: ze doen het vooral goed als ze (cognitief) de controle over anderen hebben. als ze volwassen zijn niet in de samenwerking met anderen.

‘Hoogsensitief’

Daarnaast zou het zo kunnen zijn dat ‘hoogbegaafde’ mensen een scherper afgesteld zenuwstelsel hebben. Ze nemen op jonge leeftijd van alles waar waar ze geen woorden voor hebben. Dat maakt hen op een bepaalde manier ook kwetsbaar. Ze voelen ‘sferen’ aan, horen dingen van volwassenen, zonder dat die onderwerpen besproken worden. Dat kan tot een gevoel van afwijzing leiden: ‘ik word niet gezien’, ‘ik word niet gehoord’. Daar komt ook nog eens bij dat slimme mensen vaak grote denkstappen maken die door anderen niet begrepen worden. Dat versterkt het gevoel van eenzaamheid.

Naast het geen tegengas krijgen is het niet gezien en niet gehoord worden een belangrijke voedingsbodem voor narcisme. Je moet jezelf groter maken om jezelf te bewijzen en om gehoord te worden. 

Bij kinderen zie je dat groter maken vooral in hun gedrag (bijvoorbeeld oppositioneel gedrag), door hun luide stem, door hun haantje-de-voorste willen zijn, door het willen bepalen wat er om hen heen gebeurt.

Van de volwassen narcist hebben we allemaal wel een beeld (‘keeping up appearances’: veel uiterlijk vertoon). Maar bedenk wel dat er inmiddels een breed spectrum aan narcistische stoornissen wordt beschreven.

Gezonde groei vraagt om tegenwind

Tegenwind is ook nodig omdat je alleen op die manier jezelf tegen komt. En dat heb je weer nodig om tot zelfreflectie te kunnen komen.

Als je alleen maar de beste of de snelste bent leer je niet om met tegenwind om te gaan. Dus leer je ook je zelf niet kennen. En dus is een ander per definitie de oorzaak van de ellende.

Dat past weer binnen het narcistisch beeld. Mensen met narcisme zien hun eigen aandeel in de strijd niet, ze zijn onvoldoende in staat tot zelfreflectie.

Dwarsdenkers

Bij de zeer intelligente narcist hoef je dat uiterlijke vertoon niet direct op die manier te verwachten. Hij (of zij) zal in een aantal gevallen eerder opvallen door zijn tegendraadse gedrag. Dat kan zijn doordat hij ver onder zijn kunnen gaat functioneren (Erik Erikson: ‘in de goot ben ik een genie’).

Maar een andere vorm is het voortdurend in de weerstand gaan: een toestand van permanente botsing met mensen die het (ook) beter menen te weten. Dat zijn de ‘dwarsdenkers’. Die heb je nodig binnen organisaties en in de samenleving, maar het moet niet zo zijn dat alle energie in het verzet gaat zitten. Dan wordt het een variant op ‘ik ben drie en ik wil de regie’.

De combinatie van te weinig tegengas krijgen, een hoge intelligentie, de gevoeligheid voor signalen uit de omgeving en het onvoldoende gezien worden zou wel eens de ontwikkeling in de richting van een narcistisch beeld kunnen versterken. 

 

Auteur: henk50

Ik ben orthopedagoog/GZ-psycholoog. Vanaf 1975 heb ik gewerkt in de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking. Schrijven is een hobby en een ontspanning voor mij, vandaar dat ik het niet kan laten om dagelijks iets te schrijven, meestal ook op mijn weblog. Omdat ik zo lang in 'de zorg' heb gewerkt heb ik veel zogenaamde casuïstiek ter beschikking. Soms gebruik ik voorbeelden uit de dagelijkse praktijk op mijn weblog, maar de beschrijvingen zijn altijd vermengd met andere -vaak gedateerde - verhalen. Er komen dus geen één-op-één verhalen voor. Dat zou ook niet mogen vanwege het beroepsgeheim. De namen die ik gebruik zijn altijd gefingeerd. De pedagogische en psychologische voorbeelden hebben dus wel enig waarheidsgehalte, maar ze hebben de pretentie om toch onherkenbaar te zijn. Mocht de lezer toch iemand herkennen, dan is dat waarschijnlijk toeval. Een enkele keer zijn voorbeelden van dialogen geheel gefingeerd. Uit de privésituatie wordt slechts zeer beperkt iets vermeld, waarbij ik met name zorgvuldig om ga met fotomateriaal. De namen van mensen die reageren worden nooit door mij doorgegeven aan derden, ze blijven in mijn afgesloten Wordpress-domein.

2 gedachten over “Narcisme en hoogbegaafdheid”

  1. Beste Henk,

    In dit onderwerp vind ik veel herkenning. Met deze vorm van narcisme heeft een aantal directe familieleden te maken. Broer Bert gaat er bijna aan kapot. Een genie in de goot, ….en daar gaat hij dood. De goot heeft de grootste aantrekkingskracht op dit moment. Het is verbijsterend, we hebben vooral gebed nodig en wijsheid op het juiste moment te handelen of niet.

    De vrijgem kerk Delft heeft gereageerd. Ik heb mijn vraag om onderdak ingetrokken. Ik zal jullie kerk ook afzeggen.

    Sterkte in het huishouden en het akelige fietsweer. Met Eloise weer genoten overigens. Geschilderd. Ze was er trots op. En ik ook.

    Ik hoop dat de controles van Tineke goed zullen uitpakken. Nu is ze denk ik bont en blauw aan het worden…

    Hartelijke groeten, Marja

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: